Euler Sayısı

4dk
Euler Sayısı
  • Blog Yazısı

Lisede logaritma öğrendiğiniz zamanları hatırlıyor musunuz? log⁡10(x)\log_{10}(x){}, log⁡2(x)\log_2(x), bir sürü çeşit logaritma öğrenmiştik.

Ancak o günlerde, bu logaritmalar dışında "özel" bir logaritma da göstermişlerdi. Anımsadınız mı?

log⁡e(x)=ln⁡(x)\log_e(x) = \ln(x)

Tüm Reklamları Kapat

Evet, doğal logaritmadan bahsediyorum. Öğretmenlerin "tabanı ee olan özel logaritma" diyerek, üzerinde durmadan geçtikleri logaritma. Peki ya, size doğal logaritmanın ve onun tabanı olan ee sayısının (Euler Sayısı) aslında analiz için çok önemli olduğunu söyleseydim? Hadi önce bu ee sayısına (Euler Sayısı) bir bakalım.

Jacob Bernoulli ve Anlık Bileşik Faiz

Sayının ismi "Euler Sayısı" olmasına rağmen bu sayının ilk keşfi Jacob Bernoulli tarafından yapılmıştır.

Bileşik faiz, diğer bir adıyla "faizin faizi", basit faizden farklı olarak kazanılan faiz üzerine de faiz işletildiği bir tür faiz sistemidir. Şu an burada onun detayına inmeyeceğim.

Jacob Bernoulli'nin aklına bir soru geldi: "Bankada 1 liram varsa ve banka bana %100 faiz veriyorsa, faiz neredeyse anlık hesaplandığı zaman param ne kadarlık bir hızla büyür?"

Tüm Reklamları Kapat

Bu sorunun cevabı şu limitin sonucudur:

lim⁡n→∞(1+1n)n\displaystyle\lim_{n \to \infty} \left(1 + \frac{1}{n}\right)^n

İlk bakışta bu sorunun cevabı basit gözüküyor. nn yerine sonsuz koyduğumuz zaman cevap çıkar gibi geliyor.

(1+1∞)∞\left(1 + \frac{1}{\infty}\right)^\infty

1∞1^\infty

Cevabın 11 olmasını bekleriz değil mi? Eğer cevabın 1 olduğunu düşünüyorsanız maalesef cevabınız yanlış. Cevap 11'den farklı bir sonuç. Limitte saçma gözükse bile 1∞1^\infty'in belirsiz olma sebebi budur.

Jacob Bernoulli bu sayıyı hesaplayamamış olsa bile, (2,3)(2,3) aralığında olduğunu kanıtlamayı başarmıştı.

İşte şimdi, sayıya adını veren kişiye geliyoruz.

Leonhard Euler

Euler bu limiti hesaplamak için, Newton'un "Genelleştirilmiş Binom Teoremi"ni kullandı.

Genelleştirilmiş Binom Teoremi der ki, ∣x∣<1|x| < 1 ve n∈Cn \in \mathbb{C} olmak üzere:∣x∣<1|x| < 1

Tüm Reklamları Kapat

(1+x)n=1+nx+n(n−1)2!x2+n(n−1)(n−2)3!x3⋯(1+x)^n = 1 + nx + \frac{n(n-1)}{2!}x^2 + \frac{n(n-1)(n-2)}{3!}x^3 \cdots

Eğer burada xx yerine 1n\frac{1}{n} koyarsak şu seriyi elde ederiz:

(1+1n)n=1+1+1−1n2!+1−3n+2n23!⋯\left(1 + \frac{1}{n}\right)^n = 1 + 1 + \frac{1 - \frac{1}{n}}{2!} + \frac{1 - \frac{3}{n} + \frac{2}{n^2}}{3!} \cdots

Gördünüz mü, artık elimizde nn yerine sonsuz koymamızın soru olmayacağı bir seri geçti. Bu durumda limitin sonucu şu olur:

lim⁡n→∞(1+1n)n=1+1+12!+13!+14!+15!⋯\displaystyle\lim_{n \to \infty} \left(1 + \frac{1}{n}\right)^n = 1 + 1 + \frac{1}{2!} + \frac{1}{3!} + \frac{1}{4!} + \frac{1}{5!} \cdots

Euler bu sonsuz seriyi topladı ve bu sayının virgülden sonraki 18 basamağını hesaplamayı başardı. İşte Euler'in bulduğu sayı:

e=2.718281828459045235⋯e=2.718281828459045235\cdots

Tüm Reklamları Kapat

Euler'e hayran olmamak elde değil.

Doğal Logaritma

Peki bu sayının logaritma ile ne alakası var?

xnx^n'in integral kuralı çok basittir.

∫xndx=xn+1n+1+C\displaystyle\int x^n dx= \frac{x^{n+1}}{n+1} + C

Bu formül tüm nn değerleri için mükemmel çalışır, biri hariç. −1-1

∫1xdx=x00+C\displaystyle\int \frac{1}{x}dx = \frac{x^0}{0} + C

Gördüğünüz gibi, kural n=−1n = -1 olduğu zaman patlıyor.

