Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

"Bencil Gen" Nedir?

Big Think
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Evrimi Anlamak yazı dizisinin 41. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Son zamanlarda Richard Dawkins'in ortaya attığı bencil gen kavramı bir yana, temelde Doğal Seçilim'in bireylerin mi yoksa toplumun mu yararına çalıştığını söylememiz çok doğru olmayacaktır. Çünkü Doğal Seçilim, tanımlanmış bir zaman aralığında, sabit çevre koşullarında, o ortama en çok adapte olan bireylerin "çıkarına" çalışır. Ancak unutmamak gerekir ki çevre koşullarının değişimi, Doğal Seçilim'in "çıkarına" çalıştığı birey gruplarını da tam tersi yönde değiştirebilir. Dolayısıyla, genelleme yapmak doğru olmayacaktır.

Ayrıca burada, şu bilgiyi vermekte fayda vardır. Doğal Seçilim, bireyleri tek tek eler ya da seçer. Bu eleme ve seçilimin var olma sebebi, bazı bireylerin hayatta kalmakta ve/veya üremede daha başarılı konumda olmalarıdır. İşte bu bireyler, gelecek nesillere kendilerini daha güçlü ya da ortama adapte kılan genleri yavrularına aktarabilirler. Dolayısıyla, dışarıdan baktığımızda, bireyler tek tek evrimleşmezler. Evrim, basamak basamak, topluluğun genelinde meydana gelir.

Bencil Gen'lere girmeden önce söylemek gerekir ki, Dawkins'in teorisi, Doğal Seçilim'in nasıl çalıştığını açıklamayı hedefleyen teorilerden yalnızca bir tanesidir. Darwin Doğal Seçilim'i birikerek ilerleyen bir mekanizma olarak tanımlar. Stephen Jay Gould, Doğal Seçilim'in sıçramalar yaparak ilerlediğini savunur. Dawkins ise, önce Kör Saatçi benzetmesini yapar, sonrasında ise Bencil Gen kavramıyla Doğal Seçilim'in işleyişini açıklamaya çalışır.

Şimdi, 1976 yılında Richard Dawkins tarafından "Gen Bencildir" isimli kitabında ortaya atılmış Bencil Gen Teorisi'ne bir göz atalım: Bu teoriye göre, bir organizma dahilindeki genlerin tek amacı, mümkün olduğunca fazla sayıda çoğalmak; yani kendisini kopyalamaktır. Bu amaçla, organizmanın yararına ya da zararına olmasından bağımsız olarak, genler sürekli olarak çoğalmayı hedefler. Bunun arkasında yatan emel, genlerin, bireyin "inclusive fitness" (dahili fit olma) durumlarını korumalalarıdır. Bu teoriye göre, yukarıda bahsettiğimiz ve organizmalar arasınd ortama en çok adapte olanın seçilmesiyle ilgili olan Doğal Seçilim, hiçbir zaman genlerin kendilerini kopyalama konusundaki seçilime baskın gelemez. Yani genler, organizmadan da önemlidirler. Bu yüzden Dawkins onları "bencil" olarak tanımlamıştır.

Ayrıca Dawkins iddasını sadece bununla sınırlamamış, sosyal davranışlarımızın da bu şekilde yayıldığını ve bencil bir şekilde kendilerini "ürettiklerini" ileri sürmüştür. Bu tip "bilgi kodlarına", Dawkins mem (İngilizce: meme) adını vermiştir. Memler, her çeşit fikir, düşünce, gelenek, ve benzeri olabilir. Dawkins'in iddiasına göre memler (yani sosyal ve kültürel içerik) bir sonraki nesillere aktarılabilmektedir. Hayatımızda ve günlük yaşantımızda etrafımız sayısız mem ile çevrilmiştir: Yemekte çatal bıçak kullanımı, düğün geleneği, dinler ve Tanrı fikri, atalardan torunlara geçirilen memlerden ibarettir.

Bencil Gen kavramı, "sosyal fedakarlık" (altruism) kavramını güzel bir şekilde açıklayabildiği için, bilim adamlarınca desteklenmektedir. Bencil olan genlerimiz, kendilerinin çoğalmasına engel olmadığı müddetçe, başka bireylerin genlerinin çoğalmasına izin vermeye meyillidir. Çünkü genlerin en nihayetinde amaçları çoğalmak ve daha fazla çoğalmaktır. Bu, Oyun Teorisi ile bir bütünlük sergilediği için matematikçiler tarafından da desteklenmektedir.

Kısacası Bencil Gen kavramı, tüm Doğal Seçilim'in, ne birey, ne organizma, tamamen genler için çalıştığını vurgulamaktadır. 

Fakat bu teori, her ne kadar yoğun bir heyecan yaratsa da, pek çok karşıtı da doğurmuştur. Çünkü pek çok biyolog, Dawkins'in gen ile organizma arasındaki ilişkinin önemini göz ardı ettiğini ve her şeyi gen merkezli açıklamaya çalıştığını savunmuşlardır. Bu teori ile, bazı ahlaki ve etik sorunların da doğduğu düşünülmektedir. Ancak karşıtların da, Dawkins'in de kabul ettiği iki nokta vardır: Doğaya adapte olmayı sağlayan genler seçilir ve yayılırlar. Diğer nokta ise, gruplar halinde yaşamanın canlılara avantaj sağladığıdır.

Bu konuda tartışmalar hala sürmekle beraber, Evrim Ağacı olarak bu teorileri bir çatı altında toplayan, daha genel bir teorinin en doğru sonucu vereceğini düşünmekteyiz. Çünkü her birinin oldukça güçlü dayanakları ve ispatları bulunmakta ve hiçbirini tamamen çürütmek mümkün değil. Bilim insanları arasındaki bu tatlı tartışmalar, inanıyoruz ki bilimin ilerleyişini tetikleyecektir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Teşekkür: Bersis İnan ve Kubilay Meşe

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 5
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 4
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Üzücü! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/07/2020 07:48:41 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/48

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Astrofotoğrafçılık
Yapay Seçilim
Balık Çeşitliliği
Kadın Sağlığı
Yaşlılık
Kuş
Erkek
Video
Önlem
Hız
Kromozom
Parçacık
Biyoloji
Kanser Tedavisi
Albert Einstein
Çekirdek
Fizik
Bebek Doğumu
Editör Seçkisi
Deri
Mit
Maymun
Eğilim
Besin
Neandertal
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Cehalet, korkunun anasıdır.”
Herman Melville
Geri Bildirim Gönder