Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Bir Protein Tesadüfen, Kendiliğinden ve Doğal Süreçlerle Oluşamaz mı?

Bir Protein Tesadüfen, Kendiliğinden ve Doğal Süreçlerle Oluşamaz mı? Art of the Cell
9 dakika
18,133
  • Abiyogenez
  • Gerçeklik Analizi Araştırmaları

İddia

Bir protein, evrimcilerin iddia ettiği gibi doğal süreçlerle ve kendiliğinden oluşamaz. Çünkü tek bir proteinin üretilebilmesi için onlarca diğer proteine ihtiyaç vardır. Örneğin şaperon proteinler gibi protein katlayıcılar olmaksızın protein üretilemez. Dolayısıyla proteinler bağımsız olarak yaratılmış olmalıdır.

Gerçek mi?

Sahte
Sahte

Gerçek Ne?

Proteinlerin doğal süreçlerle oluşabildiği hem ilkin Dünya koşullarının laboratuvar ortamında tekrar edilmesi sayesinde, hem de günümüzdeki koşullar altında proteinlerin incelenmesiyle gösterilmiştir. İnorganik moleküllerden, doğal süreçlerle organik aminoasitler; bu aminoasitlerin birbirine bağlanması sonucu ise proteinler oluşabilmektedir.

İddianın Kökeni

Bu iddia, yaratılışçılar tarafından sosyal medya aracılığıyla yayılan evrim ve bilim karşıtı propaganda örneklerinden birisidir.

Bu Reklamı Kapat

Yaratılışçı propagandaya bir örnek...
Yaratılışçı propagandaya bir örnek...
Twitter
Yaratılışçı propagandaya bir diğer örnek...
Yaratılışçı propagandaya bir diğer örnek...
Twitter

Bilgiler

Bu tip argümanların ortak hatası, evrimin ileri basamaklarında (örneğin günümüzde) var olan bir yapıyı alıp, diğer yapılarla ilişkisi içerisinde değerlendirerek, o diğer yapılardan herhangi birinin olmaması durumunda böylesine karmaşık yapıların oluşamayacağı düşüncesidir. 

Bu, fabrikadan çıkan bir arabaya bakıp, o arabanın şasisinde kullanılan metallerin (örneğin demirin) doğada, doğal süreçlerle oluşamayacağı iddiasına benzemektedir. Halbuki yıldızlarda sayısız metal kendiliğinden ve doğal süreçlerle oluşabilmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Proteinler de, canlı dediğimiz karmaşık son ürünün yapıtaşlarından birisidir. Nasıl ki metal parçaların arabanın çalışması için diğer parçalarla çalışması gerekmektedir; proteinlerin de diğer yapıtaşlarıyla çalışması gerekmektedir. Benzer şekilde, nasıl ki metal parçalar, fabrikada başka metal parçalardan oluşan mekanizmalarla üretilmektedir; proteinler de günümüzde diğer proteinlerin yardımıyla üretilmektedir. Ancak bu bir verimlilik problemidir; üretilebilirlik problemi değildir. Yani ortamda enzim adını verdiğimiz kimyasal tepkimeleri (örneğin protein üretimi tepkimelerini) hızlandıran yapılar olursa, bu tepkimeler çok daha verimli ve hızlı bir şekilde gerçekleşir. Böylece canlı gibi karmaşık yapılar sürdürülebilir.

İnorganik Moleküllerden, Karmaşık Protein Mekanizmalarına...

