Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Mor Renk Hakkında Ne Biliyoruz?

Mor Renk Hakkında Ne Biliyoruz? Pixabay
Mor renkli bir nilüfer...
6 dakika
53,234
Evrim Ağacı Akademi: Optik ve Renkler Yazı Dizisi

Bu yazı, Optik ve Renkler yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Lümen Nedir? Lümen Hesabı Nasıl Yapılır? Lüks ile Lümen Arasındaki Fark Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Mor renk kültürel geçmişimiz boyunca hep zarafet ve zenginlikle özdeşleştirilmiştir. Bunun sebebi ise 18. yy'a kadar elde edilişinin oldukça zahmetli ve pahalı oluşudur. Tarihte ilk kez Fenikeliler tarafından bir deniz salyangozundan elde edilen mor renk dayanıklı olması, nüfuz ettiği kumaştan kolayca çıkmaması ve güneş gördüğünde parlaklığına parlaklık katması sebebiyle bir hayli tutulmuştur. Ancak 1 gram mor boya elde edebilmek için on binlerce salyangoz heba edilmiş ve çok fazla altına mal olmuştur; öyle ki Elizabeth döneminde yarım kilo mor boya satın almak istediğinizde 1,5 kilo altın ödemeniz gerekiyordu. İşbu sebeplerden ötürü de tarihte hep zenginlik ve kraliyeti simgeleyen bir renk olmuştur.

Dilerseniz bu renge atfettiğimiz önemi ve anlamları bir tarafa bırakalım ve onunla ilgili akla gelen birtakım bilimsel gerçekleri anlatmaya çalışalım.

Mor renk, tarihte ilk kez Fenikeliler tarafından bir deniz salyangozundan elde edilmiştir.
Mor renk, tarihte ilk kez Fenikeliler tarafından bir deniz salyangozundan elde edilmiştir.
Mehmet Atatur

Mor ve Eflatun Aynı Şeye mi Karşılık Gelir?

Halk arasında mor ve eflatun (ya da menekşe rengi) genelde birbirinin yerine kullanılıyor olsa da bu durum bir sorun yaratıyor gibi durmamaktadır. Ancak bilimsel olarak bu iki renk arasında bir fark vardır ve biz bu ayrımı İngilizcedeki bir sözcük üzerinden göstermeye çalışacağız.

Tüm Reklamları Kapat

İngilizcedeki "purple" ve "violet" renk sözcükleri Türkçeye çevrilirken genelde ikisi de "mor" diye çevrilmektedir. Örneğin, "ultraviolet" kelimesi, içinde "violet" sözcüğü geçmesine rağmen, Türkçeye "mor ötesi" şeklinde çevrilir. Oysa ki purple (mor) ve violet (eflatun ya da menekşe) renkleri bilimsel açıdan birbirinden biraz ayrılmaktadır.

Mor (purple), her ne kadar eflatuna (menekşe rengine) benzese de, bu iki rengin arasında şöyle bir fark vardır: Eflatun ışığın görünen tayfında kendine has dalga boyuna sahip (yaklaşık 380–420 nm) temel bir renktir; oysa ki mor, kırmızı ve mavinin karışımıyla elde edilen ikincil bir renktir. Diğer bir ifadeyle, mor renk (purple) iki temel rengin (kırmızı ve mavinin) karışımı olup kendine özgü bir dalga boyuna sahip değildir ama eflatunun (violet) vardır. Bu nedenle, kanımızca, İngilizcedeki "ultraviolet" ifadesi "mor ötesi" denilerek Türkçeye yanlış aktarılmıştır. (Evrim Ağacı notu: Kelimenin doğru aktarımının gerekli olup olmadığı ya da nasıl olması gerektiği kısmı yazımızın menzili içinde olmadığından biz bu konuya girmeyecek; sadece bu iki renk arasında bir ayrım olduğunu vermekle yetineceğiz.)

