Alman bir ekip tarafından geliştirilen yeni bir drone, altı adet pervanesinin gürültüsüne rağmen insan seslerini duymayı başarıyor ve güçlendirilmiş akustik yazılımı ve mikrofonu sayesinde ses kaynağına gidebiliyor. Sesi çıkararak drone'u üzerine çeken kişi, iki odun parçasını birbirine vurup daha belirgin bir ses çıkarıyor ve drone'a kullanabileceği daha fazla veri sağlamış oluyor. Robot, bu sayede sesin çıktığı yeri tespit edip o bölgenin tepesine uçuyor. Yapılan testlerde ve aşağıdaki videoda da görüldüğü üzere, drone başarılı bir şekilde araştırmacıların yerlerini tespit edebiliyor. Drone teknolojisinin bu noktaya gelmesi arama kurtarma çalışmaları için son derece umut verici bir işaret, fakat gelecekte ölümcül drone'lar ve yapay zekaya sahip otonom silahlardan saklanmak zorunda kalabilecek insanlar için, bir o kadar da şanssız bir durum.

Ses avcısı drone, Yaşanan Felaketlerde İnsan Hayatını Drone ile Kurtarma başlığıyla yayınlanmıştır ve Almanya'daki bir araştırma enstitüsü olan Fraunhofer FKIE'de geliştirilmiştir.^[1] Drone, enstitünün Sensör Verileri ve Bilgi Füzyon Departmanı tarafından üretildi ve yazarları, araştırmayı 8 Haziran 2021'de Amerika Akustik Derneği'nin toplantısında sundu.

Çağdaş felsefede ön planda olan iki felsefe geleneği olduğunu görüyoruz. Bu gelenekler analitik felsefe ve kıta felsefesi olarak adlandırılıyor. Bu yazıda iki gelenek hakkında bilgi vermek, bu gelenekleri karşılaştırmak ve analitik felsefe/kıta felsefesi ayrımına dair bazı noktaları açıklığa kavuşturmak istiyorum.

Başlamadan önce bir uyarı yapmam gerekiyor: Ben, analitik felsefe ve kıta felsefesi ekolleri arasından analitik felsefeye yakınım. Dolayısıyla söz konusu ekoller arasında yaptığım karşılaştırmanın ve yaptığım çıkarımların taraflı görünebileceğinin farkındayım. Bu ayrım, kişilerin felsefeye nasıl baktığıyla öyle yakından ilişkili ki, kamplardan herhangi birine yakınsanız, analitik felsefe ve kıta felsefesi karşılaştırmasını taraflardan birini ‘kayırmadan’ yapmanız pek mümkün değil. Bu nedenle konu hakkındaki taraflılığımla ilgili olarak okuyucuyu uyarma ihtiyacı hissediyorum.

Proteinler, içerisinde çok sayıda amino asit içeren bir veya birden fazla amino asit zincirinden oluşan büyük biyomoleküller ve makromoleküllerdir. Proteinler organizmada öylesine çoktur ki, proteinler, birçok hücrenin kuru ağırlığının yarısından daha fazlasını oluştururlar.

Canlıların neredeyse bütün yaşamsal faaliyeti (hareket, solunum vd.) proteinler sayesinde gerçekleştirilir: Proteinler, canlıların vücudunda metabolik reaksiyonları katalize etmek, DNA replikasyonu, uyaranlara tepki verme, hücrelere yapı kazandırma, molekülleri bir yerden bir diğer yere taşıma gibi çok sayıda göreve sahiptir. Buna ek olarak birtakım proteinler hücre içi kimyasal tepkimelerinin hızını arttırırken, diğer protein grupları savunma, depolama, taşıma, hücresel haberleşme, hareket ya da yapısal destek sağlamada görev alırlar. Örneğin çoğu zaman protein yapıda olan enzimler olmasaydı, canlılık da mümkün olmazdı.

Kimyasallar, çok farklı analitik yöntemle, hem niceliksel hem de niteliksel olarak analiz edilebilirler; ancak bu analizlerin büyük bir kısmı, spektroskopi adı verilen bir sahanın altında incelenir. Spektroskopi, elektromanyetik radyasyon ve madde arasındaki etkileşimi; elektronların uyarılmasına, moleküler titreşimler veya nükleer spin yönelimlerindeki değişimlere neden olan etkileşimler kapsamında inceler. Bir diğer ifadeyle spektroskopi, ışık veya radyasyonun maddeler tarafından emilmesi ve yayılması şeklindeki ışık-madde etkileşimlerinin ölçülmesi ve incelenerek yorumlanmasıdır.

