Hiç düşündünüz mü, Evren'deki her şeyi oluşturan ve her atomda bulunan elektronların rengi nedir? Kırmızı, sarı, yeşil? Siyah? Beyaz? Transparan? Bu soruya yanıt verebilmek için, fizikten önce sinirbilime bakmamız ve renkleri nasıl algıladığımızı kısaca da olsa anlatmamız gerekiyor.

Gözlerimiz renklere dair bilgileri beynimize iletirken sadece ışığın şiddetini değil, aynı zamanda yaklaşık bir biçimde de olsa dalgaboyunu da ölçer. Çok çok nadiren monokromatik (tek renkli) ışığa maruz kalırız. Yani etrafınızda gördüğünüz ışıkların neredeyse tamamı birden fazla dalgaboyunun karışımı sonucu oluşan ışıktır. Bizim gözlerimiz evrimsel süreç dahilinde sadece belli bir karışım aralığını algılayabilecek şekilde özelleşmiştir. Eğer ki bu karışım içerisindeki dalgaboylarının oranı birbirine yakınsa, bunu "doğal ışık" olarak algılarız ve bu renk beynimizde "beyaz" olarak değerlendirilir (örneğin Güneş ışığı). Ancak eğer ki ışığı yansıtan ya da kıran bir cisme bakıyorsanız ve bu cisim tüm dalgaboylarını kabaca eşit bir şekilde yansıtıp dağıtıyorsa, bu cismi "nötral" (veya "beyaz") olarak algılarsınız. Belli bir renkte olan (örneğin kırmızı) bir cisim gördüğünüzde olan, cismin üzerine düşen ışığın içerisindeki kırmızıya denk gelen dalgaboylarını, diğer renklere denk gelen dalgaboylarından daha fazla yansıtmasıdır. Yani bu durumda "orantısız yansıtma" söz konusudur. 

Ispanak bitkisi yüksek miktarda demir içerir ve hatta kırmızı etle (sığır bonfilesi) karşılaştırıldığında ıspanağın 100 gramında yaklaşık olarak 2,6 mg demir, kırmızı etin 100 gramında ise yaklaşık olarak 2,5 mg demir bulunur. Sorun, ıspanaktaki demirin vücudumuz tarafından emiliminin %1,7 iken etteki demirin emiliminin %20 olmasıdır. Yani, 100’er gram ıspanak ve et yediğimizde ıspanaktan alacağımız demir miktarı 0,044 mg iken etten alacağımız demir miktarı 0,5 mg'dır. Ispanak, yine de pek çok besin türüne göre iyi bir demir kaynağı olsa da sanıldığı kadar değildir.

Ispanağın çok iyi bir demir kaynağı olduğunu sanmamızın en büyük nedenlerinden biri Temel Reis'tir.

“Doğa bir savaş alanıdır.” sözünü, çayırlarda koşturan aslan ve geyiklerden çok, bağışıklık sisteminde yaşananlar olarak anlamak mümkündür. Moleküler düzeydeki evrimsel savaşın en serti patojenler (yani hastalık yapan organizmalar) ile konak canlıların bağışıklık sistemi arasında gerçekleşmektedir desek abartmış olmayız. Birlikte evrimin en güzel örneklerini görebileceğimiz bu çekişme, aslında temel olarak bir organizmanın “ben ve diğerleri” ayrımını yapabilmesine dayanmaktadır. Patojenler için evrimsel başarı ise bu ayrımdan kaçabilmelerine bağlıdır.

Modern tıbbın önlenebilir hastalıklara karşı bağışıklık sistemimiz kadar iyi bir iş çıkardığını reddedemeyiz. Tedavi ve aşı yöntemleri sayesinde (ve tabi ki gıda, temizlik gibi birçok faktörün de birleşimi ile) insan ömrü 1900’lerin başından bu yana iki katına çıkmıştır. Fakat elbette bu bağışıklık sistemlerini araştırmayı bir kenara bırakacağımız anlamına gelmiyor. Henüz çare bekleyen birçok hastalığın yanında aslında bu sistemler birazdan da anlatmaya çalışacağımız gibi hiç tahmin edemeyeceğimiz teknolojik yeniliklere yol açabilir ki zaten temel bilim çalışmalarının tamamı böyle değil midir?

