İnsanı Kendinden Şüpheye Düşüren İlginç Göz Yanılgıları

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazımızda, çeşitli hareketli fotoğraflardan (gif) ve sabit fotoğraflardan oluşan çok sayıda göz yanılgısını sizlerle paylaşacağız. Beynimiz, aslında çok hızlı çalışan bir sistem olmasına rağmen, çoğu zaman etraftan gelen bütün verileri işleyemez; kusursuz değildir. Bu kusurunu örtmek için, bazı "yama yöntemlerine" başvurur. Örneğin tam olarak göremediğiniz cisimlerin kabaca neye benzediğini hafızanıza ve gelen görsel verilere dayanarak tamamlar; ancak aslında cisim, sıradışı bir cisim olabilir ve bu sebeple beyniniz tamamen kandırılır. Bu türümüzün algısal kusurlarını gösterir. Aslında şu anda olandan çok daha güçlü bir görsel yeti, çok daha üstün bir işlem kapastesine sahip, çok daha az kusurlu bir beyin evrimleşebilirdi. Ancak evrim plan yapmaz. Elde olanın en iyisi hayatta kalır, gerisi elenir. Dolayısıyla, şu anda sahip olduklarımız, hayatta kalmamıza yeterlidir. Ola ki vahşi yaşama dönersek ve çok daha güçlü görsel yetinin oluşması yönünde çevresel bir baskı oluşursa, o zaman popülasyonumuz içerisindeki en güçlü görsel kapasiteye ve en becerikli işlem hacmine sahip beyni barındıran bireyler daha kolay hayatta kalıp, daha çok üreyeceklerdir. Böylece, şu andakinden bile güçlü beyinler ve gözler evrimleşebilecektir. Ancak bu, bir diğer makalenin konusu... Şimdi, gözünüzü ve beyninizi zorlayak ne kadar kolay kandırılabileceğinizi sizlere gösterelim.


1. Göz Hareketlerine Dayalı İllüzyonlar

Her şeyden önce, ana görseldeki "atım illüzyonu", tipik bir örnektir. Bu tür bir illüzyon, aslında gözlerinizin hiçbir zaman bir noktaya sabit bakamadığı gerçeğini manipüle etmektedir. Bir noktaya odaklandığınızda, aslında gözlerimiz "mikro-yalpalanma" olarak tanımlayabileceğimiz, sağa sola gitme hareketleri yapar. Bunlar, çok çok ufak hareketlerdir ve gözü saran kaslardan kaynaklanır. Bu nedenle, görsele baktığınızda, bu mikrohareketleri hesaba katarak tasarlanmış çizgiler, hareket izlenimi verir. Halbuki yukarıdaki görsel, bir gif değildir. Duran bir fotoğraftır; ancak gözünüzün hareketleri ve çizgilerin/renklerin konumları, beyninizin hareket algılamasına neden olur!

Bazı diğerleri de aşağıdadır. Bunların hepsi hareketsiz fotoğraflar; ancak beyniniz hareket algılıyor (inanmıyorsanız, dosya uzantılarını kontrol ederek GIF olmadıklarından emin olabilirsiniz):










2. Göz İçerisindeki Hücrelerin Çalışmasına ve Yorulmasına Dayalı İllüzyonlar

Sıradaki ise, efsane sayılabilecek kadar etkili şu video:




Bu videonun açıklamasının bir kısmını buraya da koyacağız; çünkü birçok göz yanılgısı, aslında bu prensibe dayanıyor:

Videodaki temel prensip, gözlerinizi bir noktaya odaklayarak retinanızın hep aynı kısımlarından beyne kendisini tekrar eden sinyaller göndermektir. Beyniniz kendisini tekrar eden bu sinyale alıştığında, sinyal dursa bile devam etmesi beklentisi içerisinde olduğundan, bu görüntüyü gözleriniz önünde yaratmaya çalışır. Ancak görsel girdi olmadığı için, üretebildiği şey sadece baktığınız şeylerin videodaki görsel uyarana benzer biçimde (dalgalanarak ve süzülerek) hareket etmesi olacaktır. 

