Birçoğumuz yaz mevsimini denizde geçirmenin hayallerini kurar, fakat Toronto Üniversitesi’nden arkeolog Carrie Fulton için bu durum sıradan bir iş günüdür.

Mississauga Toronto Üniversitesi Tarih bölümünde yardımcı doçent olan Carrie Fulton, 2017 yazında Kıbrıs açıklarındaki antik bir bölgenin üç yıllık alan çalışmasının ilk sezonunu tamamladı. Fulton ve beş kişilik araştırma ekibi antik ticaret yollarının izini aramak için Akdeniz’de günlük dalışlar yaptı.

Dünyada bilinen ilk üniversiteyi, günümüzde bildiğimiz anlamda bir üniversite değildi bu, Platon kurmuş ve kesin olmayan bir bilgiye göre girişine şöyle yazdırmıştı: "Ageometretos medeis eisito!". Türkçe karşılığı "Geometri bilmeyen giremez!" Böyle bir söz yazılı mıydı değil miydi bilinmez ama bu anlayışın Antik Yunan filozofları ve sonrası bilim insanlarında kabul gördüğü bir gerçekliktir. Çünkü kendisinden önce ve sonra gelen filozoflar mantığın önemini iyice kavramış, düşünce sistemlerinin temeline oturtmuşlar ve bu sayede modern bilimin temelini atmışlardı. Pisagor, Euclid, Eratosthenes geometriyi kullanarak ellerindeki kısıtlı imkânlara rağmen harikalar yaratan bu matematikçilere yalnızca birkaç örnektir.

Geometriyle dönemin teknoloji adına zor şartlarına meydan okuyan başka bir bilim insanı Edmond Halley'dir. Halley'i en çok adının verildiği kuyrukluyıldız ile tanıyoruz. Ancak tabii ki Halley'i kuyrukluyıldız ile özdeşleştirmenin ötesine geçmek zorundayız çünkü bilime katkısı oldukça fazla. Kendisinin güney yıldızlarından Ay'ın çekim alanına, Dünya'nın manyetik alanından geometriye birçok konuda çalışması bulunuyor. Bunların hepsinden tek bir yazıda bahsetmek mümkün olmadığından eski Yunan filozoflarından bu yana birçok insanın merak ettiği astronomik birimin (AB) yani Dünya ile Güneş arasındaki uzaklığın nasıl hesaplanabileceğine dair metodundan bahsedeceğiz.

Dünya nüfusunun artmasıyla gıda tüketimi de artarken, gıda üretimi aynı oranda artmıyor. Hatta Gıda ve Tarım Örgütü'ne (FAO) göre, sınırlı kaynaklardan üretilebilen gıdaların yaklaşık %5'i böcek istilası veya hasat sonrası bozulma nedeniyle kullanılamaz hale geliyor. Ayrıca, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) açıklamasına göre, dünyadaki ölümlerin %35'inin gıda kaynaklı salgınlar ve parazitlerden kaynaklandığı bildirildi. Tüm bu nedenlerle gıda güvenliğini sağlamak, yani sağlıklı ve besin değerini korumak için yüzyıllardır çeşitli ürün ve teknolojiler geliştirilmiştir.

Gıdanın yüksek enerji ışınlarına maruz bırakılarak bir muhafaza sürekliliği olan "gıda ışınlaması", ürün güvenliği, mikroorganizmalardan korunma, raf ömrü gibi iyileştirmeler için 20. yüzyılın ikinci yarısında ön plana çıkmıştır. Gıdaların ışınlanması ile birlikte ışınlanmış gıdaların güvenliği tüm dünyada araştırılmaya başlanmıştır.

Evrimsel biyolog Ernst Mayr, 20. yüzyılın en büyük bilim insanlarından birisi olarak kabul edilir. Evrimsel biyolojinin yanısıra taksonomi, tropik araştırmalar, kuşlar ve belki de hepsinden önemlisi bilim tarihi ile yakından ilgilenmiştir. Yaptığı çalışmalar, genetik ile Evrim Teorisi'ni tek bir çatı altında toplayan Modern Sentez'e müthiş katkılar sağlamıştır. Sadece bununla kalmamış, bugün liselerde halen yaygın olarak okutulan biyolojik tür tanımını geliştirmiştir (her ne kadar günümüzde bu tanımın yerini evrimsel tür tanımı aldıysa da...).

Yaptığı çalışmalarla Charles Darwin'in göremediği birçok noktayı tespit etmiş, analiz etmiş ve sonuçlandırmıştır. Örneğin, Darwin'in tam olarak izah edemediği türleşme sürecini "Sistematik ve Türlerin Kökeni" isimli kitabında harika bir şekilde açıklamayı başarmıştır. Bu kitabında, türleri morfolojik benzerliklere sahip canlılar olmaktan çıkarmış, evrimsel süreç içerisinde biyolojik olarak birbirlerinden çiftleşebilirlik bazında ayırt edilebilir canlı grupları haline getirmiştir. Böylece, eskiden açıklanamayan ve tanımlanamayan birçok türün tanımlanmasını mümkün kılmıştır. 

Bonobo (Pan paniscus), şempanzelerle birlikte Pan cinsini oluşturan iki türden biridir. Günümüzde şempanzelerden farklı bir tür olarak kategorize edilseler de, ilk keşfedildiklerinde fiziksel benzerliklerinden ötürü şempanzelerin (Pan troglodytes) bir alttürü olduklarına inanılmıştır.

Bonoboların vücutları ve suratları siyah kıllarla kaplıdır ancak yüzlerinde, kulaklarında, parmaklarında, ellerinin içleri ve ayaklarının altlarında kıl bulunmaz. İnce bir üst gövdeye, dar omuzlara, ince boyuna, uzun kollara, bacaklara ve büyük, uzun parmaklı ellere sahiptirler. Kolları bacaklarından daha uzun, esnek ve güçlüdür. Koyu renkli yüzleri, büyük pembe dudakları, geniş burun delikleri ve ortadan ayrılmış saçları, en önemli ayırt edici fiziksel özellikleridir. Erkekleri 34 ila 60 kg, dişileri ise ortalama 30 kg civarında olurlar.

Size bir soru: Zamanı geriye sarıp, tekrar başlatsaydık ve evrim, aynı atalardan yeniden başlatılmış olsaydı... Aradan aynı miktarda zaman geçtikten sonra ortaya çıkan sonuç, şu anki bildiğimiz Dünya yaşamına benzer miydi?

Bu soru ilk defa açık bir şekilde, 1989 yılında büyük evrimsel biyolog Stephen Jay Gould tarafından soruldu. O gün bugündür de teorik bir tartışma konusu olarak farklı görüşlere ev sahipliği yapmakta.