Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Sanat İçgüdüsü: Denis Dutton, İnsanların Sanat Algısının Ortak Bir Evrimsel Kökene Dayandığı Konusunda Haklı mı?

Sanat İçgüdüsü: Denis Dutton, İnsanların Sanat Algısının Ortak Bir Evrimsel Kökene Dayandığı Konusunda Haklı mı? TED
Denis Dutton'ın TEDx konuşmasının sunumundan bir karikatür.
4 dakika
544
  • Estetik ve Sanat Felsefesi
  • Resim

Sanatın ve sanat beğenisinin kökeni üzerine yapılan tartışmalar, sanat felsefesinin temel gündemi içerisindedir. Sanatın ne olduğu, insanların neyi sanat olarak gördüğü, sanat dalları ve eserleri arasında bir hiyerarşi olup olmadığı, etkileyici bir eserin özelliklerinin ne olabileceği, insanların ortak bir sanat beğenisinin var olup olmadığı gibi bir dizi konu üzerine çeşitli önermeler öne sürüldü ve sürülmeye de devam ediyor.

Amerikalı sanat filozofu Denis Laurence Dutton, Sanat İçgüdüsü: Güzellik, Zevk ve İnsan Evrimi adlı eserinde, özetle, insanların ortak bir sanat beğenisinin olduğu ve bu ortak beğeniyi insanın kendi evrimsel sürecinde kazandığını iddia etmektedir. Bu yazıdaki niyetimiz Dutton’dan uzun alıntılar yaparak onun kitabını tanıtmak değildir. İsteyen Türkçeye de çevrilen bu eseri alıp inceleyebilir. Ayrıca, Youtube'da kolaylıkla Dutton’ın konuşmalarına bulabilirsiniz. Buradaki amacımız, Dutton'ın iddiasını tartışabilmektir.

Bu Reklamı Kapat

Dutton, eserinin ilk bölümlerinde okuru, insanlığın ortak bir beğeni yargısına sahip olduğu fikrine ikna etmeye çalışıyor. Bu bölümde özellikle David Hume ve Immanuel Kant'a yaptığı atıflarla felsefi bir "insan doğası" tartışması yürütüyor. Devamında Pleistosen Dönem'den Holosen Dönem'e geçiş üzerinde duruyor. Bu dönemin Dutton'ın düşünceleri üzerinde güçlü bir etkisi olduğunu söyleyebiliriz.

Dutton, kendi kuramını kurarken dayandığı en güçlü örnekler manzara resimleridir. Dutton "ideal savana manzarası" olarak tanımladığı resimlerin dünyanın her yerindeki insanlar tarafından beğeniyle karşılanmasını, Buzul Çağ sonrasının bereketli coğrafi ortamına benzetir. Daha doğrusu bu benzetmenin içgüdüsel olarak insanlar tarafından yapıldığını ve bu sebeple kısa otlu, ağaçlıklı, patika yolu olan, su birikintisinin, kuş vb. zararsız hayvanların bulunduğu ve uzaklarda dağların göründüğü standart manzara resimlerini "Sanat İçgüdüsü" fikrinin en güçlü örneği olarak takipçilerine sunar.

Bu Reklamı Kapat

Doğa Manzarası Resimlerini Neden Severiz?

Doğa manzaraları Dutton'ın öne sürdüğü gibi insan beğenisinin içgüdüsel bir ürünü ise, bu tarz görsel tasvirlerin resim sanatının ortaya çıktığı andan itibaren resmin temel konularından biri olmasını bekleriz. Hatta bu doğa tasvirlerinde, Dutton'ın da işaret ettiği gibi; tehlike anında tırmanılacak ağaçlar, kısa otlar, insan için besin olabilecek hayvanlar, meyveler ve su birikintileri görmeyi umabiliriz.

Ancak resim sanatının günümüze ulaşan tarihsel örneklerine baktığımızda -ki buna duvar resimleri ve mozaikleri de dahil etmeliyiz-ağırlıklı olarak figüratif öğelerin varlığını görüyoruz. Mitolojik ve dini figürlerin resmin tarihi boyunca çok önemli bir yer tuttuğu hemen dikkatimizi çekiyor. Özellikle 18. Yüzyıl romantizmine kadar manzara, karşımıza daha çok resmin mekân unsuru olarak çıkıyor. Bu noktadaki manzara mekanlarının da gerçek doğayı tasvir etmek gibi bir derdinin olmadığını rahatlıkla söyleyebiliriz.