Dünya'nın atmosferi, belirli enerjilere sahip fotonlar için geçirgen değildir. 10¹⁵ ile 3x10¹⁶ Hz arasında enerjiye ve 10 nm ile 300 nm arasındaki dalga boyuna sahip moröte de bunlardan biridir. Atmosferimizde bulunan moleküller, bunlardan başlıcası ozon, morötenin atmosferden geçmesine izin vermez. Elbette bu, tüm moröte dalgaların engellendiği anlamına gelmemektedir. Bu sebeple özellikle yaz günleri, Güneş ışığı altında uzun süre kalmak, oldukça fazla moröteye maruz kalmak anlamına gelir. Fakat geçen bu moröte miktarı, atmosfere gelen ile kıyaslandığında oldukça azdır. Dolayısıyla morötede astronomik gözlemler yapabilmek için atmosferin dışına, uzaya çıkmalıyız.

Moröte astronomi, evrendeki en sıcak ve en enerjik fiziksel süreçleri anlamaya destek olur. Yıldızların üst atmosferleri, yıldız rüzgârları, sıcak beyaz cüceler, genç yıldızların çevresindeki akresyon diskleri ve yıldızlararası ortamın iyonize bileşenleri moröte dalga boylarında güçlü tayfsal izler bırakır.

Hedonizm kelimesi, Yunancası hedone olan ve "zevk" anlamına gelen kelimeden türemiştir. Felsefenin kurucusu, aynı zamanda Kirene Okulu'nun da kurucusu ve Sokrates'in öğrencisi olan Aristippos'tur. Aristippos'un öğretisi, doğrudan hazzı temel alan bir öğretidir. Genelde Diyojen ile birlikte sözü geçen kinizm öğretisi, dünyaya sırtını dönüp bütün insani duyguları terk etmeyi amaçlarken, hedonizm öğretisi dünyadan zevk almayı amaçlar. Öyle ki bazı durumlarda bu zevk alma felsefesi, uç noktalara kadar gidebilmektedir. Bu nedenle bu öğretinin bazı kısımları fazlasıyla tartışılmıştır. Çünkü en nihayetinde hedonizmde ulaşılması gereken nihai nokta, hazdır.

Hedonizm öğretisinde zevkin, doğası gereği iyi; acının, doğası gereği kötü olduğu düşünülmektedir. Bu öğreti, bir bakıma zevkin acıya üstünlüğünü, mutluluk olarak tanımlar. Zevkleriniz acılarınızdan ne kadar uzaksa, o kadar mutlusunuz demektir. Bu nedenle bir hedonistin temel dürtüsü, zevkin peşinden koşup, acıdan kaçınmaktır.

İzmir; hızla artan nüfusu, gelişen sanayisi ve genişleyen kentleşme yapısıyla birlikte Türkiye’nin atık üretimi en yüksek metropollerinden biri hâline gelmiş ve bu durum kentin sürdürülebilir çevre politikalarını daha kritik bir konuma taşımıştır. Son yıllarda yapılan araştırmalar ve yerel yönetim uygulamaları, İzmir’de atık yönetiminin yalnızca toplama ve bertaraf sürecinden ibaret olmadığını; geri dönüşüm, kompost üretimi, enerji geri kazanımı ve döngüsel ekonomi modellerinin giderek daha fazla önem kazandığını göstermektedir.

İzmir Büyükşehir Belediyesinin İzdönüşüm tesisleri, Harmandalı biyogaz-enerji üretim uygulamaları, ilçe belediyelerinin mobil atık getirme merkezleri ve evsel kaynakta ayrıştırma pilotları; kentin sürdürülebilir atık yönetimi çabalarının somut örnekleri arasında yer alır.

Ülkemizdeki felsefeci ve epistemologların büyük bir kısmı epistemoloji tarihi ile ilgilenmeye eğilimli gibi duruyor. Bu durumun doğal bir sonucu olarak çağdaş epistemolojiye dair temel metinlerin büyük bir kısmı hala dilimize çevrilmemiş durumdadır. Bu nedenle çağdaş epistemolojiye dair Türkçe literatür taraması yaptığımızda birçok kavramın Türkçeleştirilmesinin hala bir hayli zor olduğunu fark edeceksinizdir. Lütfen bu çalışmamızı okurken bu hususu aklınızda bulundurunuz.

Bu yazı sürekli güncellenecek olup çağdaş epistemolojiye ilgi duyan okuyucular ve genç felsefecilere bir izlek sunmak amacıyla Öncül Analitik Felsefe Dergisi yazarlarından Taner Beyter, Zeynep Vuslat Yekdaneh ile Asım Dilmaçünal tarafından hazırlanmıştır. İçeriğimizde hem çağdaş epistemoloji ile temas etmek adına bazı temel kavramlar ile yaklaşımları tanıtmak hem de uygun Türkçe karşılıklarını tespit etmek istedik. Bazı kavramların ve kelimelerin Türkçe karşılığının hatalı olduğunu düşünüyorsanız lütfen bize ulaşarak görüş bildirin.