1/x Hiperbolünün İntegrali
İntegral
/content/3f39273b-a5c9-4a02-9361-a646468cc583.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
Bu blog yazısında kısaca f(x)=1xf(x) = \frac{1}{x} fonksiyonunun integralini anlatacağım.
İntegrali İsimlendirme
Öncelikle elimizdeki bu integrale geçici bir isim verelim.
∫1x1tdt=L(x)\displaystyle\int_1^x \frac{1}{t}dt = L(x)
Şimdilik bu fonksiyona L(x)L(x) fonksiyonu diyeceğiz.
Fonksiyonun Davranışını İnceleme
Elimizdeki L(x)L(x) fonksiyonu, bizim bildiğimiz bir fonksiyon ile benzer davranış gösteriyor mu test etmemiz gerekiyor.
Burada uzun uzun beyin fırtınası yapmayacağım. Direkt cevaba giden yola bakacağız.
∫1xy1tdt=∫1x1tdt+∫xxy1tdt\displaystyle\int_1^{xy} \frac{1}{t}dt = \displaystyle\int_1^{x} \frac{1}{t}dt+ \displaystyle\int_x^{xy} \frac{1}{t}dt
En sağdaki integral için şu dönüşümü yapalım:
t=xut = xu
dt=xdudt = xdu
∫1tdt=∫1uxxdu=∫1udu\displaystyle\int \frac{1}{t}dt = \displaystyle\int \frac{1}{ux}xdu = \displaystyle\int \frac{1}{u}du
Yeni integralin aralığını da ayarlarsak şu eşitliği elde ederiz:
∫1xy1tdt=∫1x1tdt+∫1y1udu\displaystyle\int_1^{xy} \frac{1}{t}dt = \displaystyle\int_1^{x} \frac{1}{t}dt+ \displaystyle\int_1^{y} \frac{1}{u}du
Sol taraf L(xy)L(xy)'ye eşitken, sağ taraf L(x)+L(y)L(x) + L(y)'ye eşit.
L(xy)=L(x)+L(y)L(xy) = L(x) + L(y)
İntegralden elde ettiğimiz fonksiyon logaritmik bir fonksiyon demek ki bu fonksiyon bir logaritma fonksiyonu. (Bu fonksiyonun logaritma olması ile ilgili bir ispat da gerekiyor ama şu an konumuz o değil.)
Fonksiyonun Tabanı
L(x)L(x) bir logaritma fonksiyonu ama şu an tabanının tam olarak ne olduğunu bilmiyoruz. Bu fonksiyona geçici olarak loga(x)\log_a(x) diyelim.
Bu aa sayısına nasıl ulaşabiliriz? Tabii ki de Taylor/Maclaurin serisi ile!
loga(x)=y\log_a(x) = y
x=ayx = a^y
Eğer aya^y'nin yy'e göre türevini bulabilirsek, logaritmanın tersi olan üstel fonksiyonun türevini elde edebilir ve aa'yı bulabiliriz.
Ne biliyoruz? ∫1x1tdt=loga(x)\int_1^x \frac{1}{t}dt = \log_a(x). Demek ki ddxloga(x)=1x\frac{d}{dx} \log_a(x) = \frac{1}{x}
loga(x)=y\log_a(x) = y
1x=dydx\frac{1}{x} = \frac{dy}{dx}
x=dxdyx = \frac{dx}{dy}
ay=dxdya^y = \frac{dx}{dy}
Burada inanılmaz bir sonuçla karşılaşıyoruz. Elimizdeki bu üstel fonksiyonun türevi kendisine eşit. Yani ddxax=ax\frac{d}{dx}a^x = a^x
Artık bu fonksiyonun Maclaurin serisini açabiliriz.
f(x)=f(0)+f′(0)x+f′′(0)2!x2+f′′′(0)3!x3+f′′′′(0)4!x4⋯f(x) = f(0) + f'(0)x + \frac{f''(0)}{2!}x^2 + \frac{f'''(0)}{3!}x^3 + \frac{f''''(0)}{4!}x^4 \cdots
ax=a0+a0x+a02!x2+a03!x3+a04!x4⋯a^x = a^0 + a^0 x + \frac{a^0}{2!}x^2 + \frac{a^0}{3!}x^3 + \frac{a^0}{4!}x^4 \cdots
ax=1+x+x22!+x33!+x44!⋯=∑n=0∞xnn!a^x = 1 + x + \frac{x^2}{2!} + \frac{x^3}{3!} + \frac{x^4}{4!} \cdots = \displaystyle\sum_{n=0}^\infty \frac{x^n}{n!}
Burada xx yerine bir koyarsak...
a=1+1+12!+13!+14!+15!⋯a = 1 + 1 + \frac{1}{2!} + \frac{1}{3!} + \frac{1}{4!} + \frac{1}{5!} \cdots
Bu sonuç, Bernoulli'nin limn→∞(1+1n)n\lim_{n \to \infty} \left(1 + \frac{1}{n}\right)^n sonucu ile aynıdır. Bu sayıya Euler Sayısı (ee) denir.
Yani bizim bu tabanımız euler sayısıymış.
Final
∫1x1tdt=loge(x)=ln(x)\displaystyle\int_1^x \frac{1}{t}dt = \log_e(x) = \ln(x)
- Muhteşem!1

- Tebrikler!0

- Bilim Budur!0

- Mmm... Çok sapyoseksüel!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 21.11.2026 23:02:37 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/22299
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0