Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Adaptif Radyasyon Nedir? Adaptif Yayılım ve Kitlesel Yok Oluşlar Arasındaki İlişki Nedir?

Adaptif Radyasyon Nedir? Adaptif Yayılım ve Kitlesel Yok Oluşlar Arasındaki İlişki Nedir? Wikimedia Commons
Bir grup mirket
10 dakika
892
  • Doğal Seçilim
  • Türleşme

Adaptif yayılım (İng: "adaptive radiation"), evrimsel ve jeolojik anlamda kısa bir süre içinde (yani normalde olandan hızlı bir şekilde) çok sayıda türe evrimleşmesine verilen isimdir.[1] Bu terimde "adaptif" sözcüğü, evrimsel değişimin aslen ortama uyum sağlamayı mümkün kılacak şekilde (büyük oranda doğal seçilimin etkisi altında) yaşandığına, "yayılım" (İng: "radiation") ise türlerin evrimsel akrabalık ilişkilerini tanımlayan filogenetik ağacın ("evrim ağacının") adeta "radyoaktif bir patlama" gibi dallara ayrılmasına, yani türleşmelerin yaşanması ve yeni türlerin ortaya çıkmasına işaret etmektedir.

Tanganyika Gölü'nde yaşayan sihlid balıklarının adaptif radyasyonunu gösteren evrim ağacı
Tanganyika Gölü'nde yaşayan sihlid balıklarının adaptif radyasyonunu gösteren evrim ağacı
Current Biology

Bu tür bir hızlı evrim sürecini tetikleyen temel faktörler, atasal türün yaşam alanına dâhil olan yeni besin kaynakları, türün çevreyle etkileşiminde köklü bir değişim veya yeni yaşam alanlarının (çevresel nişlerin) keşfedilmesidir.[2] Adaptif yayılım ile evrimleşen türler, tek bir atasal türden başlayıp, evrimsel ve jeolojik olarak kısmen kısa zaman dilimlerinde çok sayıda ve oldukça farklı görünümlü türlere evrimleşebilirler. Charles Darwin'in evrimin teorik altyapısını keşfetmesini sağlayan Galapagos İspinozları, çok sayıda hayvan şubesinin oluştuğu Kambriyen Patlaması ve omurgalıların karalara çıkması sonrasında omurgalı hayvanların hızlı türleşmesi adaptif yayılımın popüler örnekleridir.

Bu Reklamı Kapat

Adaptif Yayılımın 4 Özelliği

Elbette türler, çevrenin değişimine bağlı olarak "normal" şekilde de evrimleşebilirler. Dolayısıyla adaptif radyasyonu diğer türden evrimsel değişimle ayırt etmek için 4 faktöre bakabiliriz:

  1. Yakın Geçmişte Yaşayan Ata: Adaptif radyasyon kısmen kısa sürede çok geniş bir evrimsel çeşitlilik yaratabildiği için, bir evrimsel değişimin "adaptif radyasyon" sayılabilmesi için, söz konusu türlerin ortak atası çok uzak olmayan bir geçmişte yaşamış olmalıdır. Hatta atanın yerinin henüz alınmadığı zamanlarda bu ata, torunları ile birlikte yaşamaya devam edebilir (bkz. simpatrik türleşme).
  2. Fenotip-Çevre Korelasyonu: Evrimsel süreçte bir çevre oldukça karmaşık olabilir ve türler, bulundukları çevrelerin bütün özellikleriyle uyumlu olacak biçimde evrimleşmemiş olabilirler, çünkü en nihayetinde çevresel unsurların hepsi tür üzerinde bir seçilim baskısı oluşturmayabilir. Ancak adaptif yayılımda türler, köklü çevresel değişimlere tepki olarak hızlı bir şekilde evrimleştikleri için, bu türlerin fenotipleri ile çevre arasında güçlü bir korelasyon bulunur.
  3. Özelliklerin Faydası: Adaptif yayılım sırasında evrimleşen özelliklerin türe faydası çok daha belirgindir; çünkü çoğu zaman bu özellikler, o yeni ortama spesifik olarak evrimleşmiş olacaktır. Bu nedenle o özelliğin ne işe yaradığı veya türe ne fayda sağladığı oldukça belirgindir. Örneğin sudan karaya çıkan omurgalıların güçlü omuz kaslarına ve kemiklerine sahip olmaları, bariz bir şekilde vücutlarını yerden kaldırıp yürüyebilmelerini sağlamaktadır. Balık atalarında böyle güçlü omuz kasları ve kemikleri bulunmaz.
  4. Hızlı Türleşme: Zaten adaptif yayılımın tanımından gelen bu özellik, atasal bir türün kısmen kısa bir süre içinde çok sayıda türe ayrılmasını içerir. Ayrıca bu türleşme patlamaları her zaman tek bir seferde olmak zorunda değildir; kimi zaman evrimsel/jeolojik süreçte kısa sayılabilecek aralıklarla birden fazla türleşme patlaması görülebilir. Bu türleşmeler sırasında torun türler, atalarından fenotipik ve ekolojik olarak ayrışırlar.

