Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Aşkenaz Yahudileri (Aşkenaziler) Kimdir? Bu Popülasyonda Hangi Hastalıklar, Neden Daha Sık Görülür?

Aşkenaz Yahudileri (Aşkenaziler) Kimdir? Bu Popülasyonda Hangi Hastalıklar, Neden Daha Sık Görülür?
1885 yıllarında Kudüs'te bir grup Aşkenaz Yahudisi
9 dakika
18,401
  • Tıp
  • Popülasyon Genetiği

Aşkenazlar olarak da bilinen Aşkenazi Yahudileri, kendi gruplarından olan insanlarla daha yoğun olarak yavru üretmiş olmaları dolayısıyla tarihsel olarak iç nüfus oluşturmuş bir topluluktur. İlk olarak Doğu Avrupa’da ortaya çıkmışlardır. Günümüzde tüm dünyaya dağılmış durumdadırlar ve dünyada bulunan 13 milyon Yahudi nufüsunun %80 gibi önemli bir oranını Aşkenazi Yahudileri oluşturmaktadır.

Geçmişten günümüze Aşkenazi Yahudilerinin yapısına bakacak olursak, endogami (iç evlilik) düzenini daha yaygın olarak kabul edip uygulamışlardır. Endogamiyi benimsemelerinin en büyük nedeni; Yahudi kültürünün ve dini yapısının seküler olarak dünyadan ayrılmasını sağlamaktır ve bu sayede Yahudiliği korumayı hedeflemiş olmalarıdır. Ayrıca, genellikle, devlet tarafından Aşkenazi Yahudilerin, Yahudi dinine ait olmayan insanlar ile evlenmesi yasaklanmıştır ve mecburi/zorunlu hale getirilen tarihi bir akış olarak kültürel ve coğrafi açıdan izole olmuşlardır.[1]

Bu Reklamı Kapat

Genetik Yapıları ve Hastalıklar

Uzun yıllardır var olan Aşkenazi Yahudilerinin sahip oldukları endogami kültüründen dolayı bazı önemli genetiksel açıdan yapısal değişiklikler ve insan türü içerisinde "ilk" olarak sayılabilecek bazı özellikler meydana gelmiştir. Endogami, yani dışarıdan üremeye kapalı bir düzen nedeni ile popülasyon genişledikçe, tabi kaldıkları mutasyonların sıklığı da artmıştır. Çok büyük bir popülasyona sahip olan Aşkenazların, evlilik kültürlerindeki zorunluluktan dolayı ortaya çıkan kapalı üreme ile genetik hastalık hikayeleri başlamıştır.[1]

Yüzyıllar öncesinde, Aşkenazların genlerinde belirli DNA yapısının değişimine etki eden mutasyonlar meydana geldi ve nesilden nesle genetik özellikler aktarılıldığı için, bu mutasyona uğramış genler üreme yolu ile aktarıldıkça genetik hastalıkların geliştirilmesinde önemli bir rol oynamış oldu. Genetik danışmanlık eğitmeni ve Emory Üniversitesi Tıp Fakültesi merkezli JScreen Yahudi Genetik Tarama Programının yönetici direktörü Karen Arnovitz Grinzaid şöyle açıklıyor:[2]

Bu Reklamı Kapat

Aynı hastalığı taşıyan iki kişi, mutasyona uğramış geni birlikte sahip oldukları her çocuğa geçirebilir. Bir çocuk, mutasyona uğramış genin her biri birer ebeveynden olmak üzere iki kopyasını miras alırsa, hastalığa karşı hiçbir koruması yoktur ve etkilenir.
OtozomalResesif (OR) Kalıtım
OtozomalResesif (OR) Kalıtım
İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji AD Prof. Dr. Filiz Aydın

Aşkenazi Yahudilerinde Sık Görülen Hastalıklar

Gelin, Aşkenazlarda olan görülme sıklığına göre sıralanmış 18 kalıtsal hastalığa bir bakış atalım.

