Ödüllü Soru Ölümün dehşetiyle nasıl başa çıkabilirim?

Merhaba,

Öncelikle şunu söylemek isterim: Bu korkuyu hissetmen çok insani. Ölümü düşünmek, özellikle bilinç ve hiçlik fikriyle yüzleşmek, birçok insanı hayatının bir döneminde derinden sarsıyor. Yalnız değilsin.

Bilimsel açıdan baktığımızda, evet; ölümden sonra bilincin devam ettiğine dair elimizde doğrulanmış bir kanıt yok. Doğmadan önceki hâlimizi hatırlamıyor oluşumuz gibi, ölümden sonra da bir farkındalık deneyimi olmayacağı düşünülüyor. Bu yüzden bazı düşünürler ölümü “büyük uyku”ya benzetir: Bilinç kapanır ve artık bir deneyim yaşanmaz.

İlginç olan şu ki, bu bakış açısı aslında korkuyu azaltabilecek bir potansiyele de sahip. Çünkü acı, pişmanlık, yalnızlık gibi duygular da bilince bağlıdır. Bilincin olmadığı bir durumda “korku”yu deneyimleyen bir özne de olmaz.

Korkunun kaynağı çoğu zaman ölümden çok, ölümü düşünürken hâlâ hayattayken hissettiğimiz kaygıdır. Yani problem ölümün kendisi değil, onunla yüzleşen bilinçtir.

Dini ya da felsefi inançlar bu noktada kişiden kişiye değişebilir. Ancak bilimsel perspektiften bakıldığında, elimizde kesin olan tek şey şu: Şu an buradayız ve bu hayat bizim tek kesin deneyimimiz. Bu da yaşamı daha değersiz değil, aksine daha anlamlı kılıyor.

Eğer bu hayat tek şansımızsa, anlamı dışarıdan beklemek yerine onu kendimiz inşa edebiliriz: Sevdiğimiz insanlarla bağ kurarak, merak ederek, üreterek, iz bırakarak…

Bu konularda farklı bakış açıları duymak istersen, Efe Aydal’ın Soramazsın programındaki ilgili bölümü de faydalı olabilir.

Umarım bu düşünceler korkunu biraz olsun hafifletir. Zamanla bu hislerin dalga gibi gelip geçtiğini görebilirsin.

Merhaba ben bu konu hakkında uzman olmamak ile birlikte hem direkt olarak bu soru üzerine zaman zaman kafa yormuş hem de felsefe ve teoloji gibi bu soruya yanıtlar arayan disiplinler üzerine kafa yormuş biriyim. Evrim Ağacı you tube sayfasında bu konuyla ilgili bir video var belki izlemişsinizdir hocam. O videoda değinilen Dehşet Yönetim Kuramının bu soruya kapsamlı bir yanıt içerdiğini düşünüyorum. İzlemediyseniz izlemenizi tavsiye ederim. Bu görüşe göre insanlar ölümün dehşetiyle başa çıkmak için ahiret inancını veya bir gruba ait olma gibi ölümün bir son sayılmayacağı inancına sığınır. Bu görüşte insanlar yaşları ilerledikçe daha muhafazakar olurlar. Burada kastedilen muhafazakarlık sadece ülkemizde yaygın kullanımı olan dindarlık anlamında değil ait olduğu zümreye daha fazla değer verme, kendinden olmayana düşmanlık gütme, ötekileştirme ve kendi düşüncelerini yüce sayma gibi manalarda kullanılmıştır. Örneğin bir X zümresindeki kişi bu topluluktakileri yüceltir, olmayanları ise aşağılar. Bu görüş bu konuya genel bir cevaplama yapsa da insanlığın geliştirdiği çözüm sistemini özetlemekten öte bir sakinleştirici etkiyi vermez.

Benim şahsi olarak bu konuyla başa çıkış şeklim inancım ve felsefi görüşlerim. Ben teist bir insanım. Din olarak da İslam'a inanıyorum. Fakat buna ek olarak Epikürcülük, Stoacılık gibi felsefi görüşler de kendimi bu konu da teskin etmeme yardımcı oluyor. Bilimsel olarak bununla başa çıkacak bir yöntem var mı bilmiyorum ama bu konunun doğa bilimlerince kesin olarak çözülecek bir sorun olduğunu da düşünmüyorum. Felsefi ya da teolojik bir yaklaşımla bu konuda daha huzurlu hissedebildiği farkettim. Size de tavsiye ederim. Bunu söylerken size X inancını ya da X Felsefi akımını kabul ederseniz rahatlarsınız gibi bir dayatma yapmak niyetinde değilim. Ama bir hayat görüşüne sahip olmanın insana bu konuda dinginlik verdiği kanaatindeyim. Bu hayat görüşü seçim süreci üzerine de naçizane bir tavsiyem var. Genelden özele ilerlemek daha pratik olur. Mesela ben önce Teistim, sonra De Facto Teist, sonra seçtiğim Din İslam. İnsanlar malesef genel olarak bir dini seçip yargılayıp teizm-ateizim-agnostisizm arasında seçim yapıyor. Bunun yanıltıcı olduğu kanaatindeyim. Mesela İslam doğru mu yanlış mı diye yargılayıp Teizm hatalıdır sonucuna varmak metodolojik olarak yanlış geliyor bana. Felsefi görüşlerde biraz farklılaştıracağım tavsiyemi. Çünkü Felsefi görüşler Dinler gibi seçim zorunluluğu içermez. Ben Epikürcülük, Hedonizm, Stoacılık^[1][1] ve daha bir çok felsefi görüşten aklıma yatanları alıp kendi sentezimi oluşturdum. Bu şekilde hem önceki akılların birbirlerine zıt olanlardan dahi faydalanabildim hem de bireysel kimliğimi yansıtan bir görüş geliştirebildim. Naçizane tavsiyelerim bunlardır. Umarım çok uzun olmamıştır. ^[1]