Ancak "Enzimlerin yokluğunda bu kimyasallar asla var olamaz." diye bir kaide yoktur. Bazı tepkimeler için enzimler gerekli görülür; çünkü aksi takdirde gerçekleşmeleri çok uzun zaman alırdı. Ne var ki birçok biyokimyasal sürecin erken formu için bu geçerli değildir. Enzimlerin olmadığı durumlarda da birçok tepkime gerçekleşebilmektedir. Dahası, enzimler sadece biyomolekül formunda olmak zorunda değildir. Kimi inorganik molekül bile bazı organik tepkimelerin enzimi (hızlandırıcısı) konumunda olabilir. Sayısız araştırma, erken Dünya koşullarında bu şekilde doğal enzimlerin bulunduğunu göstermektedir. İş bununla da kalmıyor! Bazı moleküller, kendilerini üreten tepkimelerin enzimidirler. Bu tip moleküllere otokatalizör adı verilmektedir. Yani verimsiz bir tepkime ile bu moleküller uzun sürede, bir defa bile üretilecek olsalar, sonrasında kendi kendilerini üreten süreçleri hızlandırarak kısa sürede aşırı büyük sayılara ulaşabilmektedirler. Örneğin RNA'nın evrimsel atası konumunda olan ribozim, bu tarz bir moleküldür.

Argüman sahiplerinin iddiasının aksine, yapılan laboratuvar deneylerinde protein ve protein-benzeri (örneğin proto-protein) yapılar üretilebilmiştir. Örneğin meşhur Miller-Urey Deneyi'nde, aminoasitlerin ve diğer biyomoleküllerin kendiliğinden ve doğal süreçlerle oluşabileceği gösterilmiştir. Bu deneye yönelik çarpıtmaların hatalarını buradaki yazımızda ele almıştık. Bu deneyin, Miller ve Urey'in orijinal deneyinden çok daha uzun süre boyunca devam ettiğini ve günümüzde dahi yeni biyomoleküller ürettiğini buradaki yazımızda işlemiştik. Bu tarz çalışmaları sürdüren ve Miller-Urey çiftinden ilki olan Stanley Miller'ın öğrencisi Prof. Dr. Jeffrey Bada ile bir söyleşiyi burada yayınlamıştık.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aminoasitler doğal yollarla bir kere oluştuğunda, kendiliğinden ve doğal süreçlerle bir araya gelerek proteinlere dönüşebilmektedirler. Bu, akademik çalışmalarda tekrar tekrar gösterilmiştir. Örneğin bu alandaki çalışmaların yayımlandığı en büyük akademik jurnallerden birisi olan Angewandte Chemie'de yayımlanan bir çalışma, ilkin Dünya koşullarının proteinlerin kendiliğinden oluşabilmesine elverişli olduğunu göstermektedir. O çalışmada, erken Dünya'da zaten var olduğu bilinen laktik asit ile, Miller-Urey Deneyi gibi deneylerde kendiliğinden oluşabileceği gösterilen aminoasitlerle bir araya geldiğinde, laktik asitte bulunan ester bağları, aminoasitlerdeki bağlar ile yer değiştirerek uzun aminoasit zincirleri oluşturmaktadır. Bu, protein-benzeri polimerlerin oluşmasını sağlamaktadır. Bu, proteinlerin ana üretim yöntemi olmak zorunda değildir; ancak aminoasitlerden başlayıp, hiçbir ek müdahaleye ihtiyaç olmaksızın proteinler gibi polimerik zincirlerin oluşabileceğini göstermektedir.

Bu proteinler ve protein-benzeri mekanizmaların, günümüzdeki gibi karmaşık protein mekanizmalarını kendiliğinden ve doğal süreçlerle üretebileceği de akademik çalışmalarla gösterilmiştir. Roma Tre Üniversitesi'nden Pasquale Stano ve arkadaşları, yine Angewandte Chemie dergisinde yayımladıkları araştırmalarında, matematiksel modellemelere göre "pratik olarak sıfır ihtimalle" gerçekleşmesi beklenen tepkimelerin, laboratuvarda test edildiğinde sıradışı bir hızla meydana gelerek, karmaşık protein mekanizmalarını (örneğin ışık altında yeşil parlamayı sağlayan protein mekanizmalarını) üretebileceğini ortaya koymuşlardır. Yani düz matematik hesapları, doğadaki tüm süreçlerin özünü kapsayamayabileceği için, beklediğimizden düşük ihtimalli olasılık hesaplarına dönüşebilirler. Ama önemli olan, bu süreçleri laboratuvarlarda ve doğada test ederek gerçekten yaşanıp yaşanamadıklarını gözlemektir.