1. Gaucher Hastalığı Tip 1

Gaucher hastalığı 3 farklı tipten oluşur. Tedavi edilebilir olan gaucher hastalığı tip-1, Aşkenazların sahip olduğu en yaygın tipteki hastalıktır ve her 15 Aşkenaz’dan 1’inde hastalık gözlemlenmiştir; çünkü 1/10 oranında hastalığa neden olan mutasyona uğramış geni taşırlar. Hastalığın asıl nedeni ise vücutta bulunan gulukoserebrosidaz (Gcase) yapısından kaynaklanır. Çünkü hastalık; dalak, karaciğer ve kemik iliğinin belirli hücrelerinde bir yağ türü olan glukoserebrosid birikmesine neden olur.[4] Başlıca nedenleri arasında; kemik bozulması, ağrı ve sakatlıktır. Hastalığın neden olduğu belli bir yaş aralığı yoktur ve semptomları değişkenlik göstermektedir. Fakat, genişlemiş bir ağrılı dalak, anemi ve düşük miktardaki kan hücreleri sayısı ile hastalık kendini gösterebilir.[3]

2. Kistik Fibroz

Yaklaşık olarak her 26 Aşkenaz’dan birinde kistik fibroz hastalığı gözlemlenmiştir. Sağlıklı bir bireyde, akciğerlerdeki ve sindirim sisteminde bulunan hücreler, normal fizyolojik süreçlerin bir parçası olarak ince, kaygan bir mukus üretir. Kistik fibroz hastalığında ise; akciğer ve sindirim sistemi mukus üretimi problemlidir. Akciğerlere zarar veren çok kalın ve yapışkan bir mukus tabakası oluşur bu nedenden dolayı akciğer enfeksiyonları meydana gelebilir. Ayrıca, sindirim sistemindeki mukus yapısında ki anormallik besinlerin sindirilmesinden sorunlara yol açar. Hastalığı yönetmek için ilaç tedavileri ve özel bir bakım uygulansa bile genellikle 30’lu yaşların ortalarına kadar hayatta kalınabilmiştir.[2]

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

3. Tay-Sachs Hastalığı

Aşkenazlar'da yaygın olarak görülen bir başka hastalık ise Tay-Sachs hastalığıdır ve yaklaşık olarak 1/26 oranında gözlenmiştir. HEXA geni üzerindeki bazı mutasyonlar nedeni ile omurilik ve sinir hücrelerindeki nöronların yapının giderek kötüleşmesi Tay-Sachs hastalığına neden olur. Tedavisi olmayan bu hastalığın nedeni ise beyin ve sinir sistemi hücrelerindeki bir yağ türü olan gangliosid molekülü ile ilişkilidir ve yağ parçacıklarını parçalamak için gerekli olan bir enzimin eksikliğinden dolayı olur.[2] Tay-Sachs hastalığı ilk olarak 4-5 aylık bir bebekte bazı becerileri kaybetmesi ile başlar ve daha sonrasında, ilerleyen nörolojik düşüş körlüğe, nöbetlere ve tepkisizliğe neden olur. Yaklaşık olarak hastalığa sahip bir birey 4-6 yaşlarına kadar yaşayabilir.[3]

4. Ailevi Disautonomi

Aşkenazlar'da yaygın olan bir diğer hastalık ise ailevi disautonomidir. Grupta 1/30 oranında gözlenmiştir. Kalıtsal bir hastalık olan ailevi disautonomi, otonom sinir sistemindeki otonomik ve duyusal sinir sistemindeki değişiklikler, vücut ısısı, kan basıncı ve stres tepkisi düzenlenmesini etkileyerek ağrıya duyarlılığın azalmasına sebep olur. Hastalığa sahip kişiler; sinirler, kan basıncı, kalp atış hızı ve sindirim dahil olmak üzere birçok istemsiz vücut fonksiyonundan etkilendiği için genellikle acı hissetmezler, çok terlerler ve konuşma ve koordinasyon sorunları yaşarlar.[4] Her ne kadar tedavi gelişiminde ilerleme sağlansa da genellikle hastalığa sahip kişiler çok uzun süre yaşayamazlar.[2]

