Dünya Sağlık Örgütü'ne Göre Bipolar Bozukluk: Epidemiyolojisi, Belirtileri, Tedavisi ve Daha Fazlası.

Önemli gerçekler

• Bipolar bozukluk, kişinin ruh halini, enerjisini, aktivitesini ve düşüncelerini etkileyen ve manik (veya hipomanik) ve depresif dönemlerle karakterize edilen bir akıl sağlığı durumudur.
• Dünya genelinde tahminen 40 milyon kişi bipolar bozuklukla yaşamaktadır.
• Bipolar bozukluk, yaşamın birçok alanında önemli engellilik ve zorluklarla ilişkilidir.
• Bipolar bozukluğu olan birçok kişiye yanlış tanı konmakta veya tedavi edilmemekte, ayrımcılık ve damgalanmaya maruz kalmaktadır.
• Bipolar bozukluğu olan kişilerin iyi kalmalarına yardımcı olmak için ilaçları ve psikososyal müdahaleleri birleştiren bir dizi etkili bakım seçeneği vardır.

Genel Bakış

2019 yılında, yaklaşık 150 yetişkinden 1'i (40 milyon kişi veya küresel nüfusun %0,53'ü) bipolar bozukluk ile yaşamaktadır.^[1] Bu durum öncelikle çalışma çağındaki insanlar arasında görülmekle birlikte gençlerde de görülmektedir. Bipolar bozukluğun erkekler ve kadınlar arasındaki yaygınlığı yaklaşık olarak eşit olmakla birlikte, mevcut veriler kadınlara daha sık tanı konulduğunu göstermektedir.  

Dünya çapında, bipolar bozukluğu olan kişiler için tedavi kapsamı düşüktür. Hem erkeklere hem de kadınlara sıklıkla yanlış tanı konulmaktadır. Birçoğu, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde (LMICs) hizmetlere ve önerilen müdahalelere erişimden yoksundur.

Bipolar bozukluğu olan kişilere yönelik damgalama ve ayrımcılık hem toplumda hem de sağlık hizmetlerinde yaygındır. Bu durum sağlık hizmetlerine erişimi baltalayabilir. Ayrıca sosyal dışlanmayı körüklemekte ve eğitim, istihdam ve barınma fırsatlarını sınırlayabilmektedir.

Bipolar bozukluk, yaşamın birçok alanını etkileyebildiği için dünya genelinde engelliliğin önde gelen nedenlerinden biridir. Bipolar bozukluğu olan kişiler gergin ilişkiler, okulda veya işte sorunlar ve günlük aktiviteleri yerine getirmede zorluklar yaşayabilir. Bipolar bozukluğa sahip olmak aynı zamanda intihar riskini ve anksiyete ve madde kullanım bozuklukları geliştirme riskini de artırır.

Bipolar bozukluğu olan kişilerin sigara ve alkol kullanma, fiziksel bir sağlık sorununa sahip olma (örn. kardiyovasküler veya solunum yolu hastalığı) ve sağlık hizmetlerine erişimde zorluk yaşama olasılığı daha yüksektir. Ortalama olarak, bipolar bozukluğu olan kişiler genel nüfusa göre 10 yıldan daha erken ölmektedir.^[2]

Belirtiler ve modeller

Bipolar bozukluk, bir uçtan diğerine ruh hali değişimleri ile karakterize edilen bir ruh sağlığı durumudur.

Manik bir dönem sırasında, kişi çok fazla enerji ile aşırı yüksek bir ruh hali yaşar (çok mutlu, heyecanlı, aşırı aktif hissetme). Öfori hissi, ruh halinde ani değişimler veya aşırı duygusallık (kontrol edilemeyen gülme veya normalden çok daha sinirli, tedirgin veya huzursuz hissetme) olabilir.