Yapılan diğer araştırmalar da, söz konusu iddianın birçok açısını çürütmektedir. Örneğin Science dergisinde yayınlanan bir çalışmada, proteinlerin RNA veya DNA'ya ihtiyaç duymaksızın oluşabildiğini ortaya koymuştur. Başta da belirttiğimiz gibi, yapılan hata bir evrimsel sürecin ileri ürünlerinden birinin, halihazırda fazlasıyla karmaşıklaşmış olan evrimsel ilişkilerini göz ardı ederek, bu yapıların birbiriyle ilişkisinin parçaların kendi başlarına var olma olasılığını ortadan kaldırdığı yanılgısıdır. İndirgenemez Karmaşıklık adı verilen bu iddia, daha önceden ABD'de mahkemelik olmuş ve alandaki uzmanlar tarafından çürütülmüştür:

İddiadaki bazı kısımlar ise düpedüz uydurmadır; ancak bunlara bakmak, argüman sahiplerinin çarpık algısını göstermek açısından faydalıdır. Örneğin proteini üretecek enerji paketlerini (ATP'yi) üreten mitokondri olmaksızın proteinlerin oluşamayacağı iddiası tamamen uydurmadır. Zira bir kimyasal süreç için enerjinin ne formda geldiğinin doğrudan bir önemi bulunmamaktadır. ATP, hücre içi enerji transferini mümkün kılan paketçiklerdir; ancak doğada enerji halihazırda bol miktarda bulunur ve cisimler arasında durmaksızın akar. Bu enerjiyi kullanarak milyonlarca doğal tepkime kendisini sürdürmektedir ve çeşitli biyomoleküllerin oluşumuna yol açan tepkimeler de bunlardan bağımsız değildir. Yani proteinlerin (veya herhangi bir diğer kimyasal tepkimenin) gerçekleşmesi için ATP veya mitokondri şart değildir. Benzer şekilde, sitoplazma gibi bir ortamın varlığı da proteinlerin oluşması için şart değildir.

Dahası, proteinlerin kendiliğinden oluşmasıyla ilgili matematiksel hesaplar, bu iddiaların savunucuları tarafından geleneksel olarak hatalı bir şekilde yapılmaktadır. Dolayısıyla aldatıcı sonuçlarla karşılaşılmaktadır. Bununla ilgili kapsamlı bir analizi "Proteinler Kendi Kendilerine Nasıl Oluştular? Proteinin Oluşma Hesapları Üzerine..." başlıklı makalemizden okuyabilirsiniz.

Bu Reklamı Kapat

Son olarak, cansızlıktan canlılığın oluşumu Evrim Teorisi'nin değil, Abiyogenez Teorisi'nin alanıdır. Bu iki teori birbiriyle sıkı sıkıya ilişkili olsa da, bir teorinin varlığı diğer teoriden bağımsızdır. Örneğin ilk canlı hücreler tanrı gibi bir süpergüç tarafından üretilmiş olsa bile, günümüzdeki formlarına evrimsel süreç yoluyla ulaşmış olabilir. Abiyogenez Teorisi, bu ilk canlılığın herhangi bir süpergüce ihtiyaç duymaksızın, tamamen doğal süreçlerle oluşabileceğini söylemektedir. Abiyogenez Teorisi günümüzde Evrim Teorisi kadar güçlü ve kapsamlı olmasa da, her geçen gün ulaşılan yeni bulgularla daha da güç kazanmaktadır. Dolayısıyla günümüzdeki modern bilim verileri ışığında; canlılığın başlangıcının özel bir olay olmadığı, doğal süreçlerle ve kendiliğinden olabileceğini düşünmek en bilimsel tutum olacaktır. Abiyogenez Teorisi'nin güncel durumuyla ilgili tüm detayları, buradaki yazı dizimizden alabilirsiniz.