Görünür ışık tayfı
Görünür ışık tayfı
123RF

İkisini ayıran en temel özellik eflatunun daha maviye çalan bir görünümünün oluşu ve mora göre daha "doyumsuz" oluşudur. Eflatun için "daha doyumsuz" sıfatını kullanmakla bu rengin bir özelliğinden bahsetmiş oluyoruz. Şöyle ki eflatunun parlaklığı arttıkça daha çok mavi renge yaklaşmaktadır. Halbuki aynı etkiyi mor renkte gözlemleyemeyiz. Bu durum Bezold–Brücke kayması denilen bir etkinin sonucudur. Bu kaymada, ışık yoğunluğu (parlaklığı) arttıkça renk algısında bir değişim yaşanmaktadır. Yoğunluk arttıkça görünür ışık tayfındaki renkler 500 nm’nin altında ise maviye doğru kayar veya 500 nm’nin üstünde ise sarıya kayar. Daha düşük yoğunluklarda ise kırmızı/yeşil eksenine doğru kayma yapar.

Eflatunun (violet) parlaklığı arttıkça daha çok mavi renge kaymaktadır.
Eflatunun (violet) parlaklığı arttıkça daha çok mavi renge kaymaktadır.
Wikiwand
Mor renk tonları...
Mor renk tonları...
Wikiwand
Mor; kırmızı ve mavinin karışımı olup ikincil bir renktir.
Mor; kırmızı ve mavinin karışımı olup ikincil bir renktir.
UNSW

Mor Bir Dünya Mümkün müdür?

Ormanlık bir yere gittiğimizde hangi rengin ağır basmakta olduğunu hepimiz biliriz: Yeşil. Bunun sebebi, bitki hücrelerinde bulunan ve fotosentez olayının baş kahramanı olan klorofil adlı yeşil renkli bir pigmenttir.

Tüm Reklamları Kapat

Klorofil maddesi Güneş'ten gelen 465 nm ve 665 nm arası dalga boylarındaki ışığı emerek fotosentez olayını gerçekleştirir. Fakat Güneş’in ışık tayfı yaklaşık 550 nm civarında zirvededir, bu da yeşil ve sarı ışığa karşılık gelir. Klorofil bu dalga boyunda yeşil ışığı soğurmaktan ziyade yansıttığı için yaprakların rengi bize yeşil görünmektedir.

Klorofil 550 nm dalga boyunda yeşil ışığı soğurmayıp yansıttığı için yaprakların rengi yeşildir.
Klorofil 550 nm dalga boyunda yeşil ışığı soğurmayıp yansıttığı için yaprakların rengi yeşildir.
Socratic

Ancak Mor Dünya hipotezi adı verilen bir varsayıma göre Dünya'daki bitki örtüsü her zaman yeşil değildi. Günümüzden yaklaşık 2.4 ila 3.5 milyar yıl önce, yani klorofil hakimiyetinden önce, fotosentezi retinal adlı mor renkli bir pigment gerçekleştiriyordu. Yani bitki örtüsünün baskın rengi mor idi.

Gün ışığını emen çoğu protein aslında retinal içermektedir. Retinal pigmentleri yeşil ve sarı ışığı emip kırmızı ve mavi ısığı yansıtırlar. Bu da retinale bağımlı yaşayan organizmaların mor görüneceği anlamına gelir.

Mor Dünya hipotezi adı verilen bir varsayıma göre Dünya'daki bitki örtüsü her zaman yeşil olmayıp bir zamanlar mordu.
Mor Dünya hipotezi adı verilen bir varsayıma göre Dünya'daki bitki örtüsü her zaman yeşil olmayıp bir zamanlar mordu.
ati

Mor Dünya hipotezini ortaya atan DasSarma and Schwieterman adlı araştırmacılara göre retinal ve klorofil her ne kadar birlikte evrim geçirmiş olsa da retinal, basit yapısı itibarıyla, klorofilden daha önce ortaya çıkmış olmalıydı. Bu da gezegenimizin bir zamanlar mor görünüyor olabileceği anlamına gelmektedir. Şu an böyle bir durum söz konusu olmayıp klorofilin baskın oluşu sebebiyle gezegenimiz yeşil gözükse de retinal bazlı fototrofik (enerjisini ışıktan alan) metabolizmalar da yok değildir (Halo arkeler gibi).

