Merhaba
bu kitap okuduğum Rus romanları arasında okuduğum ve aklımda uzun süre yer eden bir kitaptı. Sanırım ilk lise dönemimde okudum sonra bir kaç kez daha okudum .Bu kitap sanki biri karşına oturmuş da “Benimle anlaşmak zorunda değilsin ama beni dinle” demiş gibi. Yeraltından Notlar okura kendini sevdirmek istemez. Tam tersine, ittirir, rahatsız eder, bazen sinirlendirir. Ama yine de bırakmaz. Çünkü yeraltı adamı söylediği her şeyle şunu fısıldar: “Beni beğenmiyorsan, belki biraz sana benziyorumdur. Yeraltı adamı ne kahraman ne de kurban. Aşırı düşünen, düşündükçe felç olan, incinmiş ama incitmekten de geri durmayan biri. En can yakıcı yanı da bu ikilik.
“Aşırı bilinç bir hastalıktır.”
dediğinde, insan ister istemez durup kendi zihnini yokluyor. Gerçekten de her şeyi fazla fazla düşünmek, insanı hayattan koparıyor.
Bu kitapta akıl, bir kurtuluş değil; bir tuzak. Mantık, düzen, çıkar hesabı. Hepsi yeraltı adamının elinde bir silaha dönüşüyor ama o silah dönüp dolaşıp kendisini vuruyor. İnşan bazen bilinçli olarak kendi çıkarına aykırı davranır. Diyerek Dostoyevski, insanın makine gibi işlemediğini yüzümüze vuruyor. İnsanın özgürlüğü bazen kendi kendine zarar verme pahasına ortaya çıkıyor.
Beni en çok etkileyen şey, yeraltı adamının yalnızlığı. Bu yalnızlık asil değil, üretken hiç değil; hırçın ve utanç dolu. Sevilmek istiyor ama sevilirse zayıf düşeceğini sanıyor. Bu yüzden insanları itiyor, sonra da yalnız kaldığı için onlara kızıyor. Tanıdık bir kısır döngü.
Kitabın ikinci kısmında anlatılan geçmiş anılar ise çok daha acıtıcı. Çünkü orada büyük felsefi cümleler yok; küçük düşmeler, utançlar, bastırılamayan öfke var. Yeraltı adamı o anlarda felsefeden çok, insan oluyor. Yeraltından Notlar bana şunu düşündürüyor: Bazı insanlar iyi olmadığı için değil, fazla farkında oldukları için mutsuz. Ve bazı kitaplar rahatlatmak için yazılmaz.
“İnsanı rahatsız etmek de bir gerçeği anlatma biçimidir.”
Bu kitabı bitirdiğinde kendini iyi hissetmeyebilirsin. Ama dürüst hissedersin. Çünkü Dostoyevski burada insanın en saklamak istediği tarafları açığa çıkarır. Ve kapatmadan bırakır.