Resim sanatında doğanın belli bir anlam yüklenerek resmedilmesine 18. yüzyıl romantizmiyle başlanmıştır. Bu dönem boyunca kır yaşamı, insanın mutlu olabileceği bir ortam olarak neredeyse sanatın bütün dallarında konu edilmiştir. Kırla kurulan bu tematik ilişkinin ortaya çıkışında sanayi devrimi sonrasının büyüyen kentleri ve yeni kent yaşamının önemli bir payı vardır. Kentli orta sınıflar, edebiyatta, resimde ve tiyatroda kentli insanların kır ortamındaki mutlu anlarının tasvirine büyük bir ilgi duymaktadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Romantik dönem, kır resimlerinin kendinden önceki doğa tasvirlerinden temel farkı; sanatçıların kırı bir arka plan unsuru olmaktan çıkarmasıdır. Sanatçılar, kırın kendisine saflık, bilgelik gibi insani özellikler yüklemişlerdir. Kır tasviri tuvalde ve edebiyatta kentli aşkların yaşandığı, müziklerin ve eğlencelerin yapıldığı, bilge insanların huzur ve mutluluk bulduğu bir unsura dönüşmüştür. Romantizm öncesinde ressam, anlatmak istediği konunun figürlerini tuvale çeşitli biçimlerde yerleştirir ve daha sonra gerçekle ilgisi sorgulanır şekilde doğayı ve mimari unsurları mekân olarak tabloya iliştirirdi. Romantizmle beraber alameti farikası kır olan resimler popülerleşmeye başladı diyebiliriz.

Özetle kır/doğa tasvirinin güçlü bir şekilde resme konu olması bir tür "şehirden kaçanlar" hikayesidir. Denilebilir ki, doğa ve kır resimlerine olan ilginin temelinde insanların kentli olmanın gereklerinden duyduğu bunalım vardır.

İnsanlarda Ortak Beğeni Var mı?

Bazı tablolar ve ressamlar, diğer bazı tablo ve ressamlara göre daha popülerdir. Bazı müzikler ve müzisyenler, diğer bazı müzik ve müzisyenlere göre daha çok dinleyiciye ulaşmıştır. Bazı edebiyat ürünleri ve yazarlar, diğer bazı edebiyat ürünlerine ve yazarlara göre daha çok dile çevrilmiş ve daha büyük bir okuyucu kitlesine hitap etmiştir. Bu liste uzatılabilir. Demek istediğimiz, milyonlarca insanın beğenisinin ortaklaştığı eserler ve sanatçılar vardır. Bu durum bize, insanlığın ortak beğenisinin olabileceğini göstermektedir.

Peki, ortak beğeninin kaynağı Dutton'un iddia ettiği gibi biyolojik evrimimize mi dayanmaktadır? Böyle olsaydı, değişmez bir ortak beğeniden bahsetmek gerekirdi. Ancak sanat tarihine baktığımızda bu ortak beğeninin değişebileceğini görüyoruz. Tarihimizin neredeyse her evresinde ortak beğenilerin sosyal/kültürel ortama ve buna bağlı olarak iyi beğeniyi temsil eden kesimlere göre değiştiğini görüyoruz. Antik dönemde iyi beğeniyi köle sahibi kentli sınıfların zevkleri belirliyordu. Orta çağda kilise ve aristokrasi iyi beğeninin temsilcisiydi. Sanayi devriminden sonra burjuvazi romantizmle beraber iyi beğeninin temsilcisi oldu. Müzeler, edebiyat eserleri, oyun ve konser salonları burjuvazinin zevklerini yansıtmaya başladı.

Bütün bunlar, sanatın hangi kesimler tarafından finanse edilip/tüketildiğiyle ilgilidir diyebiliriz. Sanatçının, kendi sanatını kendi istediği gibi icra etmesi, sanatçı için çok yeni bir imkandır. Bu imkân, sanayi devriminden sonra burjuvazinin ve orta sınıfların sanat tüketicisi olarak güçlü bir sosyal sınıfa dönüşmesiyle mümkün olabildi. Sanatçılar, sipariş üzerine ürün yapmak veya aristokrasiye bağlanıp bir sarayın sanatçısı olarak ürün üretmektense, kendi ürünlerini üretip onu sunabilecekleri imkanlara kabaca son 200-300 yılda ulaşabildiler.

Özetle demek istediğimiz, insanlığın ortak beğenisi vardır; ancak bu ortak beğeni tarihsel ve toplumsal koşullara göre değişmektedir.[1], [2], [3], [4]

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 4
  • Muhteşem! 2
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ D. Dutton. (2017). Sanat İçgüdüsü: Güzellik Zevk Ve İnsan Evrimi. ISBN: 9786053141570. Yayınevi: Ayrıntı Yayınları.
  • ^ A. Hauser. (1984). Sanatın Toplumsal Tarihi. Yayınevi: Remzi Kitabevi.
  • ^ E. H. Gombrich. (1999). Sanatın Öyküsü. ISBN: 9789751406958. Yayınevi: Remzi Kitabevi.
  • ^ T. Eagleton. (2010). Estetiğin İdeolojisi. ISBN: 9789755535173. Yayınevi: Doruk Yayınları.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/05/2022 09:08:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11482

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Alan
Bitkiler
Madde
Akciğer
Bilim İnsanı
Diş
Çiçek
Sağlık Bakanlığı
Ağrı
Yanlış
Evrim Ağacı Duyurusu
Virüs
Darwin
Karanlık
Uçma
Mikrop
Şiddet
Makine
Protein
Zihin
Görme
Periyodik Tablo
Saç
Koku
Molekül
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Alıntı Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et