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Retinal, klorofile göre çok daha basit yapılı bir molekül olduğundan uzayda yaşam arayışı bakımından da bize yol gösterici olabilir. Şayet bir gezegenin ışık tayfı incelenirken daha baskın olarak mor renge rastlanıyorsa bu durum orada yaşam olabileceğine dair bir işaret olabilir. Diğer bir deyişle, retinal diğer gezegenlerde ortaya çıkmışsa, Dünya’daki bitki örtüsünün kırmızı ve mavi ışığı soğurarak yeşil ışığı yansıtmasına benzer şekilde, retinal de kırmızı ve mavi rengi yansıttığı için gezegeni mor bir görünüme büründürerek belirgin bir biyo işaret yaratabilir.

Patlıcan Neden Mordur?

Patlıcana mor rengini veren şey derisindeki antosiyaninler (anthocyanins) adlı bir grup kimyasaldır. Antosiyaninler pek çok bitkide bulunurlar ve bitkiyi Güneş’in zararlı morötesi ışınlarına karşı korurlar.

Diğer yandan, yapraklarda bulunan klorofilin verdiği yeşil renk antosiyaninleri sıklıkla gizlese de bazı bitkiler mor rengini belli etmeyi sever. Örneğin, bazı çiçeklerde bulunan mor, kırmızı veya mavi antosiyaninler böceklerin görmek için kullandıkları mor ötesi aralıkta bulunan ışığı güçlü bir şekilde soğururlar. Bu da çiçeklerin kendilerini ön plana çıkarmalarına yardımcı olur. Böylelikle polen taşıyıcı böcekler kolaylıkla çiçeklere doğru çekilirler.

Patlıcana mor rengini veren şey derisindeki antosiyaninler (anthocyanins) adlı bir grup kimyasaldır. Antosiyaninler pek çok bitkide bulunurlar ve bitkiyi Güneş’in zararlı morötesi ışınlarına karşı korurlar.
Patlıcana mor rengini veren şey derisindeki antosiyaninler (anthocyanins) adlı bir grup kimyasaldır. Antosiyaninler pek çok bitkide bulunurlar ve bitkiyi Güneş’in zararlı morötesi ışınlarına karşı korurlar.
Pixabay

Doğada Mor Bir İnek, At ya da Tavşan Neden Göremeyiz?

Bunun sebebi memelilerin mor, mavi ya da yeşil pigmentlerini üretemeyişleridir. Kuşlar ve böcekler ise sadece yapısal renklenme (tüylerde veya kanatlarda çok küçük ve renksiz hücrelerin/yapıların ışığı belli bir açıyla yansıtmasıyla elde edilen renklenme) aracılığıyla mor rengi sergileyebilirler. (Yapısal renkler ile ilgili daha fazla bilgi için Kuş Tüylerinin Rengi Nasıl Oluşur? adlı yazımızı okuyabilirsiniz.)

Kan Rengi Mor Olan Canlılar Var Mıdır?

Oksijenli fotosentez yapan canlıların evriminden önce serbest oksijen kaynakları oldukça düşüktü. Zamanla, özellikle, Kambriyen öncesi dediğimiz bir dönemde gezegenimizin atmosferinde serbest oksijen artışı yaşanmıştı. Günümüzde ise karasal atmosferin %21'ini serbest dolaşan oksijen molekülleri oluşturmaktadır ve bunların esas kaynağı oksijenli fotosentezdir.