Manik ataklarda, ruh hali ve aktivitelerdeki değişikliklere aşağıdakileri içerebilen diğer karakteristik semptomlar eşlik eder:

yüksek derecede şişirilmiş öz-değer veya öz-saygı duygusu; hızlı konuşma ve bir fikirden diğerine hızla geçme; konsantre olmakta zorlanma ve dikkatin kolayca dağılması; uyku ihtiyacının azalması; aşırı harcama, riskli cinsel aktivite, içki içme veya kendine ya da başkalarına zarar verme gibi pervasız veya risk alan davranışlar; ve gerçek olmayan bir şeye ilişkin sabit ve yanlış büyüklük veya zulüm inançları (örneğin "Ben çok ünlü biriyim", "Komşum beni gözetliyor").

Aksine, depresif bir dönem sırasında kişi depresif bir ruh hali yaşar (üzgün, sinirli, boş hissetme). Daha önce keyif aldıkları aktivitelere karşı ilgi veya zevk kaybı hissedebilirler.

Aşağıdakileri içerebilecek başka semptomlar da mevcuttur:

• Zayıf konsantrasyon
• Aşırı suçluluk veya düşük öz-değer duyguları
• Gelecekle ilgili umutsuzluk
• Ölüm veya intiharla ilgili düşünceler
• Kesintili uyku
• İştahta veya kiloda değişiklikler
• Çok yorgun veya enerjisiz hissetmek.

Depresif bir dönem, çoğu insan tarafından yaygın olarak yaşanan ruh hali dalgalanmalarından farklıdır, çünkü semptomlar en az iki hafta boyunca günün büyük bir bölümünde, neredeyse her gün sürer.

Hem manik hem de depresif dönemler ev, iş ve okul da dahil olmak üzere hayatın her alanında önemli zorluklara neden olabilir. Kişinin kendisine veya başkalarına zarar vermesini önlemek için özel bakım gerektirebilirler.

Bipolar bozukluğu olan bazı kişiler hipomanik dönem olarak adlandırılan dönemler yaşayabilir. Hipomanik dönemler manik dönemlere benzer semptomlar içerir, ancak semptomlar daha az yoğundur ve tipik olarak kişinin işlev görme yeteneğini aynı ölçüde bozmaz.

Manik veya hipomanik ve depresif dönemlerin düzenine bağlı olarak iki ana bipolar bozukluk türü vardır.

Bipolar tip I bozukluğu olan kişiler, genellikle zaman içinde daha yaygın hale gelen (manik dönemlere kıyasla) depresyon dönemleri ile serpiştirilmiş bir veya daha fazla manik dönem yaşarlar.

Bipolar tip II bozukluğu olan kişiler bir veya daha fazla hipomanik dönem ve en az bir depresif dönem geçirmiş ancak manik dönem öyküsü olmamıştır.

Riskler ve koruyucu faktörler

Bipolar bozukluğun kesin nedeni bilinmemektedir. Biyolojik (örn. genetik), psikolojik, sosyal ve yapısal faktörler dahil olmak üzere çeşitli faktörler başlangıcına, gidişatına ve sonuçlarına katkıda bulunabilir.

Olumsuz koşullar veya yaşamı değiştiren olaylar bipolar bozukluğun semptomlarını tetikleyebilir veya şiddetlendirebilir. Bunlar arasında yas, şiddet veya bir ilişkinin bozulması yer alabilir. Alkol veya uyuşturucu kullanımı da bipolar bozukluğun başlangıcını ve gidişatını etkileyebilir.

İstihdam, bipolar bozukluğu olan kişiler için bir stres kaynağı olabileceği gibi koruyucu da olabilir. İyi çalışma koşulları altında ve işyerlerinde makul düzenlemelerle desteklendiklerinde, istihdam, işlevselliği artırarak, semptomları azaltarak ve daha yüksek bir yaşam kalitesi ve gelişmiş öz saygıya yol açarak iyileşmeyi teşvik edebilir.

Tedavi ve bakım

Belirtiler sıklıkla tekrarlasa da iyileşme mümkündür. Uygun bakımla, bipolar bozukluğu olan kişiler semptomlarıyla başa çıkabilir ve anlamlı ve üretken hayatlar yaşayabilirler.