Daha yakın zamanlarda, spektroskopinin tanımı elektronlar, protonlar ve iyonlar gibi parçacıklar arasındaki etkileşimlerin yanı sıra taneciklerin çarpışma enerjilerinin bir işlevi olarak diğer parçacıklarla etkileşimlerini de içerecek şekilde genişletildi. Spektroskopik analiz; kuantum mekaniği, özel ve genel görelilik teorileri ve kuantum elektrodinamiği dahil olmak üzere fizikteki en temel teorilerin geliştirilmesinde çok önemli bir araç olmuştur. Yüksek enerjili çarpışmalara uygulanan spektroskopi, yalnızca elektromanyetik kuvvetin değil, aynı zamanda güçlü ve zayıf nükleer kuvvetlerin de bilimsel anlayışının geliştirilmesinde anahtar görevi görmüştür.

Nöronların aktivitesini dışarıdan kontrol etmek, modern nörobilimin en temel hedeflerinden biridir. Beynin hangi devrelerinin hangi davranışları ürettiğini anlayabilmek, yalnızca nöronların doğal aktivitesini gözlemlemekle değil, bu aktiviteye nedensel biçimde müdahale edebilmekle mümkündür. Bu nedenle nöron kodlama yaklaşımları, günümüzde nörobilim araştırmalarının merkezinde yer almaktadır.

Nöron kontrolünde çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Çoğunluğu ışık temelli yaklaşımlar olsa da bu teknikler her deneysel koşul için ideal değildir. Beyne fiber optik yerleştirilmesi, ışığın biyolojik dokuda sınırlı yayılımı, uzun süreli ve sürekli modülasyon gereksinimi gibi durumlar; farklı kontrol mekanizmalarına duyulan ihtiyacı artırmıştır. Özellikle davranışsal deneylerde veya saatler süren devre manipülasyonlarının gerekli olduğu çalışmalarda ışık temelli yöntemler pratik sınırlamalarla karşılaşabilir.

İnsanlar arasındaki çeşitliliği görmenin bir algı yanılgısı olduğunun en iyi kanıtı genetik biliminden gelmektedir: Homo sapiens türü, genetik çeşitlilik bakımından en düşük çeşitliliğe sahip memeli türüdür! Tabii bu nedenle insanlar, aynı zamanda en yakın akrabalarını barındıran kuyruksuz maymunlar arasında da genetik çeşitliliği en düşük cinstir. Bir diğer deyişle, en farklı görünümdeki iki sincap veya şempanze arasındaki genetik çeşitlilik miktarı, en farklı görünümdeki iki insan arasındakinden daha büyük olacaktır!

Yapılan araştırmalar, insanlardaki ortalama genetik çeşitlilik miktarının 3.2 milyar nükleotitte sadece %0.6 (20 milyon nükleotit) civarında olduğunu göstermektedir. Bu genetik çeşitlilik, sadece sincaplar gibi hayvanlar arasındaki çeşitlilikten değil, aynı zamanda buğday gibi bitkilerdeki genetik çeşitlilikten bile düşüktür!

Bilim, metodolojisi ve tarihi üzerine kafa yormuş herkesin varmak zorunda olduğu bir soru vardır: Bilimin sınırları nedir? Bilim, nerede biter, nerede başlar? "Bilim" olan ile olmayani, bilim ile "sahtebilimi" nasıl ayırt ederiz? Bilim felsefesinde buna, demarkasyon problemi veya sınır belirleme problemi adı verilir.

Eğer bilimin kesin bir reçetesi olduğunu düşünüyorsanız, net bir şekilde söyleyebiliriz ki hayır, bu şekilde evrensel bir reçete bulunmuyor. Dahası, tarihsel olarak bir şeyin bilim mi, sahtebilim mi, hatta felsefe dalı mı olduğu bolca tartışılmış olan, sıklıkla ateşli kavgalara ve hatta kimi zaman bilim dalları içerisinde ayrışmalara neden olan bir sorundur.