Kambriyen öncesi dönemde atmosferde görülen bu serbest oksijen birikimi, o zamanlarda yaşayan bütün canlılar için büyük bir değişim demekti çünkü bu canlılar oksijen miktarı arttıkça üzerlerindeki bu çevresel baskıya karşı evrimsel stratejiler geliştirmek zorunda kalmışlardır. Bu baskı sonucunda ise oksijen taşıyan dört protein ailesi (hemoglobin, hemoeritrin, eklembacaklılarda ve yumuşakçalarda görülen hemosiyaninler) oksijeni bağlama yeteneğine sahip olacak şekilde bağımsız olarak evrimleşmiştir. Bahsettiğimiz bu süreç hücrelere atmosferdeki artan oksijenle baş etme imkanı tanımıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Günümüzde bazı denizel solucanların ve dallı bacaklıların kan rengi mordur. Bunun sebebi hemoeritrin molekülünün, taşıdığı oksijen dolayısıyla eflatuna çalan bir renge bürünmesidir. Oksijen taşımadığı durumda ise renksizdir.

Farklı kan renklerinin kimyası. Evrim Ağacı tarafından Türkçeleştirilmiştir.
Farklı kan renklerinin kimyası. Evrim Ağacı tarafından Türkçeleştirilmiştir.
Compound Chem
Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Optik ve Renkler Yazı Dizisi

Bu yazı, Optik ve Renkler yazı dizisinin 9. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Lümen Nedir? Lümen Hesabı Nasıl Yapılır? Lüks ile Lümen Arasındaki Fark Nedir?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
90
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 29
  • Bilim Budur! 15
  • İnanılmaz 15
  • Muhteşem! 13
  • Merak Uyandırıcı! 13
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 8
  • Umut Verici! 8
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Sıkça Sorulan Sorular

Tarihte ilk kez Fenikeliler, bir deniz salyangozu türünden zahmetli ve pahalı bir süreçle mor renk elde etmişlerdir.

Eflatun, kendine has bir dalga boyuna sahip temel bir renktir. Mor ise kırmızı ve mavinin karışımıyla elde edilen ikincil bir renktir.

Mor Dünya hipotezi, Dünya'daki bitki örtüsünün eskiden mor renkte olduğunu varsayar. Bu, fotosentezi retinal adlı mor renkli bir pigmentin gerçekleştirdiği dönemlere dayanır.

Patlıcanın mor rengi, derisinde bulunan ve bitkiyi Güneş’in zararlı morötesi ışınlarına karşı koruyan antosiyanin adlı kimyasallardan kaynaklanır.

Evet, bazı denizel solucanların ve dallı ayaklıların (brachiopods) kanı mor renkte görünür. Bunun sebebi, bu canlıların kanındaki hemeritrin proteinidir.

Mor renk, tarihsel olarak zenginlik, zarafet ve kraliyeti temsil eder. Bu, mor rengin elde edilişinin zor ve pahalı olmasından kaynaklanır.

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/07/2024 01:50:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7892

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Basınç
Hominid
Kimya Tarihi
Mühendislik
Genel Görelilik Teorisi
Uçak
Skeptisizm
Protein
Homeostasis
Argüman
Araç
Teleskop
Yer
Teyit
Deniz
Karanlık Enerji
Araştırmacılar
Anksiyete
Kilometre
Nötron Yıldızı
Cinsel Yönelim
Bağışıklık Sistemi
Özel Görelilik
Uzay Aracı
Parçacık
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Ş. Özdil. Mor Renk Hakkında Ne Biliyoruz?. (1 Eylül 2019). Alındığı Tarih: 22 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/7892
Özdil, A. Ş. (2019, September 01). Mor Renk Hakkında Ne Biliyoruz?. Evrim Ağacı. Retrieved July 22, 2024. from https://evrimagaci.org/s/7892
A. Ş. Özdil. “Mor Renk Hakkında Ne Biliyoruz?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, 01 Sep. 2019, https://evrimagaci.org/s/7892.
Özdil, Ayşegül Şenyiğit. “Mor Renk Hakkında Ne Biliyoruz?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, September 01, 2019. https://evrimagaci.org/s/7892.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close