5. Spinal Musküler Atrofi (SMA)

Ortalama olarak, SMA hastalığı, 1/41 oranında Aşkenazlar'da gözlenmiştir. Spinal musküler atrofi (SMA) hastalığının türleri bulunmaktadır ve bütün türleri temel olarak; omurilik ve beyin sapının motor nöronlarını etkileyen özelleşmiş sinir hücrelerinin sayısındaki düşüş nedeniyle kas dejenerasyonu ve zayıflığı ile hareketlerin kontrolünü etkiler.[3] Hastalığın kesin bir tedavisi bulunmasa da tedavi sayesinde semptomlar ve komplikasyonlar yönetilebilir. [2]

6. Canavar Bebek Hastalığı

Hesaplamalara göre, canavar hastalığı, Aşkenazi Yahudilerinde 1/40 ile 1/57 oranında gözükmektedir. Nörodejeneratif bir bozukluk olan canavar bebek hastalığı, yaklaşık olarak 4 aylık bebeklerde yüksek düzeyde beceri kaybı ile ortaya çıkar ve yavaş yavaş beyin dokuları yok olur. Hastalığa sahip olan bireyler, genellikle, çocukluk döneminde ölürler; fakat azınlık olarak ergenlik dönemine kadar yaşayabilirler. [3]

7. Ailesel Hiperinsülinizm

Bu hastalık, Aşkenazlar'da 1/66 oranında gözlemlenmiştir. Ailesel hiperinsülinizm sahibi hastalar, insülin seviyelerinin etkilenmesinden kaynaklı olarak kan glikoz seviyeleri etkilenerek çok fazla insülin salgılarlar. İnsülin hormonu miktarı arttığı için kan glikoz seviyesi düşerek hipoglisemi olur. Hastalığın şiddeti ve sıklığı değişebilir. Hastalık semptomları arasında; nöbet, zayıf beslenme, zayıf kas tonusu, uyku bozukluğu bulunmaktadır.[3]

Bu Reklamı Kapat

8. Glikojen Depolama Tip 1a Hastalığı

Bu hastalık, Aşkenazi Yahudilerin'de 1/71 oranında gözlemlenmiştir. Genetik açıdan farklılık gösteren iki tip glikojen depolama hastalığı bulunmaktadır. Glikojen depoloma hastalığı, glikojenden glikoz yıkımı sağlayan enzimlerden birinin eksikliğinden dolayı glikojenin glikoza dönüştürülememe durumudur. Glikojen depolama tip 1a hastalığı ise; kan şekerinde ani düşüşler, büyüme geriliği, karaciğer büyümesi ve anemi ile zayıf kan şekeri korunmasına neden olan metabolik bir bozukluk sınıfına aittir.[3]

9. Akçaağaç Şurubu İdrar Hastalığı (MSUD)

Bu hastalık, Aşkenazi Yahudileri'nde 1/81 oranında gözlemlenmiştir. Akçaağaç şurubu idrar hastalığı değişken amino asit protein yapı bozukluğu olarak kabul edilir çünkü vücut, bazı genlerin işlevindeki problemler nedeni ile belirli amino asitler sağlıklı bir şekilde görevlerini yapamaz. Hastalığın bu şekilde isimlendirilmesinin sebebi ise hastalığa sahip kişilerin idrar kokusunun akçaağaç şurubuna benzemesidir. Hastalık için gerekli önlem ve tedaviler uygulanmazsa yetersiz beslenme, uyuşukluk, nöbet ve komaya neden olabilir.[3]