Şimdi, benzer bir illüzyonun, fotoğraflarda nasıl etki yarattığı ile devam edelim. Aşağıdaki gif'e 30 saniye kadar bakın. Sonrasında hemen altındaki iki görsele bakın:






Bir diğeri... Yine aşağıdaki gif'e 30 saniye kadar odaklanın, sonrasında hemen altındaki Inception (Başlangıç) filmi sahnesine bir göz atın:






Bu defa renklerle gözümüzü yoracağız. Merkeze gözlerinizi kırpmadan odaklanın. Bir süre sonra resim siyah-beyaza dönüştürülecek; ancak siz halen renkler görmeye devam edeceksiniz:



Eğer inanmıyorsanız, yukarıdaki fotoğraf siyah-beyaza döndükten sonra gözlerinizi kırpıştırın. Şimdi aslında renksiz olduğunu görüyor musunuz?

Buna benzer bazı illüzyonlar da, renklerin ve tonların akıllıca ayarlanması sonucu oluşur. 2016 yılında internette fenomen haline gelen aşağıdaki görsel, bunun en güzel örneklerinden birisidir. Bu görselde 12 adet siyah nokta bulunmaktadır; ancak bunların hepsini aynı anda görmek imkansıza yakındır.


Bu tipteki göz yanılgılarına sinirbilimde Harikulade Izgara İllüzyonu adı verilmektedir. Buna sebep olan unsura "yanal baskılama (lateral inhibisyon)" adı verilmektedir ve ilk olarak 1990'lı yıllarda keşfedilmiştir. Bu olgu çerçevesinde uyarılan bir sinirin komşuları daha az uyarılmaya meyillidir. Bir diğer deyişle, her ne kadar sağduyuya aykırı gözükse de, uyarılan bir sinirin komşuları, normalden daha az uyarılmaya meyilli olmaktadır. Hatta bir sinir, uyarıldıktan sonra komşularının faaliyetini azaltmaktadır bile! İşte bu nedenle, yukarıdaki gibi illüzyonlarda bir noktayı gördüğünüz anda, diğer noktaları kısmen ya da tamamen yitirmektesiniz. Çünkü o noktayı görmenizi sağlayan nöron, diğer noktalara denk gelen nöronları baskılayarak onu görmenize engel olmaktadır.

Bu tip illüzyonların üstesinden gelmenin de birkaç yolu tespit edilmiştir. Örneğin kafanızı 45 derece kadar öne eğip bakarsanız daha fazla noktayı bir arada görme ihtimaliniz doğmaktadır. Benzer şekilde, görsele normalden çok fazla yaklaşıp veya çok fazla uzaklaşarak da tüm noktaları bir arada görebilirsiniz. Bir diğer yöntem de, eğer ki laptop gibi taşınabilir bir araç kullanıyorsanız, ekrana bir kenardan çok eğik bir açıyla bakmaktır. Özellikle LCD ekranlarda bu kadar düşük bakış açısı gri kontrastının düşmesine ve noktaların bir arada görünmesine yarayacaktır.

Buna bir diğer klasik örnekle devam edelim: aşağıdaki fotoğrafta (ki yine bir GIF değildir), köşelerde beliren gri bir noktaya doğrudan bakmayı başarabiliyor musunuz? Yoksa her odaklanmaya çalıştığınızda, gri noktalar da gözünüzün baktığı yerden kaçıyor mu?




Göz yorulmasının bir diğer hoş tarafı, hemen eski hale dönemiyor oluşudur. Bu da manipüle edilebilir. Aşağıdaki kadının burnuna 10 saniye kadar odaklanın. Sonrasında kafanızı beyaz bir duvara çevirerek gözlerinizi hızla kırpın.





