Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Binaların Deprem ve Rüzgar Nedeniyle Sallanmasını Nasıl Engelleriz?

LEGO Satürn V Roketi ile Bir Gösterim...

Binaların Deprem ve Rüzgar Nedeniyle Sallanmasını Nasıl Engelleriz? Pixabay
3 dakika
14,424
Evrim Ağacı Akademi: Depremler Yazı Dizisi

Bu yazı, Depremler yazı dizisinin 19. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Deprem Nedir? Depremlere Sebep Olan Doğa Yasaları ve Bu Yasaları Açıklayan Modeller Nelerdir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Binaların Sallanmasını Nasıl Engelleriz? LEGO Satürn V Ayarlı Kütle Sönümleyici

Bu videoda kullanabilmem için Lego bana Satürn V roketlerinden bazılarını gönderdi.

Ama aslında bu, uzayla ilgili bir video değil. Uzun binaların sallanmasının önüne nasıl geçebildiğimizin ardında yatan fizikten bahsetmek istiyorum. Mesela gökdelenlerin rüzgârda ya da depremde çok fazla sallanmasının önüne nasıl geçeriz?

Tüm Reklamları Kapat

Bir şey ne kadar uzun olursa ileri geri sallanmaya daha meyillidir. Bunu göstermek için Satürn V, en iyi ve en havalı LEGO seti olacakmış gibi duruyor (en gerçekçi olmasa bile).

Eğer kırılacağından ya da içerideki insanların korkacağından endişelendiğiniz için uzun cisminizin sallanmasını istemiyorsanız onu daha katı yapabilirsiniz. Ya daha fazla madde ekleyebilirsiniz ya da daha sert maddeler kullanabilirsiniz. Bu her zaman en zekice çözüm değildir, hatta gittikçe pahalılaşır.

Tüm Reklamları Kapat

Ama daha dahiyane bir çözüm vardır.         

Bir fizikçinin bakış açısından uzun bir bina gerçekten de yukarı-aşağı salınan bir sarkaçtır. Bir tarafa doğru biraz eğildiğinde binanın doğal sertliği onu öteki tarafa çeker ve bu böyle süregider.

Yay ile birbirine bağladığınız ikili sarkaç sistemleriyle ilgili bariz bir fenomen vardır: Enerjiyi ileri ve geriye doğru aktarırlar; önce biri salınır, sonra diğeri tüm bu salınımı alır, sonra tekrardan birincisi alır ve bu böyle devam edip gider.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aynı şey katı cisimler ve yaylar için de geçerlidir. Bu durum birlikte salınım yapan diğer herhangi iki cisim için de geçerlidir.

İdeal sürtünmesiz bir simülasyonu düşünürsek bu salınım (enerji aktarımı) sonsuza kadar devam eder.

Ama gerçek dünyada sürtünme ve hava direnci vardır. Ve yay ısınıp nesnenin enerji kaybetmesine yol açabilir. Böylece sallanmalar zaman içinde sönümlenir. Bu fenomen sayesinde boylamasına uzanan sarkacınızın (bina kastediliyor) istemediğiniz şekilde sallanmasının önüne geçersiniz.

Büyük uzun bir nesne; uzunluğuna, ağırlığına ve sertliğine bağlı olarak değişen kendi doğal frekansında ileri geri salınmak isteyecektir. Sonra ona yukarı ve aşağı sallanabilen daha küçük bir nesne tutturduğunuzda ve biraz da sürtünme eklediğinizde büyük nesne, enerjisini küçük nesneye aktaracaktır. Küçük nesne de enerjisini büyük nesneye aktarmaktansa sürtünmeden dolayı bu enerjisini kaybedecektir. Bu da büyük nesnenin sallanmasını sönümler.

Pratikte normal olarak, küçük nesneyi büyük nesnenin içine koyarsınız. Daha çok buna benzer ama ilke olarak aynıdır. Sadece eski, küçük bir nesne ile eski bir yay kullanmak işinizi görmeyecektir.

Tüm Reklamları Kapat

Herhangi bir büyük nesneye karşılık, optimum bir ağırlık, sürtünme ve yay sabiti kombinasyonuna sahip küçük nesne vardır. Ve sadece düzeneğinizi mükemmel bir şekilde kurarsanız enerji kaybınızı mümkün olan en kısa zamanda en aza indirirsiniz ve sallanmayı da en yavaşa çekersiniz.