Tipik olarak ilaçların ve psikolojik ve psikososyal müdahalelerin bir karışımı olan bir dizi etkili tedavi seçeneği vardır. İlaçlar tedavi için gerekli kabul edilir, ancak tam iyileşme sağlamak için genellikle tek başlarına yetersizdirler. Bipolar bozukluğu olan kişilere saygılı ve onurlu bir şekilde davranılmalı ve tedavi ve bakımla ilgili ortak karar verme, etkinlik, yan etkiler ve bireysel tercihler arasında denge kurma da dahil olmak üzere bakım seçimlerine anlamlı bir şekilde dahil edilmelidir.

İlaçlar

Bipolar bozukluğu olan kişiler, akut mani ve depresyon dönemlerinde tedavi ve bakıma ve endike olduğunda, nüksetmeyi önlemek için daha uzun süreli tedaviye ihtiyaç duyarlar.

Duygudurum dengeleyicilerin (lityum, valproat gibi) ve antipsikotiklerin akut maniyi yönetmeye yardımcı olduğu kanıtlanmıştır. Lityum reçetesi klinik ve laboratuvar takibi gerektirir. Hamile, emziren veya çocuk doğurma potansiyeli olan kız çocukları ve kadınlar valproat kullanmamalıdır. Lityum ve karbamazepinden de hamilelik ve emzirme döneminde mümkün olduğunca kaçınılmalıdır.

Agora Bilim Pazarı

4.SINIF PARAGRAF YANINDA BEN VARIM ÇEK KOPAR

Devamını Göster

₺462,00

Satın Al Tüm Ürünler

Antidepresanlar manik dönem sırasında alınmamalıdır ve depresyon dönemlerinde duygudurum dengeleyiciler veya antipsikotiklerle kombine edilebilirler.

Bipolar bozukluk için kullanılan bazı ilaçlar insanların uykulu hissetmesine, istemsiz kas spazmları veya titremeler yaşamasına veya metabolik değişiklikler (örn. kilo alma) yaşamasına neden olabilir. Bu yan etkiler tedaviye uyumu etkileyebilir ve izlenmeli ve yönetilmelidir.  

Tam remisyonda olan (semptom göstermeyen) bipolar bozukluğu olan yetişkinlerin genellikle en az altı ay boyunca duygudurum dengeleyicileri veya antipsikotik ilaçlara devam etmesi gerekir. Çoklu mani ve depresyon atakları yaşayanlar, nüksleri en aza indirmek için genellikle daha uzun süreli tedaviye ihtiyaç duyacaktır.

Psikolojik ve psikososyal müdahaleler

Bipolar bozukluğu olan kişiler düzenli uyku, fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, stres faktörlerinin azaltılması ve ruh halinin izlenmesini içeren yaşam tarzı değişikliklerinden fayda sağlayabilir.

Psikolojik müdahaleler (örn. bilişsel davranış terapisi, kişilerarası terapi, psikoeğitim) depresif semptomları ve bunların geri gelme olasılığını etkili bir şekilde azaltabilir.

Aile psikoeğitimi de ailelerin sevdikleri kişiyi daha iyi anlamalarına ve desteklemelerine yardımcı olabilir. Aile ve arkadaş desteği çok önemlidir. İnsanların teşvik alabileceği, başa çıkma becerilerini öğrenebileceği ve deneyimlerini paylaşabileceği destek grupları, bipolar bozukluğu olan kişilere ve ailelerine yardımcı olabilir.

İyileşme odaklı psikososyal müdahaleler arasında destekli istihdam, destekli barınma, akran desteği ve sosyal ve yaşam becerileri eğitimi yer alır. Bunlar umudu teşvik etmeye ve bipolar bozukluğu olan kişilerin özerkliğini, kişisel güçlenmesini ve sosyal katılımını desteklemeye hizmet eder.  

İlaçlar ve psikolojik veya psikososyal müdahaleler kişinin ihtiyaçlarına göre uyarlanmalı ve en iyi sonuçlar için birleştirilmelidir.^[3]