Matematikçiler bu integrali incelediler ve bu integralin sonucunun logaritmik davrandığını fark ettiler.

∫1x1tdt=L(x)\displaystyle\int_1^x \frac{1}{t}dt = L(x)

L(xy)=L(x)+L(y)L(xy) = L(x) + L(y)

Demek ki bu bir logaritma fonksiyonu.

Tüm Reklamları Kapat

∫1x1tdt=log⁡a(x)\displaystyle\int_1^x \frac{1}{t}dt = \log_a(x)

Ancak... tabanı? Bu logaritmanın tabanını rastgele seçemeyiz. Tabanın özel bir değeri gerekiyor.

Eğer ters fonksiyonun türevini kullanırsak, bu logaritmanın tersi olan axa^x fonksiyonu hakkında şu bilgiyi elde ederiz:

ddxax=ax\frac{d}{dx} a^x = a^x

Bu bile aslında başlı başına inanılmaz bir bilgi. Ancak ona daha sonra değineceğim.

Bu fonksiyonun maclaurin serisini açarsak şu seriyi elde ederiz:

ax=1+x+x22!+x33!+x44!+x55!⋯a^x = 1 + x + \frac{x^2}{2!} + \frac{x^3}{3!} + \frac{x^4}{4!} + \frac{x^5}{5!} \cdots

O zaman xx yerine 11 koyduğumuz zaman aa sayısına ulaşmamız gerekiyor.

a=1+1+12!+13!+14!+15!⋯a = 1 + 1 + \frac{1}{2!} + \frac{1}{3!} + \frac{1}{4!} + \frac{1}{5!} \cdots

İşte! Gördünüz mü? Bu toplam serisi Jacob Bernoulli'nin bileşik faiz probleminden elde ettiğimiz seri ile aynı seri! Demek ki a=ea = e imiş meğersek!

Yani:

∫1xdx=log⁡e∣x∣+C=ln⁡∣x∣+C\displaystyle\int \frac{1}{x}dx = \log_e|x| + C = \ln|x| + C

Neden Euler Sayısı?

İyi de neden bu sayıyı kullanalım? 2x2^x, log⁡10(x)\log_{10}(x) neyimize yetmiyor?

Türevi Kendisine Eşit Olan Tek Fonksiyon

Matematikte, şu ana kadar bulduğumuz ve ileride de bulacağımız binlerce fonksiyon arasından türevi kendisine eşit olan sadece tek bir fonksiyon ailesi vardır.

f′(x)=f(x)f'(x) = f(x)

Bu şartı sağlayan tek fonksiyon, ex e^x ve onun katlarıdır.

ddxCex=Cex\frac{d}{dx} Ce^x = Ce^x

Her ne kadar çok önemli değilmiş gibi gözükse de "arttıkça artış hızı artan" sistemleri modellemek için bunu kullanmak şarttır.

Türevi En Temiz Olan Logaritma

Logaritmanın türevi şudur:

ddxlog⁡a(x)=1xln⁡(a)\frac{d}{dx} \log_a(x) = \frac{1}{x \ln(a)}

Çok kirli gözüküyor. Seri açmak istesen açamazsın, açsan bile işine yaramaz.

Ancak doğal logaritmanın türevi çok sadedir.

ddxln⁡(x)=1x\frac{d}{dx} \ln(x) = \frac{1}{x}

Sırf bu özelliği bile, doğal logaritma kullanmak için yeterli bir sebeptir ki zaten akademik dünyada eğer bir yerde log⁡(x)\log(x) yazıyorsa o onluk logaritma değil, doğal logaritmadır.

İlginç Bir Bilgiler

ee'lik Sayı Sistemi

Her ne kadar 1010'lu ve 22'li sayı sistemlerini kullansak bile, aslında en verimli sayı sistemi ee'lik sayı sistemidir. Şaka yapmıyorum. Öyle ki bu sayıya en yakın tam sayı 33 olduğu için 33 'lü sayı sistemi 22'li sayı sisteminden daha verimlidir.

İnanmıyor musunuz? 1950'lerde Sovyetler Birliği'nde Setun adında, 2'li sistem yerine 3'lü sistemle çalışan bilgisayarlar üretildi. Bu bilgisayarlar, aynı miktarda bileşenle 2'li sistemden daha fazla bilgi işleyebiliyordu. Hadi şimdi de inanmayın.

Neden ee?

Bu sayıya sembol olarak ee harfini veren kişi Euler'dir. Neden ee'yi tercih ettiği hala tartışma konusudur. Bazıları "üstel" anlamına gelen "exponential" kelimesinin ilk harfi olduğu için, bazıları ise kendi soyisminin ilk harfi olduğu için bu harfi seçtiğini söyler. Ancak en kabul gören görüş, ee harfinin o dönemde boşta olmasıdır.

Rastgele Yazıya Git
1
Alt Başlıklar
Bu Blog Yazısı Sana Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    1
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    0
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0

Yorumlar 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 23:00:38 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/22346

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Hemen Paylaş
Bu blog yazısını sevdin mi?
Paylaşarak başkalarına da ilham ol.
Keşfetmeye Devam Et