Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Beynin Renk Kataloğu (Pantone): Renkleri Nasıl Algılıyoruz?

Beynin Renk Kataloğu (Pantone): Renkleri Nasıl Algılıyoruz? Pixabay
10 dakika
5,286
  • Sinirbilim (Nörobiyoloji)
  • Optik Fizik
Evrim Ağacı Akademi: Optik ve Renkler Yazı Dizisi

Bu yazı, Optik ve Renkler yazı dizisinin 10. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Lümen Nedir? Lümen Hesabı Nasıl Yapılır? Lüks ile Lümen Arasındaki Fark Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 2 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Sinirbilim araştırmacısı olarak Ulusal Sağlık Örgütü’nde çalışan ve aynı zamanda bir sanatçı olan Bevil Conway, renkleri oldukça seviyor. Özellikle Holbein şirketi tarafından yapılan sulu boyaları çok beğeniyor ve diğer boyalarda bulamayacağımız, gerçekten güzel bir mor rengin olduğunu düşünüyor. Conway, bulması zor olan, mesela şirketin “Mars Menekşesi” olarak isimlendirdiği ve neredeyse kahverengi olan bir renge veya daha merlotlu (bir çeşit Fransız üzümü) olarak tanımlanan "Kinakridon Menekşe" gibi belirli tonun peşindeyse, renkleri benzerliğe göre düzenleyen bir Holbein kataloğuna göz atabilir. Duvarını boyamayı düşünen herkes, parlak sarılardan yeşillere, mavilere, morlara ve kahverengiye dönüşen bu renk çizgilerine aşinadır.

Ancak Conway eğer Pantone gibi başka bir boya şirketinde alışveriş yapmaya karar verirse, "renk alanı" olarak da bilinen bu katalog, farklı bir şekilde karşısına çıkacaktır. Aynı şekilde ışık ve renk ölçümlerini araştıran ve standartlaştıran bir kuruluş olan Commission Internationale de l'Éclarage’ye danışmayı seçerse de bambaşka bir renk haritası bulacaktır. Conway bu seçeneklerden dolayı şaşkınlık içerisindeyken, aklına şu soru geldi:

Tüm Reklamları Kapat

Neden bu kadar farklı renk alanları var ve bu alanlar, gerçekten nasıl görüp algıladığımız ile ilgili temel bir şeyi yansıtıyorsa, tek bir renk alanı olması gerekmez mi?

Bin yıldır araştırmacılar ve felsefeciler insanların renkleri nasıl algıladıkları ve renk tonları arasındaki bağlantının nasıl olduğuna dair cevaplar aramışlardır. Örneğin, mavi renk için dillerinde herhangi bir sözcük olmayan Antik Yunanlılar renklerle ilgili şunları tartışmışlardı: Tüm renkler, Platon'un teorisinde olduğu gibi, kırmızı, siyah, beyaz ve ışığın karışımı mıydı, yoksa Aristo’nun öne sürdüğü gibi tanrılar tarafından cennetten gönderilen gün ışığı mıydı ve her renk siyah ile beyazın veya karanlık ile aydınlığın bir karışımı mıydı? Isaac Newton ise prizma ile yaptığı deneyde gökkuşağını oluşturan ana bileşenleri tanımladı ve bu da onu diğer tüm renklerin 3 ana renkten meydana geldiğini düşünmeye yönlendirdi. Bu renkler kırmızı, sarı ve maviydi.

Bugün, renk algısı konusundaki bilimsel anlayışımızın kökleri biyolojiye dayanmaktadır. Her renk elektromanyetik spektrumun belirli bir bölümünü temsil etse de insanlar bu spektrumun yalnızca "görünür ışık" olarak bilinen bölümünü görebilir. İnsanlara göre görünür ışık olan dalga boylarında kırmızılar en uzun olan iken, morlar ve maviler en kısa olandır. Işık fotonları, gözdeki fotoreseptörleri uyararak bu bilgiyi elektrik sinyallerine dönüştürüp retinaya gönderir. Bu sinyaller işlenerek beynin görsel korteksine gönderilir.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak göz ve sinir sisteminin bu ışık dalgaları ile nasıl iletişim halinde olduğunun mekanizmasıyla, insanın bir rengi öznel bir şekilde nasıl algılayabildiği tamamıyla iki farklı şeydir. Buna kualia adı verilir.

Holbein sulu boya renk kataloğu
Holbein sulu boya renk kataloğu
Amazon

Allen Beyin Bilimi Enstitüsünde (İng: "Allen Institute for Brain Science") renk algısının nörolojisini inceleyen kıdemli bilim insanı olan Soumya Chatterjee, sinirbilimin, sinyal dönüşümleri üzerine bir çalışma olarak tanımlanabileceğini söylüyor. Ayrıca Chatterjee, retinadaki foto reseptörler bilgiyi görsel kortekse aktardıktan sonra, bilginin dönüştürülmeye devam ettiğini ve bilim insanlarının henüz bu dönüşüm dizilerinin algıya veya bir kişinin sahip olduğu renk deneyimine nasıl yol açtığını anlamadıklarını anlatıyor.

Rengin bazı özelliklerini zaten kesin olarak ölçebiliyoruz. Bilim insanları, ışığın dalga boyunu, bir rengin parlaklığını veya ışıltısını hesaplayabilmekteler. Ancak insan algısı söz konusu olduğunda, işler biraz daha karmaşık hale geliyor. İnsanlar rengi, ışığın kalitesi veya rengi çevreleyen diğer tonlar gibi bir dizi başka değişkeni hesaba katarak algılar. Bazen bu, beynin aynı nesneyi tamamen farklı iki renk olarak algılayacağı anlamına gelir; bunu aslında çoğumuz bazı ışıklarda beyaz ve altın renginde, diğerlerinde mavi ve siyah görünen ünlü elbiseyle gözlemledik.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aynı elbise kimimize göre beyaz ve altın renginde kimimize göre mavi ve siyah görünmektedir.
Aynı elbise kimimize göre beyaz ve altın renginde kimimize göre mavi ve siyah görünmektedir.
Forbes

Bazen bu beyindeki hesaplamalar, tamamen farklı iki girdinin sonucunu aynı çıkarabilir. Örneğin sarı ışığın, beynin sarı olarak anladığı kendine özgü dalga boyu vardır. Ancak tamamen farklı dalga boylarına sahip olan yeşil ve kırmızı ışığı karıştırdığımızda oluşan ışığın fiziksel özellikleri, sarı olarak algıladığımız diğer dalga boylarından farklı olsa da, beynimiz bu kombinasyonu da sarı olarak algılar. Beynimizin bu farklı iki girdiyi niçin birbirine benzer olarak algıladığına bir açıklama getirmek zor bir iştir.

Conway, renkleri düzenlemek ve anlayabilmek için beyindeki nöron aktivasyon modellerine dayandırdığı yeni bir yöntemi öneriyor. Kasım 2020'de Current Biology'de yayımlanan bir makalede Conway, her rengin benzersiz bir sinirsel aktivite modelini ortaya çıkardı.[1] Çalışmada, deneye katılanların sözlü olarak tanımlanan renge değil, beynin herhangi bir renge verdiği tepkiye odaklandı. Bu yaklaşım sinirbilimcilerin cevap aradığı renkleri nasıl algıladığımız sorusuna bambaşka bir bakış açısı getirdi. Chatterjee bu konuda şöyle söylüyor:

Algı, genellikle bilinen bir nicelik olarak kabul edildikten sonra, araştırmacılar buna yol açan sinirsel süreçleri anlamaya çalışır. Biz ise bu çalışmamızda, algısal değişkeni bilinmeyen olarak alıp (bahsi geçen soyut renk alanı), onu ölçülen sinirsel aktiviteye dayanarak elde etmeye çalıştık.

Elbette Conway, beynin renge tepkisini gözlemlemek için teknolojiyi kullanan ilk kişi değildi. Önceki çalışmalarda bir kişi farklı renklere bakarken neler olup bittiğini gözlemlemek için fMRI verileri kullanılıyordu; ancak bu taramaların gecikmesi beynin bu uyaranları yorumladığı anda tam olarak ne olduğunu yakalamayı zorlaştırıyordu. Ayrıca fMRI taramaları, gerçek nöron ateşlemesini değil, kan akışını ölçtüğü için, beyin aktivitesini izlemenin dolaylı bir yoluydu. Bu yüzden Conway, nöronların ateşlenmesinin elektriksel aktivitesini tespit etmek için manyetik sensörler kullanan manyetik ensefalografi (MEG) adı verilen başka bir yöntem denedi.