Uzun lafın kısası, Evren'i dolduran elementlerden ve inorganik moleküllerden başlayıp, vücutlarımızda çalışmakta olan karmaşık protein mekanizmalarına kadar her basamak, kendiliğinden ve doğal süreçlerle oluşabilmektedir.

Tesadüfler: Kendiliğinden Olan ve Doğal Süreçler...

Bu iddialarla ilgili bir diğer sıkıntı, tesadüf kavramını kullanarak kafa karışıklığı yaratma çabasıdır. Evren'deki her yasa, eğer "Bilinçsiz olarak işleyen her süreç tesadüfîdir." veya "Kendiliğinden, doğal bir şekilde olan süreçler tesadüf eseri olmaktadır." gibi sığ (ve tamamen hatalı) bir perspektiften bakıldığında "tesadüfen çalışmakta"dır: Örneğin kütleçekimi, cisimleri "bilerek" yeryüzüne doğru çekmemektedir. Bu durumda kütleçekimi, "tesadüfen" çalışan bir doğa yasasıdır. Dünya yüzeyini oluşturan tektonik plakalar, herhangi bir bilinç veya süpergüç etkisi altında her yıl birkaç santimetre boyunca hareket etmemektedir; kendiliğinden ve doğal süreçlerle gerçekleşen yüzey altı hareketlerinin bir sonucu olarak hareket etmektedir. Yağmur veya yıldırımlar, bilinçli ve hesaplanmış nedenlerle gerçekleşmemektedir; tamamen doğal ve kendiliğinden olan süreçlerin ürünüdürler. Bunlar "tesadüf" müdür?

Bu örnekler absürttür; çünkü bilimde "tesadüf" sözcüğünün özel bir anlamı yoktur. Bu sözcüğe bu anlamı yükleyenler, insanlardır. "Tesadüf" ile "olasılık" sözcükleri neredeyse eş anlamlıdır. Her ikisi de bilimsel olarak çalışılabilen, Evren'de bol miktarda bulunan, çoğunlukla bizim insanî bakış açımız çerçevesinde anlamlar yüklediğimiz ihtimallerden ibarettir. Bir şeyin tesadüf olması (yani bilinçli bir şekilde kontrol edilmiyor olması), onun bilimsel olmadığı anlamına gelmez. Özünde anlaşılması gereken şudur: Bir şeyin düşük olasılıklı veya "zor" olması, o şeyin kendiliğinden ve doğal süreçlerle gerçekleşemeyeceği anlamına gelmemektedir.

Bu Reklamı Kapat

Eğer yeterince deneme süresi tanınacak olursa (ki bu süre, Dünya'da canlılığın cansızlıktan evrimi söz konusu olduğunda yüz milyonlarca yıl ile ifade edilen miktarlarda tanınmıştır), düşük olasılıklı birçok olay, bir arada veya bağımsız olarak meydana gelecektir. Bunu biz insanlar "tesadüf" olarak yorumlasak da; gerçekte olan, sıradan matematiksel olasılıkların gerçekleşmesinden fazlası değildir.

Tesadüflerin bilimdeki anlamı ve yeriyle ilgili buradaki ve buradaki yazılarımızı okuyabilirsiniz. Ayrıca bu konuyla ilgili olarak şu kısa ders videomuz izlenebilir:

Ayrıca bu iddiaların savunucularının tesadüflerle ilgili hatalı algısıyla ilgili olarak şu videomuzu izlemenizi tavsiye ederiz:

