Aynı Elbiseyi Neden Bazıları Beyaz-Altın Renkte, Diğerleri ise Mavi-Siyah Renkte Görüyor?

Aynı Elbiseyi Neden Bazıları Beyaz-Altın Renkte, Diğerleri ise Mavi-Siyah Renkte Görüyor? Forbes
 EkinÖzsüle 2. Yazar Ekin Özsüle
5 dakika
180,970 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 6 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

26 Şubat 2015'te başlayan bir "internet çılgınlığında", bir Tumblr kullanıcısı fotoğraftaki elbisenin altın-beyaz renklerden mi, mavi-siyah renklerden mi oluştuğunu sordu. Tuhaf bir şekilde bu basit gibi gözüken soru, milyonlarca kişiye yayılarak viral bir hale geldi. Çünkü bazı insanlar elbiseye baktıklarında altın ve beyaz, bazı diğerleriyle mavi ve siyah renkler görüyor! Daha ilginci, 2 dakika önce bir kombinasyonu görürken, aynı fotoğrafa 2 dakika sonra baktığınızda diğer renk çiftini görebiliyorsunuz! Sonra renkler uzun bir süre aynı kalıyor; ancak mesela 4 saat sonra tekrar baktığınızda, birebir aynı fotoğrafın renginin tamamen değiştiğini fark ediyorsunuz! Soruyoruz: Siz hangisini görüyorsunuz?

Merak ediyorsanız söyleyelim: Giysinin gerçek renkleri mavi-siyahtır. Aşağıda, bir düğün için giyilen elbisenin bir diğer açıdan çekilmiş fotoğrafı gözükmektedir:

Eğer bir rengi gördüğünüzü ve bunun "kesinlikle" o renkte olduğunu düşünüyorsanız, acele etmeyin deriz. Washington Üniversitesi'nde 30 senedir renk bilimi üzerine çalışan sinirbilimci Jay Neitz, hayatı boyunca bu fotoğrafta olduğu kadar güçlü bir örnekle hiç karşılaşmadığını söylüyor ve bunun nedenine dair ilk etapta hiçbir fikri olmadığını belirtiyor. Tabii fotoğrafın viralliğine bağlı olarak, zaman geçtikçe açıklamalar da gelmeye başladı. Biz de bu konuyla ilgili bazı bilgiler vermek istiyoruz.

Reklamı Kapat

Her ne kadar bir taraf, diğer tarafın gördüğünü görmekte zorlansa da, ilk etapta burada görülen bir gölge yanılgısına benziyor (ancak konu o kadar basit değil). Buna benzer yanılgıların çok sayıda örneğini buradaki yazımızda vermiş ve tek tek izah etmiştik; göz atmanızı tavsiye ederiz. Bu yazımızdaki 5 numaralı kategorideki gölge illüzyonlarına bakacak olursanız, çeşitli renk dağılımlarının belli başlı açılarından çekilen fotoğraflarda, cisim üzerine düşen gölge, etrafındaki renkleri birbirinden farklı gibi gösterebilmektedir. Her birimizin beyinleri birbirinden farklı olduğu için, bu gölgenin etrafındaki renkler farklı kategorilerde algılanabilmektedir. Bu, gölgenin düştüğü biçime ve cismin gerçek renklerine bağlı olarak, hangi renk gruplarının insanlar tarafından algılanacağı belirlenmektedir.

Ancak burada oluşan görsel yanılgı, sadece bir ışık oyunu olmayabilir. Gözlerimizin yapısı ve genetik özelliklerimizden kaynaklı beynimizin doğası da, ne gördüğümüzü etkiliyor gibi gözükmektedir. Kamera ve ışık ayarlarının sonucu nasıl etkilediğini en güzel gösteren çalışma ise, bir Vine videosundan geldi; sanıyoruz konuyu tamamen aydınlatmaya yarayacaktır:

Vine

Buzzfeed'deki bir grup araştırmacı, giysinin orijinalini bulmışlar. Orijinal renkler için, aşağıdaki görsele bakabilirsiniz (giysinin 3 farklı renk kombinasyonunda satıldığını; ancak hiçbirinin altın-beyaz ikilisine sahip olmadığını da belirtelim):

Fakat işin içinde başka bir şeyler olduğunu anlamanın bir yolu, fotoğrafa gerçekten siyah olduğundan emin olduğumuz bir içerik eklemek. Evrim Ağacı olarak bunu yaptığımızda, altın-beyaz renklerde görenlerin pek de haksız olmadığını anlıyoruz. Çünkü gerçekten öyle gözüküyor (giysideki hiçbir rengin metnin siyahlığına benzemediğine dikkat edin):

Konuyla ilgili yapılabilecek bir diğer analiz ise, arkaplanın etkisi. Gelen ilk açıklamalara göre, muhtemelen buradaki görsel yanılgıda asıl rol, arka plan rengine ait. Beynimiz renkleri, cisimlerin arkaplanlarındaki tonlara göre algılar. Ki en üstte verdiğimiz bağlantıda da, gölge illüzyonu bundan kaynaklanır. Gölgenin varlığı, arkaplanı etkiler; arkaplanın varlığını, gölge algısını etkiler. Eğer ki beyaz bir arkaplanda mavi bir renk sunulacak olursa, hemen herkes onun mavi olduğunu anlayacaktır. Ancak eğer ki arkaplan siyahsa, bazı insanlar o maviyi "beyaz" olarak algılamaya başlayabilirler. Burada da olan benzerdir. Arkaplandaki parlak sarılık, odaklandığımız cisimle ilgili algılarımızı etkilemekte ve değiştirmektedir. Eğer Photoshop gibi bir araçla giysinin renklerini analiz edecek olursanız, RGB değerleri aşağıdaki gibi olacaktır:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Daha sonra, renk eşitlemek için birazcık oynayacak olursanız ve hatta, arkaplan etkisini işin içinden çıkarmak için giysinin ufak bir kısmını fotoğraftan kesip, sadece ona odaklanacak olursanız, renkler düzelmeye başlayacaktır. Aşağıda, ortadaki fotoğraf asıl paylaşılan, sağ taraftaki mavi-siyah algılayanların renk algısını ön plana çıkaracak şekilde renk ayarı yapılmış bir versiyon, sağ taraftaki ise altın-beyaz algılayanlarınkini yansıtan bir versiyondur:

