Reklamı Kapat

Arkeologlar Nereyi Kazacaklarını Nasıl Biliyorlar?

Arkeologlar Nereyi Kazacaklarını Nasıl Biliyorlar?
Arta'da çalışan arkeologlar
Flickr
Yazar The Conversation Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  BerkayMorkan 2. Editör Berkay Morkan
7 dakika
1,578 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

National Geographic dergisi veya Indiana Jones filmleri; arkeologları Mısır piramitleri, Stonehenge ve Machu Picchu civarında kazı yaparlarken hayal etmenize sebep olmuş olabilir. Gerçekten de bazı arkeologlar bu ünlü yerlerde çalışırlar. Ama arkeologların bir kısmı, Dünya'nın her yanından insanların geçmişte nasıl yaşadıklarını öğrenmek ister. Bu arkeologlar, bunu kavrayabilmek için, arkada bırakılan arkeolojik eserlerden yararlanırlar. Bu eserlere ulaşabilmek içinse, geçmişte beşeri aktiviteye dair kanıtlar olan yerlerde kazı yapmaları gerekir. Lakin bu geçmişten kalan ipuçları, her zaman dev bir piramit kadar bariz olmayabilir.

Bu kanıtı bulmak, açıkça ayırt edilebilecek kalıntıların yanından yürüyüp geçmek kadar basit olabilir. Kimi zaman öyle bir arkeolojik alana denk gelirsiniz ki, arazide yürürken "İşte, hemen şurada kırık çanaklar ya da üzerinde kazıntılar olan taşlar var." diyebilirsiniz. Kanıtlar, burnunuzun dibinde, ayaklarınızın altındadır! Ancak kimi zaman kanıtlar öylesine gizlidir ki, uzun zamandır kayıp olan yapıları ortaya çıkarmak lazerler kullanmak, uydu ile görüntülemeler yapmak ve diğer modern jeofizik tekniklerinden yararlanmak zorunda da kalabilirsiniz. Doğru yetenekler, doğru aletlerle birleşerek, daha birkaç on yıl öncesine kadar arkeologların gözünden kaçması işten bile olmayan geçmişin izlerini bulmamıza yardımcı oluyor.

Gözünüzü İyi Açın!

En basit ve en eski kimlik saptama metodu, yaya olarak incelemedir: Ya sistemsiz yürüyüşler yaparsınız ya da ızgaraya bölünmüş bir arazide yürürken, beşeri aktivitelere dair bir kanıt ararsınız. Kanıtlar eğer şurada öylece duran kırık çanaklar gibi apaçık belli değilse, bu tarama sırasında ipuçlarını tespit edebilmek için eğitimli bir göze sahip olmanız gerekir.

Araştırmacıların çalıştığı Belize'de, 1.000 yılı aşkın süredir terkedilmiş olan evler ve hatta geniş arazilere yayılan tapınak piramitlerinin çoğu, ağaçlar ve diğer bitkiler ile kaplanmıştır. Üzeri örtülmemiş kısımları ise taş yığınlarına benzer. Bunları kimi zaman eğitimsiz gözlerin tespit etmesi çok zor olabilir.

Reklamı Kapat

Örneğin arkeolog Gabriel D. Wrobel, bu tür bir yerleşim yerini boydan boya haritalandırabilmek için işçilerin kalın yeşillik örtüsünü kaldırdığı bir yerleşim alanına babasını götürmüştü. Kendisi ve başka bir arkeolog büyük bir heyecanla gözle görülebilecek şekilde çıplak olan arkeolojik mimari yapılardan bahsediyorlardı (verandalar, teraslar, duvar kalıntıları gibi). Nihayet babası ne olup bittiğini anlayamayarak kollarını havaya savurdu ve "Ben sadece kaya görüyorum!" dedi.

Fakat arkeologların eğitimli gözleri, gördükleri taş yığınları ya da topraktan tümseklerin kuşku uyandıracak bir biçimde hizalı olduklarını fark etmişti. Arkeolojik yerleşim alanlarına yeterince fazla bakarsanız, bunları siz de fark edebilirsiniz.

Belize Arkeoloji Enstitüsü'nden arkeolog Josue Ramos, etrafı açılan ormanda yeni ortaya çıkan kaya höyüğünün yanında dururken. Boyutuyla şekli bu yerleşim alanının antik bir yapının parçası olduğuna işaret ediyor.
Belize Arkeoloji Enstitüsü'nden arkeolog Josue Ramos, etrafı açılan ormanda yeni ortaya çıkan kaya höyüğünün yanında dururken. Boyutuyla şekli bu yerleşim alanının antik bir yapının parçası olduğuna işaret ediyor.
The Conversation