MEG tekniği, fMRI'den çok daha hızlıydı. Bu nedenle Conway, denekleri farklı renklere bakmadan önce, renklere bakarken ve sonrasındaki nöron ateşleme modellerini yakalayabildi. Güzellik salonlarındaki dev bir retro saç kurutma makinesine benzeyen MEG makinesine sırayla 18 gönüllü oturdu ve onlara her birinde sarı, kahverengi, pembe, mor, yeşil, koyu yeşil, mavi veya koyu mavi spiraller olan kartlar gösterdi. Daha sonra MEG taraması sırasında deneklerden gördükleri rengin adını söylemelerini istedi.

Washington Üniversitesi'nde Fizyoloji ve Biyofizik Doçenti Greg Horwitz, Conway'in çalışmayı düzenlerken çok akıllıca davrandığını söylüyor. Bu çalışmada, benzer olduğunu düşündüğümüz renkler değil de, gözdeki foto reseptörlerde benzer reaksiyonları uyandıran renkler kullanıldı. Örneğin, sarı ve kahverengi bizim için çok farklıyken aslında foto reseptörlerdeki reaksiyonları oldukça benzerdir. Bunun anlamı MEG tarafından tespit edilen beyin aktivitesi kalıplarındaki herhangi bir farklılığın, ışık ve gözdeki reseptörler arasındaki etkileşime değil, beynin görsel korteksindeki işlemeye atfedilmesi gerektiğidir. Horwitz bu sürecin fotoreseptörlerden daha karmaşık olduğunu söyleyerek, algılama sürecinin aslında ne kadar karmaşık olduğunu belirtiyor.

Tüm Reklamları Kapat

Manyetik ensefalografi makinesi (MEG)
Manyetik ensefalografi makinesi (MEG)
Supraconductivite

Conway, daha sonra MEG sonuçlarını okumak ve 18 denek arasında benzer sinirsel aktivite modellerini ortaya çıkarmak için sınıflandırıcı bir yapay zekâ tasarladı. Bunun ardından ise bu modellerin deneklerin gördüklerini bildirdikleri renklerle eşleşip eşleşmediğini görmek istedi. Örneğin belirli bir sinirsel aktivite modeli kişinin koyu mavi bir spiral gördüğünü söylemesi ile her zaman ilişkili miydi? Conway bu konuda şöyle diyor:

Eğer bilginin kodu çözülebiliyor ise, sonrasında bu bilgi beynin geri kalan kısmı için davranış bildirmeye uygun hale gelir.

Başlangıçta Conway, herhangi bir sonuç bulup bulamayacağından emin değildi; çünkü MEG, çok berbat bir uzamsal çözünürlüğe sahip olmasıyla meşhurdur. Makine, beyin aktivitesinin ne zaman gerçekleştiğini belirtmekte oldukça iyidir; ama bunun beynin tam olarak neresinde gerçekleştiğini göstermede pek de iyi değildir.

Ancak daha sonra örüntüler ortaya çıktığında, kod çözücünün bunları fark etmesinin kolay olduğu anlaşıldı. Conway’e göre örüntülere bakmak, hangi renge bakıldığını %90’ı aşan bir doğruluk payı ile çözmek için yeterliydi ve bu akıl almaz bir sonuçtu. Chatterjee, Conway’in MEG yaklaşımının sinirbilimcilerin algı hakkındaki geleneksel sorularını allak bullak ettiğini şu sözlerle ifade ediyor:

Algılama genellikle bilinen bir nicelik olarak kabul görür ki bu deneyde söz konusu nicelik, karttaki spiralin rengidir. Daha sonra araştırmacılar, algılamaya yol açan sinirsel süreçleri anlamaya çalışırlar. Bu deneyde ise Conway, soruya farklı taraftan yaklaşarak önce sinirsel süreçleri ölçtü ve sonra bu süreçlerin deneklerin renk algısını nasıl etkilediğini anlamaya çalıştı.

MEG, ayrıca Conway'in algının zamanla ortaya çıkışını izlemesine olanak verdi. Bu süreç, gönüllünün spirali gördüğü andan rengini yüksek sesle adlandırdığı ana kadar yaklaşık bir saniye sürüyordu. Makine, aktivasyon modelleriyle beyinde renk algısının ne zaman ortaya çıktığını gösterebildi. Ardından bu algının anlamsal bir kavrama dönüşmesi için -yani gönüllünün rengi adlandırmak için kullanabileceği kelimeyi bulması için- yaklaşık yarım saniye daha bu aktivasyonu izledi.

