OpenAI, Eylül 2024'te cüretkâr bir vaatle ortaya çıktı. ChatGPT'nin arkasındaki şirket, en yeni büyük dil modelleri (İng: "LLMs") dizisi olan o1'i, "yeni bir yapay zeka yetenek düzeyi" sunan bir teknoloji olarak tanıttı.^[1]

Bu duyuru, on yıllardır süregelen bir tartışmayı da yeniden alevlendirdi: Bir makinenin, insan beyninin üstesinden gelebildiği tüm bilişsel görevleri yerine getirebileceği güne ne kadar kaldı? Bir yapay zeka sistemi ne zaman bir görevden diğerine genelleme, soyut akıl yürütme, planlama yapabilecek ve dünyanın hangi yönlerinin inceleyip öğrenmeye değer olduğuna karar verebilecek? Yapay genel zeka (İng: "AGI") olarak adlandırılan böyle bir sistem; iklim değişikliği, pandemiler, kanser, Alzheimer ve diğer hastalıklar için tedaviler gibi çetin sorunları ele alabilecek düzeyde olabilir. Ancak böylesine muazzam bir güç, belirsizlikleri de beraberinde getirecek ve insanlık için çeşitli ve büyük riskler de oluşturacaktır.

Aort, kalbin sol ventrikülünden çıkan oksijen bakımından zengin kanı vücuttaki dokulara taşıyan ana atardamardır. Kalbin sol ventrikülünden diyaframa kadar olan bölümü torasik aort, diyaframdan aortik bifurkasyona kadar olan bölümü abdominal aort olarak adlandırılır. Torasik aort, çıkan aorta (İng: "ascending aorta"), arkus aorta (İng: "aortic arch") ve inen aorta (İng: "descending aorta") olmak üzere üç bölümden oluşur. Arkus aorta üç dal verir. Bu dallar proksimalden distale doğru sırasıyla brakiosefalik (innominate) arter, sol common karotid arter ve sol subklavian arterdir. Brakiosefalik arter daha sonrasında sağ common karotid arter ve sağ subklavian arter olmak üzere iki dala ayrılır. Mikroanatomik olarak incelendiğinde aort duvarı üç tabakadan oluşur. Bu tabakalar içten dışa; tunica intima, tunica media ve tunica adventitia olarak isimlendirilir. Ayrıca tunica adventitia ve tunica mediayı besleyen vaso vasorum adında küçük damarlar vardır.

Aort diseksiyonu, aortun intima tabakasında bir yırtık meydana gelmesiyle birlikte kanın bu yırtıktan geçerek normalde izlediği yola ek olarak katmanların arasında yeni bir yol oluşturması anlamına gelir. Kanın normalde izlediği yol "gerçek lümen", yeni açılan yol "yalancı lümen" olarak adlandırılır. Yalancı lümenin izlediği yol boyunca yeni bir yırtık oluşursa kan, yalancı lümenden gerçek lümene geri girer ve bu yeni yırtığa "reentry yırtığı" adı verilir. Bazı olgularda re-entry, yalancı lümen basıncını azaltarak malperfüzyon riskini düşürebilir ancak prognoz diseksiyonun tipi ve komplikasyonlara bağlıdır. Ayrıca vakaların çoğunda kan, yalancı lümende proksimalden distale doğru bir yol izlese de kimi zaman tam tersi yönde bir yol izleyebilir. Bu duruma ise "retrograd diseksiyon" adı verilir.

Günümüzde gelişen teknoloji ile beraber gelen fayda ilişkisi yanında birtakım sorunları da beraberinde getiriyor. Bu sorunlar, doğada biyosfer ve ekosistemler üzerinde etkili olduğu gibi insan sağlığı ve yaşamı üzerinde direkt veya dolaylı yollardan etkili olabiliyor.

Geçmişten bugüne uzanan, bugünden geleceğe uzanacak olan teknolojik gelişmelerin insan ve çevresi üzerinde olan etkileri iyi veya kötü bir etkileşimi ifade eder. Sanayi devrimi ile başlayan ve diğer endüstri devrimleri ile günümüze uzanan gelişmelerin sonucunda bugün Yapay zekâ çağı olarak tanımlanan bir çağa adım atmış bulunuyoruz.

Newton fiziğinde kütleyi nasıl ele aldığımızdan daha önce bahsetmiştik. Newton fiziği, her ne kadar günlük hayatımızda işimize yarasa da ışık hızına yaklaştıkça yanlış tahminlerde bulunmaktadır. Bu tarz durumlarda, Newton fiziğinin çok daha genel bir hali olan özel görelilik teorisini kullanmamız gerekir.

Özel görelilik teorisi, 1905 yılında Einstein tarafından ortaya atıldığında uzay ve zaman anlayışımız üzerinde devrimsel bir değişim yarattı. Uzay ve zaman dediğimiz kavramların, sezgilerimizin bize söylediğinin aksine, değişmeyen mutlak şeyler olarak değil; ama farklı hızlardaki gözlemciler tarafından farklı ölçülen kavramlar olduğu ortaya çıktı. Dahası görelilik, sadece uzay ve zaman hakkındaki sezgilerimizin değil, ama aynı zamanda kütle hakkındaki sezgilerimizin de yanlış olduğunu bize gösterdi.

Oxford University Press tarafından Molecular Biology and Evolution dergisinde yer alan yeni bir makaleye göre İtalya'da çok sayıda köyün bulunduğu bölgelerde yaşayan ayılar evrim geçirerek daha küçük ve daha az saldırgan hale geldi.

İnsanoğlu, içinde yaşadığı çevreyi uzun zamandır kendi ihtiyaçlarına göre şekillendirirken ekosistemleri ve biyolojik çeşitliliği de kökten değiştiriyor. İnsan faaliyetlerinin yaban hayatı üzerindeki sarsıcı etkileri arasında yer alan yaşam alanı kaybı ve kaynakların aşırı kullanımı, popülasyonların azalmasına ya da seçilim baskılarının yön değiştirmesine neden olarak türlerin evrimsel rotasını doğrudan etkilemektedir.

Bu tür Evrim Ağacı tarafından gözlemlenmemiştir.

Fossa, Madagaskar'daki en büyük memeli etoburdur. Yetişkinlerin baş-gövde uzunluğu 70-80 cm ve ağırlığı 5.5 ile 8.6 kg arasındadır. Çoğu memelide olduğu gibi eşeysel dimorfizm (cinsiyetler arası görünüş farkı) mevcuttur, böylece erkekler dişilerden daha büyüktür. Yarı geri çekilebilir (retrakte edilebilir) pençeleri mevcuttur. Yani pençelerini tamamen uzatabilir, ancak kedigiller gibi tamamen geri çekemez. Ağaçlara kolayca tırmanmasına yardım eden ve ağaçtan ağaca atlamayı destekleyen esnek ayak bilekleri vardır. Fossa, kedilerin ve sırtlanların özelliklerini paylaşan cinsel organları açısından ailesi içinde benzersizdir.