Ne gördüğünü anlamak, bölgenin jeolojisi ve bitki örtüsünü tanımayı da gerektirebilir. Ve bunları o bölgede yaşayanlardan daha iyi tanıyan var mıdır? Yerlilerle arkadaş olmak ve onların bilgilerine saygı duymak, arkeologlar için her zaman kârlıdır. Örneğin Wrobel'in Belize'deki araştırmasında, öğrencileriyle birlikte çalıştığı yerleşim alanları ve ritüel mağara sahalarının çoğu, öncelikle ormanı ve ormanın belirgin yerlerini çok iyi bilen yerli avcılar tarafından tanımlanmıştı.[1]

Bir keresinde Wrobel, Belize'deki ormanda yürürken yerli bir arkadaşı, Wrobel'e rastgele bir ağaç kümesi gibi görünen bir yerde aniden duraksadı ve "Burası önceden birinin çiftliği olmalı." dedi. Arkadaşı, orada, köyündeki bahçelerde sıkça rastlanılan özel bir yerel bitkiyi fark etmişti. Yerel bitki örtüsünü o kadar iyi tanımadığı için Wrobel, bu ince detayı asla fark edemezdi. Yani canlı bitkiler bile insanlar tarafından değiştirilmiş arkeolojik yerleşim alanlarının bir parçası sayılabilirler.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

İleri Teknoloji Ürünü Uzaktan Algılama

Son zamanlarda arkeologlar, önceden gözden kaçırılan arkeolojik yerleşim alanlarını bulmak için yeni metotlar kullanmaya başladılar. Bu teknikler genel olarak uzaktan algılama yöntemleri olarak ifade edilirler. Bu yöntemler sayesinde, yoğun orman örtüsünü yok etmeksizin, bu ormanların içlerini görmek mümkün olur. Orman örtüsü ve yüzyıllardır biriken toprak, dijital yollarla kaldırılır ve altlarında saklanmış, uzun zamandır kayıp olan yapılar ortaya çıkar. Hatta lazer kullanan yüksek çözünürlüklü taramalar ve 3D fotoğraflama; insan gözünün fark edemeyeceği, güç algılanan taşlanmış yüzey dalgalanmalarını bile tespit edebilir.[2]

Belize'de Maya yerleşim alanı olan Saturday Creek çevresindeki alanların görüntüsü. Soldaki görüntü binlerce fotoğrafın birleşip tek bir 3D yüzeye dönüştürülmüş hali. Sağdaki görüntü ise antik ev höyüklerinin tespit edilebilmesi amacıyla yükseklikteki küçük değişikliklerin açığa çıkması için sanal aydınlatma kullanılmış hali.
Belize'de Maya yerleşim alanı olan Saturday Creek çevresindeki alanların görüntüsü. Soldaki görüntü binlerce fotoğrafın birleşip tek bir 3D yüzeye dönüştürülmüş hali. Sağdaki görüntü ise antik ev höyüklerinin tespit edilebilmesi amacıyla yükseklikteki küçük değişikliklerin açığa çıkması için sanal aydınlatma kullanılmış hali.
The Conversartion

Örneğin; LiDAR (İng: "light detection and ranging", Tr: "ışık tespiti ve ölçümü"), neyin yansıyıp, bu yansımanın ne kadar hızlı olduğuna dayanarak mesafe hesaplamak için darbeli lazerler kullanır. Bir uçaktan kullanıldığı zaman milyonlarca nokta toplanır ve sonucunda arazinin detaylı bir topografik haritası oluşur. Bu verilerle çalışan uzmanlar, taşlanmış yüzeyi açığa çıkarmak için, dijital yollarla ağaçları ve başka nesneleri ortadan kaldırabilirler.

Örneğin bu yöntem sayesinde, Guatemala'da bulunan antik Maya şehri Tikal'dan yakın tarihli bir örnekte şehrin merkezini çevreleyen ormanlarda 61.000 civarında yapı ortaya çıkarılmıştır.[3] Bu yerleşim yerinin yoğunluğu şaşırtıcıydı; çünkü geçmişte yapılan detaylı yaya incelemelerine rağmen tecrübeli arkeologlar bile buradaki çoğu kalıntıların farkına varmakta başarılı olamamıştı.

Gittikçe artan bir oranda arkeologlar, Google Earth'ün de dahil olduğu uydu görüntülemelerini inceleyerek yerleşim yerleri buluyorlar. Örneğin İngiltere'de yakın geçmişte gerçekleşmiş olan bir kuraklık esnasında, antik kalıntı parçaları arazi boyunca açığa çıkmaya başlamıştı ve sadece Google Earth yardımıyla yukarıdan bakıldığında gözle görülebiliyordu.[4]

Reklamı Kapat

Uzaktan algılama, daha küçük bölgelere de odaklanabilir. Jeofiziksel teknikler, araştırmacıların arkeolojik kalıntıların gömülü olduğunu bildikleri yeri taramak için kazılardan önce sıkça kullanılır. Tahrip edici olmayan bu metotlar; gömülü anomalilerin yoğunluklarını, manyetik özelliklerini ya da elektrik akımlarını taşımalarını tespit ederek, etrafı saran topraktan ayırt edilmelerini sağlarlar.