Sıradaki örneğimiz bir "göz yorulması" değil; ancak şaşılıktan kaynaklanan çift görmenin manipülasyonunun harika bir örneği! Gözlerinizi şaşı yaparak bakın (merak etmenin, "şaşı kalırsın" lafı bir mittir). Tanıdınız mı?







3. Hareket ve Titreşim Yanılgıları

Şimdi, bu illüzyonları birleştirerek daha da çılgın bir şey yapalım: aşağıdaki GIF'teki yanıp sönen yeşil noktaya bir müddet odaklanın. Sarı toplar bir süre sonra kayboldu mu? Şaşırtıcı olan şu: sarı noktalar asla kaybolmuyorlar! Sadece gözünüzdeki koni hücreleri, yeşil uyaran dolayısıyla yoruluyorlar ve yeşilin eşleniği olan sarı renk de görülememeye başlıyor.



Bir diğer örnek daha aşağıda: önce tek tek ilerleyen boşluğa bir göz atın. Gerçekten boşluk hareket ediyor, değil mi? Şimdi siyah artıya odaklanın. 



Yeşil mi oldu? 

Bu da ilginç bir diğer versiyonu: aslında toplar bir yöne doğru kayarak renk değiştirmiyorlar. Oldukları yerde ileri geri hareket ediyorlar; ancak beynimiz bir dalga olarak algılıyor:


Bunlara benzer; ancak temelde biraz daha farklı bir illüzyonu, gri skalasında çizilmiş sabit çizimler üzerinden siyah şeritler geçirerek elde edebiliriz. Bu şeridin hızına ve kendisini tekrar eden siyah-beyaz desenine bağlı olarak, alttaki gri skaladaki çizim hareketliymiş gibi algılanır. Aşağıdaki kedi çizimine bir bakalım:




Bir diğer örneği, farklı renkteki cisimleri manipüle etmek. Sizce aşağıdaki kutulardan sarı olan daha düzgün ve hızlı, mavi olan daha tekleyerek ve yavaş mı gidiyor? Tekrar bakın:







4. Açısal Yönelimden Kaynaklı İllüzyonlar

Beynimiz, derinliği pek de iyi algılayamaz. Bu sebeple, derinliği tam olarak belli olmayan görsel uyaranlar için, hafızamız içerisindeki en uygun bilgileri kullanarak olası bir cevap üretir. Ancak bu cevapların hatalı olması çok muhtemeldir. Aşağıda, bunların örneklerini göreceğiz:








Bunun sabit versiyonlarının çok fazla örneği var; özellikle sokak sanatçıları muazzam işler çıkarıyorlar. Ancak az bilinen bir örneğini burada verelim. Aşağıda, Paris'te bulunan dev bir küre görülüyor:



Evet, doğru tahmin ettiniz. Aslında bir küre değil:




Bir diğer örnek... Aşağıdaki arabaların boyutları birbirinden farklı gibi, değil mi?



Halbuki 3'ü de aynı boyutta! İnanmıyor musunuz? Buyrun:









5. Gölge İllüzyonları

Gölgeler gibi ışığa bağlı ve paralellik geometrik unsurların varlığında da, beynimiz işlem yapmakta zorlanabilir. Örneğin, aşağıdaki fotoğrafta A ve B ile isimlendirilmiş kutuların tonları birebir aynıdır! Ancak B'nin beyaz, A'nın gri olduğundan emin gibisiniz değil mi?



Tekrar bakın:


Hala ikna olmadınız mı? Bir daha deneyelim:






Bir diğer klişe örnek, Cornsweet İllüzyonu olarak bilinen aşağıdaki görsel örneğidir. Kutulardan alttaki beyaz, üstteki gri gibi mi gözüküyor?



Parmağınızı kırmızı okun gösterdiği yere, yatay olarak koyun ve iki kutunun ortasını kapatın. Aynı renktelermiş, değil mi?




6. Paralellik İllüzyonları

Biraz da paralelliklere bakalım... Öncelikle, klişe bir örnek: aşağıdaki yatay çizgiler paralel değil mi?