Adaptif Yayılımın Yaşandığı Şartlar

Adaptif yayılımı tetikleyen ana unsurun köklü bir çevresel değişim olduğunu söylemiştik; ancak bu, illâ sabit bir türün etrafındaki çevrenin değişmesi olmak zorunda değildir. Aynı zamanda yer değiştiren tür, yeni bir ekolojik niş keşfettiğinde ve buraya uyum sağlamaya başladığında da adaptif radyasyon görülebilir.[3], [4] Dahası, çevresel değişim illâ coğrafi bir değişim olmak zorunda da değildir: Kimi zaman bir avcının ortamdan kalkması veya ortama yeni bir avın dâhil olması da ekolojik fırsatlar yaratabilir. Bu değişim yeterince köklü olursa, hâlihazırda nişi işgal eden türler adaptif radyasyonla çeşitlenebilir.

Bu Reklamı Kapat

Burada "ekolojik fırsat" kavramından kasıt, türün popülasyon büyüklüğünün artması, dolayısıyla çeşitlenme ihtimalinin artması ve buna bağlı olarak belirli nişlere özgü türlerin özelleşerek evrimleşme ihtimalinin artmasıdır (çünkü popülasyon büyüklüğü, çeşitlilik miktarı ile pozitif olarak ilişkilidir).[5] Bu türleşme, atasal türü stabil tutan sabitleştirici seçilimin ortadan kalkmasıyla, yeni türlerin evrimleşmesiyle, bu türler arası rekabet sonucunda da türleşmenin hızlanmasıyla sonuçlanır. Yani "adaptif radyasyon" kavramı, adından da anlaşılabileceği gibi, kendi kendini pekiştirici bir doğaya da sahiptir. Türlerin var olan dengesini bozan her türlü faktör, yok oluşu getirmediği ve belli başlı ekolojik fırsatlar yarattığı sürece, adaptif radyasyonu tetikleyebilir.

Adaptif yayılımın yeni bir yaşam alanının işgaliyle olmasını aşağıdaki şekillerde anlamak mümkündür:[6]

Yeni Yaşam Alanının Açılması

Jeolojik süreçler sonucunda, mesela volkan patlamaları, dağ yükselmeleri veya yeni ada oluşumları sonucunda yepyeni yaşam alanları oluşabilir. Örneğin Hawaii Adaları günümüzde aktif olarak oluşmaya devam eden adalardır ve bu adalara yerleşen türlerin adaptif yayılımla evrimleştiğini gözlemekteyiz. Benzer şekilde, Galapagos Adaları'ndaki evrimsel süreç de bu tür bir adaptif yayılıma karşılık gelmektedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Elbette, sadece yeni yaşam alanlarının oluşumu değil, kitlesel yok oluşlar gibi büyük ekolojik değişimler de eskiden kendine yaşam alanı bulamayan türlerin yepyeni alanları işgal etmesine neden olabilir. Örneğin dinozorların gölgesinde yaşayan memelilerin, dinozorların yok olması sonrasında adaptif yayılımla türleşmesi buna bir örnektir.

İzole Habitatlar

Elbette, tür giriş çıkışına izin veren ortamlar, adaptif yayılımı kısıtlandırıcı bir etkiye sahip olacaktır. Örneğin bir ormanın bir tarafının yanarak kül olması, adaptif yayılımı tetiklemeyebilir; çünkü buradaki türler ormanın diğer kısımlarına kayarak benzer yaşam alanlarını işgal edebilirler ve orman kendini yenilediğinde tekrar orijinal coğrafyalarına dönebilirler.

Daha ziyade, izole olan ve dolayısıyla bünyesine dahil olan türlerin yer değiştirmekte zorlanacağı coğrafyalar, adaptif yayılım için çok daha verimlidir. Özellikle de adalara yerleşen veya yepyeni yaşam alanlarına yerleşen türler bu nedenle çok hızlı evrimsel süreçlerden geçebilirler.

Yaşam Alanının Niş Çeşitliliği

Kimi zaman yeni açılan (veya halihazırda var olan) yaşam alanları, niş çeşitliliği konusunda kısıtlı olabilir, bu nedenle de bu yeni yaşam alanlarına yerleşen türler, aslında adaptif yayılıma uygun ortamlarda bulunmalarına rağmen, o ekolojik ortamda kendilerine özelleşecek bir alan yaratamayarak yok olabilirler. Ancak eğer bir ekolojik ortamda yeterince niş çeşitliliği varsa, yani ekolojik alt birimlerin birbirleriyle etkileşiminden türlerin işgal edebileceği ekolojik görevler ve alanlar varsa, adaptif yayılımla evrimeleşecek canlıdan türeyen yeni türler, bu nişlerin her birini (veya çoğunu) işgal ederek atalarından hızla farklılaşabilirler.

Adaptif Yayılım Örnekleri

Adaptif yayılımı daha kapsamlı inceleyebilmek için öncelikle hayali bir örnek verelim: Öyle bir dünya hayal edelim ki, dünyada var olan tüm canlı yaşamın sadece dörtte biri hayatta kalmış olsun ve bu olay günümüze bir zamanlar var olmuş devasa omurgalı canlıların fosillerini bıraksın. Hepimizin dinozorların yok oluşu hakkında fikri olsa da bu yok oluşun dünyanın genel ekolojik sistemine etkisi ya da bilimsel adıyla K-Pg yok oluşu (Kretase-Tersiyer yok oluşu) genellikle üzerine çok düşünülen bir alan değildir. Dünyamızı oluşturduğumuza göre bu olaydan sonra hayatta kalmayı başarmış bir canlının evrimsel başarısının takdire şayanlığı oldukça şüphe götürmez olacaktır. Tam da bu noktada adaptif yayılımı oldukça net anlayabiliriz.

Bu Reklamı Kapat

Bu koşullarda hayatta kalmış bir sürüngen olduğumuzu hayal edelim. Gerek avcı sayısının azlığı, gerekse besin üzerine rekabetin neredeyse olmayışı bize evrimsel açıdan oldukça fayda sağlayacaktır. Ancak bu ortamda açılan bütün yeni nişleri tek bir canlıyla doldurmak oldukça zor olacaktır (örnek olarak böcek yiyecek biçimde özelleşmiş bir sürüngenin, evrimsel olarak hiç değişmeden, verimli bir şekilde bitki tüketmeye başlaması pek mümkün değildir). Tam da bu noktada bu bahsettiğimiz canlının bulunduğu ortamdaki nişleri en hızlı şekilde doldurmasına yardımcı olmak için çok sayıda adaptif değişim geçirerek yepyeni türlere evrimleşmesine adaptif yayılım (veya adaptif radyasyon) demekteyiz.

Burada sıklıkla kullanılan bir diğer kavram, evrimsel yayılım (İng: "evolutionary radiation") kavramıdır. Evrimsel yayılım, her ne kadar adaptif yayılıma benzese de, aralarındaki en temel fark, oluşum hızı ve boyutuna bakılınca anlaşılır. Evrimsel yayılım genellikle çok sayıda türün hızlı bir çeşitlenmesini tarif ederken, adaptif yayılım tek bir türün evrimsel süreçte oldukça hızlı bir şekilde türleşmesini tarif etmek için kullanılır. Evrimsel yayılıma güzel bir örnek, dinozorların yok oluşundan sonra gelen memeli canlıların patlaması olacaktır. Bu canlılar, tek bir tür değildi; çok sayıda tür, hızlı bir şekilde birçok dala ayrılarak evrimleşti. Aynı şekilde yukarıda da örneğini verdiğimiz gibi pek çok sürüngenin yakın çevrelerine hızlı bir şekilde adapte olması da adaptif yayılım ve evrimsel yayılım kavramlarını ayırt etmemize yardımcı olacaktır.

Adaptif yayılıma ise daha yakın tarihli bir örnek, Darwin ispinozları olacaktır.[7] Güney Amerika kıtasından Galapagos Adaları'na göçen bir atadan evrimleşen Darwin ispinozları, bu atanın farklı adalara yerleşmesi sonucu bambaşka görünümlü kuşlara dönüşmüştür. Bu adadaki ispinozların hepsi çok yakın akrabadırlar; fakat farklı adalardaki farklı nişlere yönelik evrimleştikleri için oldukça farklı görünürler.

Tek bir atadan gelen Darwin ispinozları, farklı nişlere adapte olarak oldukça farklı görünümlü olacak biçimde evrimleşmiştir.
Tek bir atadan gelen Darwin ispinozları, farklı nişlere adapte olarak oldukça farklı görünümlü olacak biçimde evrimleşmiştir.

Bir diğer güzel örnek Madagaskar’daki ıslak burunlu primatlar olarak gösterilebilir. Aynı şekilde sadece Madagaskar’da var olan fossalar da buna iyi bir örnek olacaktır. Ne de olsa dünyanın çeşitli yerlerinde bize oldukça tatlı gelen mirketler ve firavun farelerinden (aynı ortak ata) ciddi bir şekilde farklılaşarak adanın yırtıcısı konumuna yükselmeyi başarmış, neredeyse bir kediye dönüşmüştür. Daha genel konuşmamız gerekirse Madagaskar'da Euplaridae ailesine mensup her yırtıcının tamamen bu bölgeye endemik oluşu, adaptif yayılıma oldukça güçlü bir argüman sunmaktadır. Aynı şekilde Madagaskar'a özgü mantellid kurbağaları da tropik bölgelere özgü zehirli ok kurbağalarıyla birlikte yakınsak evrimleşerek adaptif yayılıma oldukça güçlü bir örnek sunmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Aynı zamanda Hawaii adalarına mensup nektar emici kuşlardan farklı biçimde özelleşmiş gagaya sahip olanları adaptif radyasyonun en belirgin örneklerindendir. Bu kuşların kimisinde ağaçların kabuklarının altında yaşayan karıncaları yiyebilmek için özelleşmiş ince ve yarımay biçiminde bir gaga oluşurken, kimisinde ince uzun ve nektar emmeye elverişli gaga bulunması, bu kuşların ekosisteme adaptif yayılım aracılığıyla egemen olduklarının en iyi gözlemlenmiş örneklerindendir.

Eğer biz de kendimizi artık anakaranın bir parçası olmayan bir adada mahsur kalmış bir kuş olarak düşünürsek, adaptif yayılım kavramını kafamıza oturtmamız bir hayli kolaylaşacaktır. Bu durumda genlerimizin en efektif şekilde korunması için oldukça hızlı bir şekilde ele geçirebildiğimiz kadar nişe yerleşmek, uzun vadede genlerimiz için oldukça güvenli bir ortam oluşturacaktır. Nişleri ele geçirmek ve bu nişlerdeki rekabeti en aza indirmek amacıyla geçirdiğimiz adaptasyonlar hızlı bir şekilde bu nişlerin gerektiği yerde üstün bir yırtıcısı, gerektiği yerde ise çevik bir otçul olmamıza zemin hazırlayacaktır. Tam olarak bu nedenle genellikle anakaradan göreceli olarak hızlı bir şekilde uzaklaşmış adalarda radyasyon kavramına oldukça sık rastlanır.

Kısaca özetlememiz gerekirse adaptif yayılım, yepyeni bir ortam ile yüzleşen bir türün, çok hızlı bir şekilde, adeta "radyasyon" gibi yayılarak, bu yeni ortamın barındırdığı nişleri dolduracak biçimde evrimleşmesidir. Gerek canlı popülasyonu düşük ve izole bir ada, gerekse kitlesel bir felaket, adaptif yayılımı tetikleyebilir. Elbette adaptif yayılım bir zorunluluk değildir. Kimi zaman türler, adaptif yayılım göstermeden, daha kısıtlı bir şekilde evrimleşebilirler. Kimi zamansa değişime ayak uyduramaz ve yok olurlar. Bu, evrim tarihinde en sık görülen sonuçlardan biridir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 7
  • Bilim Budur! 3
  • Tebrikler! 2
  • Umut Verici! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ C. S. Larsen. (2010). Our Origins: Discovering Physical Anthropology. ISBN: 9780393934984. Yayınevi: W. W. Norton & Company.
  • ^ D. Schluter. (2000). The Ecology Of Adaptive Radiation. ISBN: 9780198505235. Yayınevi: Oxford University Press, USA.
  • ^ J. B. Yoder, et al. (2010). Ecological Opportunity And The Origin Of Adaptive Radiations. Journal of Evolutionary Biology, sf: 1581-1596. doi: 10.1111/j.1420-9101.2010.02029.x. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ G. G. Simpson. (1944). Tempo And Mode In Evolution. ISBN: 9780231058476. Yayınevi: Columbia University Press.
  • ^ M. T. J. Hague, et al. (2016). Does Population Size Affect Genetic Diversity? A Test With Sympatric Lizard Species. Heredity, sf: 92-98. doi: 10.1038/hdy.2015.76. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. T. Stroud, et al. (2016). Ecological Opportunity And Adaptive Radiation. Annual Reviews, sf: 507-532. doi: 10.1146/annurev-ecolsys-121415-032254. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ J. Weiner. (1994). The Beak Of The Finch: A Story Of Evolution In Our Time. ISBN: 9780679400035. Yayınevi: Alfred a Knopf.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/08/2022 07:45:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10469

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Canlılık Cansızlık
Yüz
Alzheimer
Süpernova
Deprem
Gerçek
Hamilelik
Sperm
2019-Ncov
Vegan
Zihin
Mikrop
Analiz
Irk
Ara Geçiş Türleri
Antropoloji
Sosyal Medya
Element
Aslan
Genetik Değişim
Samanyolu Galaksisi
Burun
Ana Bulaşma Mekanizması
Ölçüm
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.