10. Fanconi Anemisi (FA) Tip C

Aşkenazlar da 1/89 oranında, karakterize otozomal çekinik kalıtım gösteren bir çocukluk çağı hastalığı olan fanconi anemisi tip C gözükmektedir.[7] Fiziksel anormallikler, kısa boy, kemik iliği yetmezliği ve lösemi ve diğer kanserlere yatkınlıkla bağlantılıdır. Bu hastalığa sahip bazı çocuklar; kol ve bacak uzuvlarında, kalp veya böbrek anormallikleri ve öğrenme güçlüğü gibi sorunlar yaşarlar. [3]

11. Niemann-Pick Hastalığı Tip A

Nörodejeneratif bir hastalık olan Niemann-Pick tip A hastalığı, Aşkenazlar'da 1/90 oranında gözükmektedir.[3] Vücudun çeşitli bölgelerinde, özellikle karaciğer, dalak, lenf düğümleri ve kemik iliği hücrelerinde, bir yağ türü olan sfingomiyelin birikmesidir. Genellikle, 2-4 yaş aralığında ölümle sonuçlanır.[4]

Bu Reklamı Kapat

12. Jourbert Sendromu

Otozomal resesif bir sendrom olan Jourbert sendromu, çok nadir görülmesine rağmen Aşkenazlar da 1/92 oranında görülmektedir.[3] Joubert sendromunun yaygın özellikleri arasında; anormal solunum düzeni ve göz hareketleri, hipotoni, ataksi, serebellum ve beyin sapının nöropatolojik anomalileri ile birlikte gelişimsel gerilik bulunmaktadır. Ayrıca, böbrek ve karaciğer anormallikleri gelişebilir ve nöbetler de meydana gelebilir.[8]

13. Dihidrolipoamid Dehidrojenaz Eksikliği (DLD)

Erken bebeklik döneminde ortaya çıkan bu hastalık, Aşkenazlar'da 1/96 oranında gözükmektedir. Hastalık; sık sık kusma, yetersiz beslenme ve gelişimsel gecikmeye neden olur. Ayrıca, hastalığa sahip kişiler de karaciğer büyümesi, nöbetler ve körlük gelişerek erken ölüm ile sonuçlanır.[3]

14. Bloom Sendromu (BS)

Nadir görülen bir otozomal resesif bir hastalık olan Bloom sendromu, Aşkenazlar'da 1/100 oranında gözükmektedir. Bu hastalık, telenjiyektaziler, fotosensitivite, büyüme geriliği, immünyetmezlik, maliniteler, diyabet, daha yüksek lösemi ve diğer kanser insidansı ile karakterize edilmiştir.[9] Bloom sendromuna sahip bebekler, normal boyutlardan daha kısa doğarlar ve yaş ilerledikçe normale oranla daha kısadırlar. Ayrıca, sağlı bir bireye oranla daha sık akciğer ve kulak enfeksiyonu sorunu geçirirler.[4]

15. Usher Sendromu Tip III

Usher sendromu, bir diğer adı ile Hallgren sendromu üç tipe ayrılmaktadır ve Aşkenazlar'da 1/107 oranında Usher sendromu tip 3 gözükmektedir. Bu sendrom, progresif işitme kaybı ve görme kaybına sebep olur; ayrıca bireylerin yarısı denge problemleri yaşayabilir. Doğumdan çocuklar ya da erken ergenlik dönemine kadar semptomlar ortaya çıkmaz. Buna ek olarak yetişkinlik döneminde ki hastalarda körlüğe neden olabilir.[3]

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
100 Olgu Klinik Yaklaşım

Boyut: 16 X 24
Sayfa Sayısı: 272
Basım: 1
ISBN No: 9786054414789

Devamını Göster
₺190.00
100 Olgu Klinik Yaklaşım

16. Mukolipidoz IV (ML4)

Nörolojik bir bozukluk olan ML4 hastalığı, 1/122 oranında Aşkenazlar'da gözükmektedir. Bu hastalık, hücre içerisinde bulunan glikoprotein olarak isimlendirilen çeşitli yapıların normal dönüşümünün etkilenmesinden kaynaklanır. Semptomları arasında kas güçsüzlüğü, şiddetli zihinsel engellilik ve göz problemleri bulunmaktadır.[3]