Bu görüntü Hollywood Höyüğü isimli alandan manyetik veriyi gösteriyor. Kazılar dikdörtgensel biçimlerin dal örgü yapılarının kalıntıları olduğunu doğruladı.
Bu görüntü Hollywood Höyüğü isimli alandan manyetik veriyi gösteriyor. Kazılar dikdörtgensel biçimlerin dal örgü yapılarının kalıntıları olduğunu doğruladı.
The Conversation

Bu özelliklerin şekli ve hizalanması, ne oldukları konusunda da sıklıkla ipuçları verir. Örneğin, bir binanın yoğun duvarları, çevreyi saran topraktan farklı gözükecektir.

Geleceğin Arkeologları Ne Bulacaklar?

Geçmişe ait beşeri aktivitelerin kanıtlarını bulmak için etrafa bakınırken, geleceğin arkeolojik yerleşim alanları yapımında aktif bir role sahip olduğunuzu da unutmayın. Sonuçta arkeoloji, insanlar tarafından geride bırakılan herhangi bir maddi şeyin çalışmasıdır. Örneğin Nevada'nın yıllık Burning Man Festivali'nden ya da göçmenlerin ABD ve Meksika sınırları arasındaki yolculuğundan arta kalan ne varsa, "arkeolojik araştırma" tanımına uyacaktır.[5]

2011'de Idaho Üniversitesi'nin Kibbie Dome otoparkındaki bagaj kapağı partisi (ve partinin çöpleri).
2011'de Idaho Üniversitesi'nin Kibbie Dome otoparkındaki bagaj kapağı partisi (ve partinin çöpleri).
The Conversation

Aslına bakılırsa neredeyse baktığınız her yerde arkeolojik yerleşim yerleri vardır. Bir diğer arkeolog, bir keresinde bagaj kapağı partisi (bir aracın açık bagaj kapısı üzerinde ve çevresinde düzenlenen sosyal bir etkinlik) sırasında bırakılan çöpleri incelemiştir. Wrobel ve öğrencileri, mezunlarla öğrencilerin farklı tip alkol tüketip tüketmediklerini anlamak istemişlerdi. Arkeolojik metodolojilerden yararlanarak, mezunların şarap ve butik bira gibi pahalı alkollerle partilerken, öğrencilerin ise neye paraları yeterse onu içtiklerini keşfetmişlerdir.

Reklamı Kapat

Bu arkeolojik "keşfe", eğlence öncesinde ve sırasındaki çöpleri dikkatle eşleştirip tespit ederek ulaşılmıştır.[6] Büyük bir çoğunluğu yok olacak olsa da, hiç şüphesiz ki küçük parçalar belki de gelecekten bir "Kampüs Arkeoloji Programı" tarafından keşfedilmek üzere çoktan toprağa karışmıştır.[7]

Gelecekte arkeologlar kökenleri günümüz çağına uzanan Dünya katmanlarında birçok plastik bulacaklar- mesela resimdeki Vietnam sahilinde görünen mikroplastikler gibi.
Gelecekte arkeologlar kökenleri günümüz çağına uzanan Dünya katmanlarında birçok plastik bulacaklar- mesela resimdeki Vietnam sahilinde görünen mikroplastikler gibi.
The Conversation

Eskiden arkeologlar öncelikli olarak bulunması kolay yerleşim alanlarını kazarlardı. Teknoloji, bunu değiştirmektedir. Hatta Google Earth gibi uygulamalar, yeni bir vatandaş bilimi çağını olası kılmaktadır: Araştırmacılar, artık verileri incelemesi için vatandaşların yardımını isteyebilmektedir. Arkeologlar, halktan gönüllüleri laboratuvarlara ve saha çalışmalarına katabilmekte, herkese açık derslerle seminerler vermekte ve kolay ulaşılabilir internet kaynakları oluşturarak insanları eğitebilmektedir. Bu sayede onları da araştırmalara dahil etmek mümkün olmakta, geçmişimizin hikayesinin gözümüzün önünde olduğunun öğretilebileceği umulmaktadır.[8], [9], [10]

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 7
  • Tebrikler! 5
  • Muhteşem! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: The Conversation | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/04/2021 11:25:15 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10277

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Zaman
Genler
Kertenkele
Dünya Dışı Yaşam
Sahtebilim
Böcek
Gerçek
Darwin
Tekillik
Hematoloji
Factchecking
Diş Hekimliği
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Köpekbalığı
Avrupa
Odontoloji
Toplumsal Cinsiyet
Çin
Türlerin Kökeni
Nasa
Karanlık Madde
Epigenetik
Elektron
Teyit
Maymun
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku