Asimetri ile Doğan Estetik

Simetri kavramı hayatımızın her alanında büyük yer kaplar. Simetrik olan çoğu şeyin mükemmelliği temsil ettiğini ve güzelliği doğurduğunu düşünürüz. Eşyalarımızdan tutun da insan vücudunda ve yüzünde de simetri ararız. Mükemmel biçimde orantılanmış ve dengelenmiş görüntüler rahatlık ve tatmin duygusu yaratır insanda. Özellikle matematikçiler için simetri vazgeçilmezdir. Filozoflar ve sanatçılar içinse bakış açısı biraz daha farklıdır; asimetrinin de güzellik için gerekli olduğunu düşünürler. Bu yazımızda onların neden haklı olabileceklerini göstermeye çalışacağız.

Asimetri Kavramının Sanatta Ortaya Çıkışı

Asimetrinin de güzelliği doğurabileceğine dair bakış açısı geç Rönesans döneminde ortaya çıkmış ve sanat eserlerinde hayat bulmuştur. Bu akım Maniyerizm ya da Üslupçuluk olarak bilinmektedir ve 1520-1580 yılları arasında ortaya çıkmıştır. Bu akım ile birlikte sanatçılar resimlerinde ve heykellerinde asimetrik ve hareketli kompozisyonlara yer vermeye başlamışlardır.

Maniyerizm ile birlikte Rönesans döneminde sıklıkla kullanılan üçgen ve dairelerden oluşan, düzgün, orantılı ve ideal kompozisyonlar yerine asimetrik ve devinim halindeki kompozisyonlar kullanılmaya başlanmıştır. Bu dönem klasik sanattan baroka geçiş olarak bilinmektedir.

Wikipedia

Sanat tarihçileri ve filozoflar, simetri ve asimetri kavramlarının estetik anlamda insanda hissettirdiği duyguları sınıflandırmışlardır. Simetri; kural, kanun, can sıkıntısı, dinlenme, monotonluk ve sabitliktir. Asimetri ise hareket, gevşeme, keyfilik, oyun, özgürlük, kaos, sürpriz ve karmaşıklıktır.

Fotoğrafçılıkta Altın Kural

Fotoğraf çekme sevdasına tutulanlar bilirler ki fotoğrafın ana nesnesini simetrik olarak kadrajın tam ortasına yerleştirmek insanda o fotoğrafın estetik olmadığına dair duygular uyandırır. Ya da bu bilgiden hiç haberdar olmayan birisi herhangi bir fotoğrafa baktığında nesnelerin simetrik olarak yerleştirilmiş değil de kasıtlı olarak kadrajın belirli noktalarına yerleştirilmiş fotoğrafları daha estetik bulabilir.

Bu fotoğrafçılıkta altın oran olarak bilinen 1/3 kuralıdır; kadraj, dikey ve yatay olarak 3 eşit parçaya bölündüğünde bu yatay ve dikey çizgilerin kesiştiği noktalar kullanılarak kompozisyon oluşturulur. Bildiğiniz üzere altın oran, bir bütünün parçaları arasında gözlemlenen ve uyum açısından en yetkin boyutları verdiği düşünülen geometrik ve sayısal bir oran bağıntısıdır.

Expert Photography

Expert Photography

İnsan Yüzü, Güzellik Kavramı ve Asimetri

Çoğu insan simetrinin insan yüzünde güzelliği doğurduğunu ve yüzü simetrik olan insanların daha çekici olduğunu düşünür. Moda fotoğrafçısı Alex John Beck, "çekiciliğin simetri hipotezi" denilen fikirden yola çıkarak simetrik yüzler yarattı. İnsanların yüzlerinin önce sol yarısını, sonra sağ yarısını kullanarak gerçekten "kusursuz simetrik" yüzler oluşturdu. Açıkçası sonuçlara bakıldığında mükemmel simetrinin mükemmel güzellik doğurmadığı ortaya çıktı. 

Sonuç olarak kusursuz yüz simetrisi ve güzellik arasındaki ilişki sınıfta kaldı. Yapılan başka araştırmalar ve değerlendirmeler sonucunda deneklerin güzelliklerinde asimetri tespit edilmiş ve güzel yüzlerin fonksiyonel olarak asimetrik olabileceği gösterilmiştir.

Business Insider

Business Insider

Business Insider

Bu konuyla ilgili olarak şu videomuz da ilginizi çekebilir:

Sonuç

Simetri, teorik ve pratik anlamda hayatımızı kolaylaştıran ve vazgeçemeyeceğimiz bir kavramdır ama doğaya mikro veya makro düzeyde baktığımızda hiçbir şeyin mükemmel ve simetrik bir düzeyde olmadığını görürüz. Çeşitli oranlarda olsa bile asimetri doğadaki her şeyin içinde vardır. Hayran kaldığımız çiçeklerde, böceklerde, hayvanlarda veya insanlarda asimetri bulunmaktadır. Belki de doğanın mükemmel bir simetreye sahip olmamasından kaynaklı aşina olduğumuz bu bakış açısı ile ürettiğimiz sanat eserleri de estetik bir anlam kazanmaktadır. Dolayısıyla, "simetrik olan daha güzel ve çekicidir" genellemesini yapmak yanlıştır.