İşte bu yüzden bu düzeneğe “tuned mass damper (ayarlı kütle sönümleyici)” deniyor. "Damper (sönümleyici)", çünkü sallanmayı sönümlüyor. “Tuned (ayarlı)” deniyor çünkü bu küçük nesne, doğal eğilimi sallanma olan bu büyük nesnenin enerjisinden çalmaya ayarlanmıştır.

Bu da bizi LEGO Satürn V roketlerine getiriyor: Roketlerden birine ay modülünün gideceği kısma ağırlıklı bir sarkaç yerleştirdim, diğerindeki ağırlık ise yere sabitlenmiş konumda.

Eğer her şey yolunda giderse ve hesaplamalarım da doğruysa masaya vurduğumda sarkaçlı roketin sarkaçsız halinden çok daha az sallanması lazım. Gördüğünüz gibi ayarlı kütle sönümleyicinin gerçekten yardımı dokunmakta! (ama hemen öyle göze çarpmıyor tabii).

Tüm Reklamları Kapat

Ayarlı kütle sönümleyicileri gerçekte Satürn V roketinde bu şekilde kullanılmadı (çünkü ay modülünün yeri burasıydı) ama gökdelenlerde ve bina olmayan diğer şeylerde kullanılmaktadır. Fark etmek ise genelde zordur. Örneğin elektrik tellerine baktığınızda birçoğunda şu küçük dambıl benzeri şeyleri görürsünüz. İşte bunlar, tellerin rüzgarda çok fazla sallanmasını engelleyen ayarlı kütle sönümleyicileridir. Ayarlı kütle sönümleyicileri, ayrıca, uçak motorlarındaki, Formula 1 yarış arabalarındaki ve hoparlörlerdeki istenmeyen titreşimleri azaltmak için de kullanılmıştır.

Ayarlı kütle sönümleyiciyi ya da başka bir deyişle büyük şeylerin sallanmasını engellemek amaçlı küçük şeylerin kullanımını gördünüz.

Destek Olun

Bu video, MinutePhysics tarafından hazırlanmış, Evrim Ağacı tarafından altyazılandırılmıştır. Eğer içeriği beğendiyseniz orijinal kaynağa destek olmak için, lütfen YouTube kanalına gidip videolarını beğenmeyi unutmayın.

MinutePhysics kanalının bu videosunu orijinal dilinde ve İngilizce alt yazılı olarak buradan seyredebilirsiniz:

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Depremler Yazı Dizisi

Bu yazı, Depremler yazı dizisinin 19. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Deprem Nedir? Depremlere Sebep Olan Doğa Yasaları ve Bu Yasaları Açıklayan Modeller Nelerdir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
19
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Muhteşem! 3
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: YouTube | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/03/2024 12:37:41 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7431

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Madde
Görüş
Toplumsal Cinsiyet
Uzay Görevleri
Argüman
Plastik
Element
Akademi
Boyut
Çeviri
Video
Ağız
Moleküler Biyoloji
Elektron
Uzaylı
Hasta
Diş Hekimi
Kertenkele
Anksiyete
Meteor
Normal Doğum
Beslenme Davranışı
Ateş
Hastalık
Fotoğraf
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
"Domates Gribi" Hastalığı Neyin Nesi?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
M. Physics, et al. Binaların Deprem ve Rüzgar Nedeniyle Sallanmasını Nasıl Engelleriz?. (22 Ekim 2018). Alındığı Tarih: 2 Mart 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7431
Physics, M., Demiryay, M., Özdil, A. Ş. (2018, October 22). Binaların Deprem ve Rüzgar Nedeniyle Sallanmasını Nasıl Engelleriz?. Evrim Ağacı. Retrieved March 02, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7431
M. Physics, et al. “Binaların Deprem ve Rüzgar Nedeniyle Sallanmasını Nasıl Engelleriz?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Translated by Mehmet Demiryay, Evrim Ağacı, 22 Oct. 2018, https://evrimagaci.org/s/7431.
Physics, Minute. Demiryay, Mehmet. Özdil, Ayşegül Şenyiğit. “Binaların Deprem ve Rüzgar Nedeniyle Sallanmasını Nasıl Engelleriz?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Translated by Mehmet Demiryay. Evrim Ağacı, October 22, 2018. https://evrimagaci.org/s/7431.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close