Tüm Reklamları Kapat

Ancak bu yaklaşımın bazı eksikleri vardı. Conway farklı renklerin beyinde yarattığı farklı desenlerdeki cevapları tanımlarken, bu cevapların beynin tam olarak neresinde olduğunu açıklayamadı. Diğer bir deyişle, 18 deneğin beyinleri sarı, kahverengi veya açık mavi için belirli kalıplar deneyimledi; ancak Conway, bu kalıpların tam olarak beynin neresinde gerçekleştiğini saptayamadı. Ayrıca makalede bu desenlerin oluşma mekanizmasından bahsedilmiyordu. Conway bu konuya şöyle yaklaşıyor:

İlk aşamada sinirsel bir fark olduğunu anlamak çok büyük bir adım. Bir farkın olduğunu bilmek ufuk açıcı çünkü bize insan beyninde bir tür topografik renk haritası olduğunu gösteriyor.

Chatterjee de şöyle diyor:

MEG, küçük nöron toplulukları düzeyine inemese bile, algıladığımız renkler arasındaki ilişkiler kaydedilen aktiviteler sayesinde belirlenebiliyor. Bu da Conway ve arakadaşlarının çalışmasını oldukça yaratıcı ve etkileyici hale getiriyor.

Buna ek olarak Conway, çalışmada MEG’in bu örüntüleri fark etme konusunda yeterince iyi olmadığına dair sunulan argümanların kesin bir şekilde aksini ispatlıyor. Conway, artık MEG'i beyindeki nöronların çok ince uzamsal yapısı ile ilgili her türlü şeyi çözmek için kullanabileceğimizi söylüyor.

Mavi tonları
Mavi tonları
Wikiwand

MEG, ayrıca verileri beynin bu sekiz renk spiralini sıcak veya soğuk renk göstermelerine bağlı olarak farklı şekilde işlediğini gösterdi. Conway aynı tonda olan (yani gözümüzdeki fotoreseptörlerince aynı renk olarak algılanan dalga boylarında olan) fakat insanların onları farklı algılamasını sağlayan parlaklık veya ışıltı gibi ayrı değişkenlere sahip renk çiftlerini deneye dahil ettiğinden emin oldu. Örneğin sarı ve kahverengi aynı tonda olup parlaklıkları farklı olan sıcak renklerdir. Aynı durum, soğuk renkler olan mavi ve koyu mavi için de geçerlidir. MEG verileri, mavi ve koyu maviye karşılık gelen beyin aktivitesi modellerinin sarı ve kahverenginin modellerinden daha benzer olduğunu gösterdi. Bu tonların hepsi aynı; ancak parlaklık miktarında farklılık olsa bile, beyin sıcak renk çiftini (iki maviye kıyasla) birbirinden çok daha farklı olarak algılamıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Sapiens: Hayvanlardan Tanrılara - Ciltli

Homo sapiens neden ekolojik bir seri katile dönüştü?

Para neden herkesin güvendiği tek şey?

Kadınlar üstün sosyal becerilere sahipken, neden çoğu toplum erkek egemen?

Güç elde etmekte böylesine yetenekli olan insanlar neden bu gücü mutluluğa dönüştürmekte başarısızlar?

Geleceğin dini bilim mi?

İnsanların miadı çoktan doldu mu?

100 bin yıl önce yeryüzünde en az altı farklı insan türü vardı. Günümüzdeyse sadece Homo sapiens var. Diğerlerinin başına ne geldi ve bize ne olacak?

Çoğu çalışma insanlığın serüvenini ya tarihi ya da biyolojik bir yaklaşımla ele alır, ancak Harari 70 bin yıl önce gerçekleşen Bilişsel Devrim’le başlattığı bu kitabında gelenekleri yerle bir ediyor. İnsanların küresel ekosistemde oynadıkları rolden imparatorlukların yükselişine ve modern dünyaya kadar pek çok konuyu irdeleyen Sapiens, tarihle bilimi bir araya getirerek kabul görmüş anlatıları yeniden ele alıyor.

Harari ayrıca geleceğe bakmaya da zorluyor okuru. Yakın zamanda insanlar, dört milyar yıldır yaşama hükmeden doğal seçilim yasalarını esnetmeye başladılar. Artık sadece dünyayı değil, kendimizi ve diğer canlıları tasarlama becerisi de kazandık. Peki bu bizi nereye götürüyor, bizi neye dönüştürebilir?

30’dan fazla dile çevrilmiş bu kışkırtıcı çalışma özellikle Jared Diamond, James Gleick, Matt Ridley ve Robert Wright’ın eserlerine aşina okurlar için muhteşem bir kaynak.

“Sapiens, tarihin ve modern dünyanın en büyük sorularını gayet yalın bir dille ele alıyor. Çok seveceksiniz!”

Jared Diamond, Tüfek, Mikrop ve Çelik’in yazarı

“Harari’nin eseri kabul görmüş doktrinlerin karşısında duran fikirler ve şaşırtıcı gerçeklerle bezeli.”

John Gray, Financial Times

Devamını Göster
₺170.00
Sapiens: Hayvanlardan Tanrılara - Ciltli

Conway, daha çok rengi test ederek kendi renk alanını dalga boylarına dayanarak değil sinirsel aktivite desenlerine dayanarak oluşturmak için fazlasıyla heyecanlı. Bu konsepti de “beynin pantonesi” olarak tanımlıyor. Fakat araştırmasının nasıl seyredeceği konusunda tamamıyla emin değil. Nasıl ki bir merak olarak başlayan lazer gibi araçlar, araştırmacıların onlarla oynamaya başladıklarında asla hayal etmedikleri çok sayıda uygulamaya sahip olduğu daha sonra anlaşıldıysa, yararlı olduğu ortaya çıkan çoğu şeyin yararlılığının yalnızca geçmişe bakıldığında anlaşılır olduğunu söylüyor.

Conway’in çalışması, belirli renklerin algılanmasını kodlayan sinirsel modellerin tam olarak nerede ortaya çıktığını açıklayamamakla birlikte, araştırmacılar bunun bir gün mümkün olacağına inanıyorlar. Bu kalıpları anlamak, bilim insanlarının, insanların görme deneyimini eski haline getirecek görsel protezler geliştirmelerine veya insanların algıladıkları şeyi tam olarak ifade etmelerini sağlayacak yollar bulmalarına yardımcı olabilir. Ya da belki bu, makinelerin tıpkı insanlar gibi daha iyi ve tam renkli görmeyi öğrenmelerine yardımcı olabilir.

Daha temel bir düzeyde, renk algısının sinirsel aktivite ile nasıl eşleştiğini anlamak, beynin etrafımızdaki dünyayı nasıl anladığımızı anlamaya yönelik önemli bir adım olabilir. Horwitz bu konuda şöyle diyor:

Temsilin algıyla eşleştiği bir beyin alanı bulabilirseniz, bu büyük bir sıçrama olur. Rengin temsilinin deneyimlediğimizle eşleştiği beynin bölümünü bulmak, renk algısının gerçekte ne olduğunu anlamaya doğru büyük bir adım olacaktır.
Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Optik ve Renkler Yazı Dizisi

Bu yazı, Optik ve Renkler yazı dizisinin 10. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Lümen Nedir? Lümen Hesabı Nasıl Yapılır? Lüks ile Lümen Arasındaki Fark Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
16
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Tebrikler! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Bilim Budur! 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Wired | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/01/2023 14:45:21 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9802

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
S. Harrison, et al. Beynin Renk Kataloğu (Pantone): Renkleri Nasıl Algılıyoruz?. (3 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9802
Harrison, S., Kaya, G., Özdil, A. Ş. (2021, January 03). Beynin Renk Kataloğu (Pantone): Renkleri Nasıl Algılıyoruz?. Evrim Ağacı. Retrieved January 30, 2023. from https://evrimagaci.org/s/9802
S. Harrison, et al. “Beynin Renk Kataloğu (Pantone): Renkleri Nasıl Algılıyoruz?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Translated by Gülay Kaya, Evrim Ağacı, 03 Jan. 2021, https://evrimagaci.org/s/9802.
Harrison, Sara. Kaya, Gülay. Özdil, Ayşegül Şenyiğit. “Beynin Renk Kataloğu (Pantone): Renkleri Nasıl Algılıyoruz?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Translated by Gülay Kaya. Evrim Ağacı, January 03, 2021. https://evrimagaci.org/s/9802.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.