Aslında tamamen paraleller. Bir defter veya elinizi kullanarak diğer paralel çizgileri kapatıp, tek tek takip ederseniz, yatay çizgiler olduğunu görebilirsiniz. 

Daha büyük bir örneğe bakalım: sağdaki Pisa kulesi, soldakinden daha mı eğik gözüküyor?



Aslında ikisi de birebir aynı açıda eğikler. Hatta ikisi, birebir aynı fotoğraf! Normalde birbirine paralel olan çizgiler, gözümüze ufuk noktasında birbirine yaklaşıyormuş gibi görünürler. Beynimiz, ufuk noktasına doğru birbirine yaklaşan çizgileri "paralel" olarak algılar. Ancak aynı fotoğraf yan yana iki defa konduğunda, ufuk noktasında birbirine yaklaşmadıkları ve paralel kaldıkları için, beynimiz bunların birbirinden uzaklaşıyor olduğunu varsayar. Böylece, paralel algılmasına bir açıklama getirmiş olur: birbirlerinden uzaklaştıkları için, bana paralel olarak geliyor; eğer paralel olsalardı, birbirlerine yaklaşıyor gibi gözükürlerdi. Müthiş ve bir o kadar da aptal, değil mi?


Yine klişe ama eğlenceli bir örnek: hangi turuncu top daha büyük?



Elbette, ikisi de aynı boyutta! Buyrunuz:








7. Mesafe ve Odak Noktasına Dayalı İllüzyonlar

Gözümüzün odaklandığı mesafe de, görsel illüzyonlar yaratabilir. Örneğin aşağıdaki fotoğrafa sabit bir mesafeden bakarsanız, herhangi bir şey olmaz. Ancak kafanızı ekrana yaklaştırıp uzaklaştırmayı deneyin:



Aşağıdakinde de, ekrana yaklaştıkça ışığın parlaklığı artacak. Ancak ne ekranınızda, ne de fotoğrafta değişen hiçbir şey yok!





Bir başka örnek... Aşağıdaki kutulardan oluşan daireler birbirini kesiyor mu, yoksa her biri birbirinden bağımsız daireler mi?



Aslında kesmiyor! Hepsi ayrı daireler:









8. Yön ve Hız Yanılgıları

Hareketleri akıllıca ayarlanmış cisimler, beynimizin baskın lobuna göre farklı yönlere doğru gidiyormuş gibi algılanır. Bunun aynı zamanda göz yorulması ve göz kırpma ile de ilgisi olduğu bilinmektedir. Bir örneğe bakalım: aşağıdaki tren, tünele giriyor mu, çıkıyor mu?


İlk etapta hangisini görüyorsanız, yeterince uzun baktığınızda veya gözlerinizi kırptığınızda, ters tarafa gittiğini de görebilirsiniz.

Diğer popüler örnek, balerin illüzyonudur. Ortadaki balerin, sola mı dönüyor, sağa mı?



Cevap: İkisi de! Soldaki ve sağdaki animasyonlar bunu güzel bir şekilde gösteriyor.


Aşağıdaki illüzyonda, eğer duvarları iki elinizle kapatacak olursanız, hareketin hızı azalacaktır; elinizi çekince tekrar hızlanır:



---

Buradaki illüzyonlar, çoğu zaman biz size söylediğimiz için fark edebildiğiniz illüzyonlar. Ancak siz bu beyin ve bu gözlerle yaşamınızı sürdürüyorsunuz! Sizce bir gün içerisinde beyniniz algılarınızı kaç defa kandırıyor? Daha doğrusu, beyniniz, çevreden gelen uyarılara günde kaç defa yanlış cevaplar üretiyor?

Hazırlayan: ÇMB (Evrim Ağacı)

Kaynak: Distractify

Trikofaji: Saç/Kıl Yeme Hastalığı

Güneş'e Dair Temel Bilgiler

Yazar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Yazar

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim