Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Avrupa’da Kamusal Alanın Dönüşümü: Özel Alanın ve Mahrem Olanın Tekrar Tanımlanması

Avrupa’da Kamusal Alanın Dönüşümü: Özel Alanın ve Mahrem Olanın Tekrar Tanımlanması Medium
Bir Burjuva Devriminin Temsili Görseli
11 dakika
2,668
  • Siyaset Felsefesi
  • Sosyoloji

Kamusal alan kavramı Habermas’ın, Türkçeye "Kamusallığın Yapısal Dönüşümü" adıyla çevrilen eserinden ortaya çıkan bir kavramdır. Buna göre kamusal alan; ev gibi özel alanların ve devlet alanlarının, örneğin kışla ya da kamu binalarının dışındaki mekanları kapsar. Bireylerin özel ve resmi mekanlar dışındaki alanlarda bir araya gelmeleri ve akabinde toplumsal meseleleri tartışmalarıyla da kamusal alan ve kamusal fikirler oluşur.

Bu yerler; kahvehaneler, tiyatro kulisleri, iş yerleri ve benzeri yerler olabilir. Esas olan, bu ortamların insanların mahrem ortamları, yani hususi mekanları olmamasıdır. Bu perspektiften de özel bir villanın havuz başı ya da rıhtımı kamusal alan değildir. Bunun karşıtı olarak, bir plaj ya da bir liman kamusal alan olabilir. Bazen bu alanların hangisi hususi hangisi kamusal karışabilir. Bu karışıklıklar da kanunlarla giderilmeye çalışılır.

Bu Reklamı Kapat

Bu ortamlar, kamusal alanın sadece mekan boyutudur. Kamusal alanın bir diğer kısmıysa, bu mekanlarda bir araya gelerek oluşan kamunun kendisidir. Kamunun kendisi ise zaman içinde bu mekanlarla birlikte bir değişikliğe uğramıştır. Buna göre kamusal alan, Avrupa’da ilk olan feodal Avrupa’ya özgü temsili kamusallık düzenindedir. Bu düzene göre, kamunun kendisi, temsil ettikleri aile, gelenek, zümre gibi yapılarla ayrışır ve kişiler de temsil ettikleri şeye göre bir hukuka tabi olurlar. Bu kamusallıkta herkese eşit bir hukuk uygulanmaz. Bir baronsa, baronlara göre yargılanır. Kişi din adamı ise ona göre bir hukuk uygulanır. Köylü de köylü olarak sosyal ortamlarda karşılanır.

Bir şövalye. Temsili kamunun popüler figürü.
Bir şövalye. Temsili kamunun popüler figürü.
Pexel

Temsili Kamusallık: Kamunun Yapılanmasında Başlangıç

Kişinin temsil ettiği şeye göre ayrışması, birey olarak bir anlamı olmaması demektir. Nitekim buna koşut, temsili kamusallıkta, kamusal alanla özel alan iç içedir. Ya da farklı bir söylemle, aslında kamusal alan diye bir alan oluşmamıştır. Zira kamusal alan, devlet ve mahrem yani özel alanın ortasında, ikisi arasında etkileşimi sağlayan bir alandır. Dolayısıyla özelin olmadığı yerde kamusallık da yoktur.

Bu Reklamı Kapat

Bu dönemde devlet, prensin sarayıdır. Bu alan, prensin günlük hayatının, özel ilişkilerinin ve devlet işlerinin iç içe geçtiği yerdir. Kilise sistemi de ruhban sınıfı için aynı anlama gelmektedir. Bu iki yapı da tüm sosyal ortamları kapsamaktadır. Kilisenin ya da prenslerin etkisi dışında sosyalleşme olanağı olmadığı için kişiler sivil bir ortam oluşturamazlar. Bu durumun yansıması, sıradan insanların evlerinin mimarisinde de görülür. Özel ilişkiler, ev içinde bile dip dibedir. Örneğin yatak odası kavramının henüz gelişmediği görülebilir. Dolayısıyla bireysel mahremiyet gelişmemiştir. Ortak kullanım ile bireysel olan iç içedir. Özel ve genel ayrımı açık değildir. Sosyal alanda da devletin tam otoritesi, zaten özel ile geneli ayrıştıramayan kişiyi, buradan hareketle tam kolektif bir nesne haline getirir.

Temsili kamusallık da bu bağlamda kısaca şöyledir: Kamunun kendisi henüz belirginleşmemiştir. Sosyalleşme ortamları, saray, şato, tapınaklar gibi, devlet ve devletle bağlaşık dini ortamlardır. Fakat ne devletin kendisi ne de diğer ortamlar henüz bireysel yaşamdan ayrışmamıştır. Zira bireysel yaşam yoktur. Kişinin yatak odası ile çalışma odası aynıdır. Arada fark bulunmaz. Saray aynı zamanda kralın evidir. İş yerleri ile mesken ayrımı da belirgin değildir. İlaveten sarayın ya da kilisenin etkisinin dışında sosyalleşme mümkün değildir. Bu durum da toplumsal konuların devlet dışı ortamda konuşulmasını engellemektedir. İlaveten henüz özel – genel ayrımı, dolayısıyla da kamu – özel ayrımı oluşmadığı için, genelin ne olduğu da dolayısıyla neyin tartışılacağı da belirgin değildir.

Bu kamusallık ise ekonomik yapının değişimine koşut gelişen burjuva denilen yeni bir tipin ortaya çıkmasıyla sarsılmaya başlamıştır. Zira bu yeni sosyal grup daha farklı şeyler talep etmektedir. Bu talepler kısaca şöyledir; burjuva ilk olarak hukuk önünde eşitlik istemektedir. Zira ancak böyle olduğunda servetlerini yani mülklerini, aristokratik yapılardan koruyabileceklerdir. İlaveten, bu insanların bir başka isteğiyse, sosyal alanlarda temsil ettikleri yapılarla değil, kendi bireysellikleriyle var olabilmektir. Bu istek bireyin önemli hale gelmesinin, hümanist felsefenin sonucudur. Bireyin önemli hale gelmesi ise sosyal alanla bireysel alanın ayrılmasını beraberinde getirecektir. Bu ayrım ev içine de yansıyacaktır. Böylelikle burjuva toplumunda bireysel alan, mahrem alan belirginleşecek, kamusal alan da buna mukabil kimliğini pekiştirecek ve kamu – özel ayırımı oluşacaktır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yeni bir toplum doğuyor...
Yeni bir toplum doğuyor...
France in the Age of Les Misérables

Kamunun Dönüşümünde Önemli Bir Kavşak: Burjuva Kamusallığı

Kamunun dönüşümünde kritik aşama burjuva kamusallığı olarak adlandırılan bir değişimdir. Temelinde ekonomik değişimler, yani yükselen uluslararası ticari girişimcilik ve servet birikimi yatar. Bu gelişim sonucunda da bugün adına kamuoyu dediğimiz şey ilk olarak bu kamusal alanlarda belirginleşmeye başlamıştır. Adına kamusal amaç ya da kamusal akıl denilen, sonucunda kamuoyunun oluşumu sağlayan ortak fikir üretme, müzakere ve münazara süreçleri de hep bu ortamlarda pratik haline gelmiştir. Bu ortamların feodal dünyanın alanlarından farkı ise devlet ve dinle ilişkili olmaması, yani sivil olmasıdır. Ayrıca laik olmasıdır.

Tüm bu değişim, yani kamusallığın dönüşümü sırasında eski tip hayat değişmiştir. Bu değişim ev mimarilerinde de gözlemlenmektedir. Eskiden herkesin ortak kullanım alanlarında yaşanan hayat artık salon ve odalar arasında bölünmüştür. Özel – genel ayrımı belirginleşmiş, mahrem kavramı gelişmiş, karı – koca ve çocuk ilişkilerinde, hatta ebeveynlerin cinsel yaşamlarında bile mahrem – mahrem olmayan ayrımları oluşmuştur.1

Tekrar şekillenen evler iş yerleri vb. alanlar son tahlilde sivil alanlardır, yani devletin dışındaki alanlardır. Örneğin kralın sarayı sivil bir alan değildir. Lakin örneğin bir subayın evi sivil bir alandır. Zira subay bir bireydir ve devlet memuriyeti için gittiği kışlayla evi farklı alanlardır. Bu sivil alanlarda yaşayan kimselerin bir araya gelerek oluşturdukları sosyal yapılarsa kamusal alanı oluşturacaktır. Buradan hareketle de kamusal alanlar, sivillerin kurdukları dernekler, lokaller, kafeler, tavernalarda2 oluşur. Sivillerin (bir kişi, asker bile olsa, birey olarak sivildir) bir araya geldikleri, devlet ve kilise ile ilgili olmayan bu tarz yerler sivil toplumun geliştiği ve kamunun oluştuğu ortamlardır. Bu yerlerde siviller toplumsal sorunları tartışırlar ve bu tartışmalar sonucunda devletin görevlerinin ne olacağını, devletin rolünü belirlerler. Sonrasında da kamusal alandan devlet alanına bir etki hareketinde bulunurlar.

Elbette devlet alanı ile kamusal alan, bu alanlar arasında gidip gelen, üniversite hocaları, aristokratlar, devlet memurları gibi kişileri de barındırdığından kamusal alanın devlete etkisi de pratiğe dönüşebilir. Burada önemli olan husus devlet yetkililerinin burada devlet temsilcisi olmaması, birey olarak burada bulunmalarıdır. Bu hal temsili hukuka değil birey hukukuna bağlanma, bireysel hak ve özgürlüklerin gelişmesi ile mümkün olmuştur.

Nihayetinde kamusal alanlar, kamusallığın oluşumu için çok önemlidir. Kamusallığın gelişimiyse günümüz dünyasının var olmasını sağlamıştır. Bugün bizim için gayet sıradan şeyler; siyasi seçimler, siyasi partiler, medya üzerinden ekonomik ve siyasi bilgiler almak, halka açık şirket kavramı, bu şirketlerin kamuyu bilgilendirmek zorunda olması gibi; informatif, ekonomik ya da siyasi birçok rutin, burjuva kamusallığının oluşumu ve bu kamusallığın da en sonunda modern topluma evrimi ile ilgilidir.

Bu Reklamı Kapat

Jürgen Habermas: Yazının ana omurgasının yaratıcısı.
Jürgen Habermas: Yazının ana omurgasının yaratıcısı.
Vikipedi Türkçe

Modern Çağda Kamunun Yeniden Değişimi: Mahremiyetin Silikleşmesi

Habermas’a göre modern dünyaya geçişte burjuva kamusallığı ortadan kalkmıştır. Yeni bir kamusallık doğmuştur. Fakat bu yeni kamusallık, yani içinde bulunduğumuz kamusallık da, yeni ekonomik şartların sonucudur. Yeni dönemde sanayi devrimi gelişmiş, 2. nesil sanayi çağı başlamıştır. Bu çağda devletin daha da güçlendiği görülür. Özel alan – kamusal alan kavramı, feodal toplumdakine benzercesine silikleşmeye başlar. Kitle iletişim araçlarınınsa yerel gazetelerin yerine geçmeye başlaması, toplumun eşit bireylerin kurulları yerine oligarşiler tarafından yönetilmesi sonucu doğurur. İlaveten bu kamusallıkta mahremiyet daha önemsiz hale gelir. Devletler, kamu – özel ayrımının silikleşmesine paralel ev içine kadar etkilerini arttırmaya çalışırlar. Habermas, bunları 1961’de yazmıştır.

Günümüz ise internetin daha da yaygınlaşması ve artan sosyal medya kullanımına paralel, bireysel alanımızın kendi tercihlerimizle daha da çok kamuyla paylaşıldığı bir çağ olmuştur. Unutulmaması gerekir ki Instagram’da her plaj fotoğrafı paylaşımı, eğer profilimiz herkese açıksa, kamusal alanda kendi özel hayatımızı paylaştığımızı ve aradaki farkı sildiğimizi göstermektedir.

İlaveten, liberal öğretilerin tersine, özel hayatı, daha spesifik ifade etmek gerekirse yatak odasını, kamusal olanın ve dolasıyla siyasetin bir konusu haline getiren esas değişim feminizm akımının ortaya çıkışıdır. Feminizm fikriyatına göre kamusal alan – özel alan ayrımı yanlıştır. Bu fikir, şöyle bir soruyu doğurmaktadır: Evli veya değil, eşlerin cinsel hayatları, kamunun bir meselesi olabilir mi? Eğer o anki toplumun genel geçer kabullerinin tersine hayatlar yaşayan insanlar varsa, onlara karşı devletin pozisyonu ne olmalıdır? Bu kişileri özel tercihlerinden dolayı haklar bazında yargılamak yani haklarını cinsel kimlikleri üzerinden okuyarak tartışmak doğru mudur? Bu soruların cevaplarını bulmak, bu yazının amacı değildir. O nedenle esas vurgulanmak istenen şey; bu soruların sorulabiliyor olmasıdır. Esasen bu sorular kamusal alan – özel alan ayrımında, burjuva kamusallığının duruşunun tamamen kalktığını göstermektedir.

Zaten Habermas’ın yaklaşımına en sert eleştirilerin cinsel yönelimler ve kimliklerle alakalı geldiği söylenebilir. Buna göre, Habermas’ın tespit ettiği düzende kadınların konumu bellidir. Onlar evle sınırlıdır ve kamusal alanda zaten yoklardır. Devlet de zaten erkektir. Kamu da erkektir. Eşcinsel erkekler ise kendi yönelimlerini saklayabildikleri ölçüde kamusal alanda var olabileceklerdir. Bu durum, Habermas’ın kamusallık kuramının eril olduğunu vurgulamaktadır ve eleştirilerin haklılık payları vardır.

Bu Reklamı Kapat

Bu haklılık ise Habermas’ın 'erilliği öne çıkaran' şeklinde yargılanmasını gerektirmez. Zira Habermas, sadece olguyu ortaya koymuştur. Zira kadınlar, tarihte, üniversitelerde okuma ve çalışma, siyasete katılma, işyeri açma, mülk edinme gibi birçok sivil ya da devletle ilgili işten dışlanmışlardır ya da bu alanlara girişleri zorlaştırılmıştır. Bu noktada çözüm, kamusal – özel ayrımının yıkılması mıdır? Bu ayrımın tamamen yıkılması ve özel olanın siyasi konu haline gelmesi fayda sağlayacak mıdır? Cinsel seçimlerimiz ya da özel karşılaşmalarımızda kime nasıl davranacağımızın belirlenmesi, örneğin özel hayatımızda ırkçı olup olmamamız, bu ırkçılığı kamusal alanda göstermediğimiz ön kabulü altında, siyasi alanın konusu olmalı mıdır?

Sahilde bir kadın: Bu fotoğraf kamusallaşması adına özellikle çekilmiş bir fotoğraftır. Bu nedenle de hem genel lisans altındadır hem de bunun için kurulmuş bir sitededir. Yine de özel ve genel ayrımının nerede bitip nerede başladığını düşünmek için iyi bir örnektir.
Sahilde bir kadın: Bu fotoğraf kamusallaşması adına özellikle çekilmiş bir fotoğraftır. Bu nedenle de hem genel lisans altındadır hem de bunun için kurulmuş bir sitededir. Yine de özel ve genel ayrımının nerede bitip nerede başladığını düşünmek için iyi bir örnektir.
Pexel

Nitekim sosyal medya paylaşımlarının plajlardan masum kareleri içermesi sorun teşkil etmeyebilir; ama yarın bir gün arkadaş gruplarında belli bir cinsiyetten insanın az olması ya da hiç olmaması da siyasi alanın konusu yapılarak paylaşımı yapanı kamusal alanda zor duruma düşürebilir (bu örnek absürttür ama vurucu olması için özellikle seçilmiştir). Öyleyse sadece kadınlardan ya da erkeklerden oluşan arkadaş gruplarıyla sosyal ortamda olmak çağ dışı ve toplumu bozucu olabilir mi? Ya da tersi, farklı cinsiyetten insanlar bir arada hiç var olamayacaklar mıdır?3 Bu sorular ortada duruyorken, siyasal olanın, bu açıdan devletin hakimiyet ve müdahale sınırlarının ve mahrem alanın ne olduğunun tanımlanması elzemdir.

Sonuç olarak fikri özgürlük farklı düşünceleri geliştirir. Böylesi bir düşünürde, yine bir liberal olan Rawls’tur. Rawls’a göre Habermas çoğu konuda haklıdır; fakat o, görüşlerinde kapsayıcı bir bakış açısı kullanır. Yani bireyin tüm hayatının kamusal yapı tarafından belirleneceğini ön görür ve hatta uygun görür. Bu da bir noktada özel olanın kamunun genel eğilimine benzeyeceği anlamına gelir. Rawls ise özel olan ile kamusal olanı gerçekten ayırdığını iddia eder. Politik liberalizm de bu meyanda kamu – özel tartışmalarında yeni bir aşamayı teşkil eder. Yeni dönemde mahremiyet kavramının ve sosyalleşme kavramlarının yeniden tanımlanacağı hesaba katıldığında Rawls’un fikirleri de okunmaya ve tartışılmaya değerdir.

Notlar:

1 Bu noktada Osmanlı toplumu için de bir şeyler ifade etmek gerekir. İslam dini ve onun çevresinde gelişen hukuki nizam, bireyi önceler. Ayrıca harem kavramının varlığı, konaklarda harem – selam bölümleri, burjuva evindeki özel – genel ayrımının benzeridir. Dolayısıyla kamusal alanın var olup olmaması, sivil toplumun varlığı gibi tartışmalar, Osmanlı özelinde farklı bir düzlemde ele alınmalıdır. Kadınların resmi mahkemelere gidebilmesi de kamunun yapısının Avrupa’dan farklı aşamalarda geçtiğini ortaya koyar.

Bu Reklamı Kapat

2 Habermas, entelektüellerin kurdukları aydınlanma derneklerinin, kamunun dönüşümünde çok önemli bir yeri olduğunu belirtir. Bu minvalde masonların etkisinin altını çizer. Türk kamusallığının gelişiminde masonların etkisi hesaba katıldığındaysa, Habermas'ın kuramının Türkiye'ye kısmen de olsa uygulanabileceği görülür.

3 Gelişen üreme teknolojileri, fiziksel teması zorunlu olmaktan çıkarmaktadır. Kadınlar ve erkekler fiziksel temas kurmadan da üremeye devam edebilir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 3
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Muhteşem! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • J. Habermas. (2003). Kamusallığın Yapısal Dönüşümü. ISBN: 9754704953. Yayınevi: İletişim Yayınları.
  • W. Sombart. (2008). Burjuva. ISBN: 9789758717378. Yayınevi: Doğu Batı Yayınları.
  • J. Rawls. (2019). Siyasal Liberalizm. ISBN: 9789756176788. Yayınevi: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  • S. Özcan. (Akademik Makale, 2010). Osmanlı Atmeydanı 'Kamusal' Bir Meydan Mıydı?. Not: Doğu Batı Düşünce Dergisi, Osmanlılar 1, 105-132.
  • J. Akyüz. (2007). Osmanlı Kadınlarının Hukuksal Haklarının Kullanımı Hakkında Bazı Değerlendirmeler. Türkiyet Araştırmaları. | Arşiv Bağlantısı
Sıkça Sorulan Sorular

Harem - selamlık ayrımı Osmanlı toplumu ile feodal Katolik Avrupa'nın ayrıştığını gösterir. Lakin Protestan reformu sonrasında gelişen burjuva toplumunda bu yapıya benzer özel alan - genel alan ayrımı başlayacaktır.

Gerek kendi irademiz gerekse de resmi kurallar ve toplumsal baskılarla özel alanımızın genele açılmasıdır.

Bu soru hem evet hem hayır olarak cevaplanabilir. Osmanlı toplumunda özel - genel ayrımı vardır. Lakin devletin özel alanla arasına mesafe koymadığı ve böylece özel ile arasında kamu alanının oluşumuna olanak tanımadığı da kabul edilmelidir.

Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 07/10/2022 19:13:29 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9139

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Balık Çeşitliliği
Biyokimya
Transkripsiyon
Asteroid
Cinsel Yönelim
Tıp
Bilim İnsanı
İmmünoloji
Bilim Tarihi
Stephen Hawking
Manyetik
Irk
Wuhan
Kurbağa
İnsanlık
Yapay Zeka
İntihar
Mitler Ve Gerçekler
Kuantum Fiziği
Biyoloji
Gözlem
Görme
Diş
Kültür
Yumurta
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.