Sonuç

Sonuç olarak, eğer bir sistemin son halini ele alıp, onun o haliyle, birdenbire var olamayacağını, çünkü diğer parçalara ihtiyaç olduğunu söylemek, evrimi eleştirmek değildir. Evrimin bir karikatürünü (bir "saman adam") yaratıp, o saman adamı dövmeye çalışmaktır. Buna felsefede Saman Adam (Korkuluk) Safsatası adı verilir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Şüphecinin El Kitabı: Bilgi Çağında Gerçeği Bulmak
Bilim kitaplarına alışığız; evrim, kuantum fiziği, tıp, botanik, kozmoloji, jeoloji, kimya, sinirbilim ve daha nicesi… Ancak bilimin kalbinde yatan en temel felsefi duruşa, yani bilimsel şüpheciliğe dair donanımımız ne düzeyde? Gerçek olan ile olmayanı ayırt etmek konusunda ne kadar iyiyiz? Bilimle ilgili konularda doğru ile sahteyi, gerçek ile zırvayı birbirinden ayırmayı biliyor muyuz? Yoksa sadece “içgüdülerimize”, yani önyargılarımıza mı güveniyoruz? Bu kitabın en temel amacı, sizi bilimsel şüphecilik kültürüyle donatmak ve böylece bilimin baş döndürücü dünyasına yapacağınız yolculukta, alet çantanızın çok daha zengin ve çeşitli olmasını sağlamak…
  • Yazar: Arsel Berkat Acar & Çağrı Mert Bakırcı
  • İlk Yayın Tarihi: 08.11.2019
  • Baskı Sayısı: 3. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 424
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 16 x 24 cm
  • ISBN: 9786058023116
Devamını Göster
₺73.00
Şüphecinin El Kitabı: Bilgi Çağında Gerçeği Bulmak

Çünkü evrim, yapıların son halleriyle var olduğunu iddia etmez; bu iddiada bulunan yaratılışçılardır - bir diğer deyişle bu iddialarıyla aslında kendi bacaklarına sıkmaktadırlar. Gerçekten de hiçbir sistem, son haliyle, birdenbire var olamaz. Galaksiler, yıldızlar, gezegenler, iklim, doğa, jeolojik olaylar ve diğer tüm fiziksel olgular süreçlerden geçerek, kademeli bir şekilde var olurlar. Canlılığın birdenbire, son haliyle var olduğu iddiası, bilim dışı bir iddiadır. Bu nedenle yaratılışçı iddiaların bilimsel bir geçerliliği bulunmamaktadır.

Elbette proteinlerin veya diğer yapı taşlarının doğada gerçekten nasıl var olduğunu tespit etmek, uzun araştırmalar ve dikkatli çalışmalar gerektirecektir. Ancak bu alandaki akademik ağın tamamına hakim olmaksızın, din tüccarlığından ileri gelen art niyet ile bu araştırmalara gölge düşürmek, insan aklına yakışan bir davranış değildir. İnsanlığın entelektüel birikimi, Evren'deki her şeyin süreçlerden geçerek oluştuğunu göstermektedir. Evrim Teorisi de, günümüzdeki biyolojik organizmaların ve çeşitliliğin nasıl ve hangi süreçlerden geçerek var olduğunu izah eden bilimsel teoridir. Evrim, tıpkı kütleçekimi gibi bir doğa yasasıdır.

Bu açılardan bakıldığında, söz konusu iddiaların tamamının sahte olduğu görülebilir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 19
  • Bilim Budur! 16
  • Tebrikler! 15
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 6
  • Umut Verici! 5
  • İnanılmaz 3
  • Güldürdü 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/10/2022 16:06:26 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7384

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Astronot
Regülasyon
Kütleçekimi
Tarih
Teori
Orman
Transkripsiyon
Astrofotoğrafçılık
Uçuş
Parazit
Albert Einstein
Mikroevrim
Küresel
Zihin
Genetik
Toplum
Doğa Olayları
Eşeyli Üreme
Fosil
Hormon
Hidrotermal Baca
Savaş
Balık
Yüz
Canlılık Cansızlık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.