17. Nemalin Miyopati (NM)

Oldukça nadir görülen ve kalıtımsal bir hastalık olan nemalin miyotopi, 1/149 oranında Aşkenazlar'da gözükmektedir. Hastalık, kas liflerinde bulunan rod olarak isimlendirilen cisimciğin birikimi ile tanımlanır.[11] Hipotoni ile doğan hastalığa sahip bireyler, nefes alışverişi ve beslenme gibi problemler ile karşılaşırlar. Yaş ilerledikçe, skolyoz olarak isimlendirilen omurganın eğriliği gibi iskelet sorunları yaşayabilirler.[3]

18. Walker-Warburg Sendromu (WWS)

Otozomal resesif bir hastalık olan Walker-Warburg sendromu, 1/149 oranında Aşkenazlar'da gözükmektedir. Serebral, serebellar, göz, beyin ve kas anomalileri ile karakterize edilmiş nöbet ve körlük ile belirtileri ortaya çıkan bu hastalığa sahip bireyler 3 yıldan uzun yaşayamamaktadır.[3]

Sonuç

Tüm dünyada, “Aşkenazi Yahudi genetik hastalıkları” için tarama programları ve araştırma merkezleri bulunmaktadır. Çoğu ölümcül olan ve Aşkenaz Yahudileri haricinde kısmen daha nadir görülen hastalıkları, tarama testleri ile önlemek ya da erken tanılama yapmak mümkündür. Kan ya da tükürük testlerinden oluşan yüksek tespit oranına sahip taşıyıcı taramaları sayesinde genlerdeki mutasyonlar tanımlanmaktadır.[13] Tarama testi sonucundan sonra ebeveynlerden biri veya her ikisi de genetik bir hastalığın taşıyıcısı ise hamilelik sırasında amniyosentez ya da koryon villus örneklemesi (CVS) gibi prenatal (doğum öncesi) tanı testleri uygulanır.[4]

Aşkenazi Yahudileri'nde gördüğümüz bu hastalıklar, birbiriyle çok yakın genetik altyapıya sahip bireylerin, özellikle de aile bireylerinin çiftleşmesi sonucunda ne kadar tehlikeli genetik sonuçlar ortaya çıkabileceğinin en net örneklerinden birisidir. Neredeyse tamamı çekinik genlerle taşınan bu hastalıklar, normalde iyi karışmış bir insan toplumunda çok daha nadiren ortaya çıkabilecektir; çünkü hem anne hem babadan bu çekinik genin gelme ihtimali çok düşük olacaktır. Ancak ne zaman ki toplumlar, kendi iç grupları ile çiftleşmeyi tercih edecek biçimde içe kapanırlar, o zaman çekinik genlerin yavrularda bir araya gelip hastalıkları ortaya çıkarma ihtimali katlanarak artar. Bu konuda daha fazla bilgiyi buradaki yazımızdan alabilirsiniz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • İnanılmaz 21
  • Bilim Budur! 15
  • Tebrikler! 14
  • Merak Uyandırıcı! 11
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 10
  • Muhteşem! 9
  • Üzücü! 9
  • Umut Verici! 6
  • İğrenç! 4
  • Korkutucu! 4
  • Güldürdü 3
  • Grrr... *@$# 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/06/2022 12:33:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9192

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Nörobilim
Kontrol
Tümör
Kimyasal Element
Taklit
Uterus
Skeptisizm
Antropoloji
Güneş Sistemi
Kedigiller
Kimyasal
Karanlık
Görüş
Bilim Felsefesi
Tutarlılık
Doktor
Devir
Genetik
Sürüngen
Avrupa
Yok Oluş
Sars
Dil
Aile
Popülasyon
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.