Bu konuyla ilgili yapılan açıklamaların bir diğeri de, renk sabitliği (color constancy) denen bir algısal olgudur. Bizler cisimlerin renklerini üzerlerine düşen ışıklandırma değişiyor olsa bile sabit olarak görürüz. Örneğin yeşil bir elma, gün doğarken de, Güneş tepedeyken de, günbatımında da yeşil gözükür. Üzerindeki gölgelenmeler ve ışık miktarından bağımsız olarak onu sabit renkte algılarız. Ancak eğer ki kimi zaman olduğu gibi, ışığın rengiyle cismin rengi arasında beklenmedik bir ilişki doğarsa, beynimiz cismin orijinal rengini algılamakta zorlanır ve bir tahminde bulunur.

Bunu, bir nevi "tahmin algoritması" gibi düşünebilirsiniz: Hiçbir şeyi algılayamamaktansa, en azından makul bir tahminde bulunmak beyin ve hayatta kalmak açısından yeğdir. Beyin de bunu yapar. Çoğu zaman başarıyla yapar; ancak gölgelendirme ve ışık denk gelirse, bu işte ciddi anlamda zorlanabilir ve aynı cisimlerin farklı farklı algılanması durumu doğar. Bu nedenle bazı insanlar, o arka plan ışığı altında makul olan renk gruplarından biri olan beyaz-altın renk çiftinde, bazı diğerleri ise mavi-siyah renk çiftinde görürler.

Farklı Işık Kaynakları ile Yorumlanan, Tartışmalı Elbise
Farklı Işık Kaynakları ile Yorumlanan, Tartışmalı Elbise
ScienceDirect

Hatta işin şaşırtıcı tarafı, beynimiz tahminlerinden bir tanesini değiştirdiği anda, gözlerimizin önünde cismin renginin bir anda değişiyor olmasıdır. Bu elbiseyi meşhur kılan da budur. Aşağıda, bu ışıklandırma ve gölge farklılıklarından ötürü aynı cismin nasıl farklı renklerde algılanabildiği gözükmektedir:

Reklamı Kapat

Bu konu, bir cismin algımızdan bağımsız "gerçek rengi" ve genel olarak "gerçek nitelikleri" (kualia) ile ilgili felsefi tartışmaları da alevlendirmiştir. Cisimler bizim algımız çerçevesinde mi var olurlar, yoksa bizlerin algısından bağımsız gerçekler var mıdır? Herkesin hemen hemen aynı renk çifti gruplarını görüyor olması ve bu algı yanılgısının tamamen rastgele olmayışı (renk, gölge ve cisme bağlı oluşu), aslında cisimlerin bizim algımızdan bağımsız olduğunu gösteriyor gibidir. Kimse bu elbiseyi "pembe-camgöbeği" renk çiftinde görmemiştir: Ya altın-beyaz, ya da mavi-siyah (ve bunların farklı tonlarında) görmüşlerdir. Elbette algılarımız ve beynimiz yanılmaya son derece açıktır ve bu da onun güzel bir örneği. Ancak cisimlerin bizim algımız nedeniyle var olduğunu düşünmek, pek de gerçekçi gözükmemektedir.

İşte böyle. Bu saçma denebilecek fotoğraf, tüm Dünya'nı kasıp kavuran bir hale geldi ve bilim adına birkaç şey öğrenmek için minik bir beyin ve göz cimnastiği oldu. 

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Muhteşem! 6
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • J. Corum, et al. Is That Dress White And Gold Or Blue And Black?. (23 Mart 2014). Alındığı Tarih: 10 Temmuz 2019. Alındığı Yer: The New York Times | Arşiv Bağlantısı
  • G. Lopez. This Dress Is Tearing The Internet Apart And We Can't Explain It (Yet). (26 Şubat 2015). Alındığı Tarih: 10 Temmuz 2019. Alındığı Yer: Vox | Arşiv Bağlantısı
  • M. Zhang. What Color Is This Dress? Is It Under Or Over Exposed?. (27 Şubat 2015). Alındığı Tarih: 10 Temmuz 2019. Alındığı Yer: PetaPixel | Arşiv Bağlantısı
  • B. Galindo, et al. We May Have Found The "What Colors Are This?" Dress And It's Blue. (26 Şubat 2015). Alındığı Tarih: 10 Temmuz 2019. Alındığı Yer: BuzzFeed | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 16/10/2021 14:42:27 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/3314

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Çağ
Sinir Sistemi
Yatay Gen Transferi
Kalori
Metabolizma
Diş Sorunları
Farmakoloji
Beyaz
Cinsiyet
Kitap
Mikroevrim
Arı
Evrimsel Tarih
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Dil
Coronavirus
Demir
Önlem
Modern
Samanyolu Galaksisi
Yok Oluş
Eğitim
Kafatası
Sosyal Mesafelendirme
Sağlık Personeli
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın