5 Aralık 2014'te, Albert Einstein'ın yazıları ve mektuplaşmalarıyla ilgili bir dizi veri internet üzerinden halka açıldı. Bu metinleri elden geçiren astrobiyolog David Grinspoon, Albert Einstein tarafından fizik ve kimyager, 2 Nobel ödüllü Marie Curie'ye yazdığı bir mektubu tespit etti. Mektup ne mi diyordu? Trolleri umursama! 

"Trol" sözcüğü, belli bir kişi veya grubu sırf sinir/rahatsız etmek için laflar söyleyen, mesajlar atan kişiler için kullanılan bir argodur. Aynı zamanda belli bir konuda herhangi bir bilgisi veya altyapısı bulunmamasına rağmen, o konu hakkında atıp tutan, yargılara varan, bu temelsiz yargılarını ifade eden kişiler için de kullanılır. Einstein tabii ki o zamanlarda var olmayan bu sözcüğü kullanmadıysa da, söylediği tam olarak buna denk gelmektedir.

Çoğu deneyde 2 grup vardır: bir kontrol grubu ve bir deney grubu. Deney grubunda yer alanlar, üzerinde çalışılan tedaviyi alırken kontrol grubundakiler bu tedaviyi almazlar. Sonrasında, bu iki grubun üyeleri, deneysel tedavinin etkilerini saptamak için karşılaştırılır. Deneysel grupta bazı farklar gözlemleseniz bile, kafanızda şöyle bir soru olabilir: “Gözlemlediğimiz şeyin tedavi sayesinde olup olmadığını nasıl bilebiliriz?”

Bu soruyu sorduğunuzda, aslında karıştırıcı değişken ihtimalini dikkate alırsınız. Karıştırıcı değişkenler, bağımlı değişkeni (tepki değişkenini) etkiler; fakat bu etkiyi fark etmek zordur. Özellikle insan deneklerle yapılan deneyler, karıştırıcı değişkenlere meyillidir. Özenle hazırlanmış bir deneysel tasarım, karıştırıcı değişkenlerin etkilerini sınırlandıracaktır. İşte bu açıdan deney tasarımında bilhassa önemli bir konu da çift-kör deney olarak adlandırılır.

Freddie Chipres, dışarıdan bakıldığında “şükredecek çok şeye sahip” gibi görünen, hayatının kenarlarında dolaşan melankoliyi bir türlü üzerinden atamıyordu. Zaman zaman, özellikle evden çalıştığı dönemlerde, kendini yalnız hissediyordu. Evli, 31 yaşındaki ipotek danışmanı, bir şeylerin ters gittiğini düşünüyordu: Depresyonda olabilir miydi?

Chipers, terapiste gidip olumlu deneyimler yaşayan arkadaşlarını tanıyordu. Bu fikre her zamankinden daha açıktı ama bu aynı zamanda birini bulmayı ve randevu almayı gerektiriyordu. Aslında tek istediği, ruh sağlığı hakkında biraz geri bildirim almaktı.

Cımbızlama safsatası (İng: "cherry picking", Tür: "kiraz toplama"), birisi yalnızca kendi duruşunu destekleyen kanıtlara odaklandığında ve kendi duruşuna ters kanıtları görmezden geldiğinde yaşanan bir safsatadır. Bu bağlamda cımbızlama safsatasına başvuran bir kişi, belli bir konuda yayınlanmış tüm araştırmaların sadece küçük bir kısmından bahsetme yoluyla savunduğu görüşe ilişkin bilimsel görüş birliği varmış izlenimini yaratmaya çalışır.

Cımbızlama safsatası, insanların sunduğu aldatıcı retoriklerden içsel akıl yürütme süreçlerini nasıl yürüttüklerine kadar birçok unsuru etkileyen, birçok alanda sıklıkla karşımıza çıkan bir safsatadır ve bu nedenle iyi anlaşılmalıdır. Bu makalede cımbızlama safsatası hakkında daha fazla bilgi edinecek, insanların bu safsatayı nasıl kullandığına dair örnekler ve başkaları tarafından kullanıldığında nasıl karşılık verebileceğinizi görecek, bu safsatanın tuzağına düşmekten kaçınmak için neler yapabileceğinizi öğreneceksiniz.

Domuz eti, tanım olarak, özellikle evcil domuzdan (Sus domesticus) elde edilen etin genel adıdır. Domuz eti, günümüzde birçok ülkede ciddi miktarlarda tüketilmektedir; ancak aynı zamanda gerek dini nedenlerle gerekse de domuz eti etrafında dönen hatalı bilgiler dolayısıyla çokça tartışmaya neden olmaktadır. Bu yazıda, domuz etinin ne olduğuna, besin değerlerine, sağlık açısından analizine ve konu hakkındaki mitlere değinecek, işin aslını öğrenmeye çalışacağız.

Domuz eti, %36'lık tüketim oranıyla Dünya çapında en çok tüketilen et türüdür.^[1] Domuz etinden sonra sırasıyla %35 ile tavuk eti ve %22 ile biftek (dana eti) gelmektedir. Aşağıdaki grafikte, çeşitli ülkelerde ortalama bir kişinin yılda tükettiği et miktarı, farklı et türlerine göre, kilogram cinsinden verilmiştir:

Hepimizin bildiği, bir yandan sevip bir yandan nefret ettiğimiz standart ders kitaplarının bazı eksikleri vardır. Bence bu kitaplar, bazı temel fizik konularını aşırı derecede basite indirgemeye çalışırken, ciddi kavram karmaşalarına yol açıyor ve inanması güç hikayeler anlatıyor. Bu görüşümü desteklemek için, bir batarya ve ampul ile örneklenen basit devreleri seçiyorum; bundan daha basit bir devre bulabilir miyiz ki? Bu örneği, tüm lise ve çoğu üniversite seviye ders kitaplarının iyice ortaya koyamadığı önemli fizik kurallarını keşfetmek için ve bu kitaplarla çalışmaktan kaynaklanan kavram karmaşalarını meydana çıkarmak için kullanacağım.

Bu makalede 4 ana kısım olacak: 1. Kısım: Problemi size tanıtma. 2. Kısım: Enerji transferiyle alakalı kavram karmaşasına göz atma ve daha iyi bir modelin hızlı özeti. 3. ve 4. kısımlarda ise basit fiziğin detayına ineceğiz ve alternatif modeli, ilkeleri daha detaylıca uygulayarak savunacağız. Probleme genel bir bakış ve sonuç için sadece 1. ve 2. kısımları okumanız yeterli.

Var olduklarına dair ilk kanıtları 20. yüzyılda elde ettiğimiz karadelikler hakkında yıllardır araştırmalar yapılmaktadır. Samanyolu Galaksisi ve ötesindeki karadelikleri keşfedip inceleyebildiğimizden bizim için artık anlaşılmaz birer cisim olmaktan çıkmışlardır. Peki, karadeliklerin yeri nasıl tespit edilmektedir?

Klasik fiziği kullanarak bir gök cisminin etrafında döndüğü şeyin kütlesini hesaplayabiliyoruz. Örneğin, galaksimizin merkezindeki yıldızlardan biri olan S2 yıldızının etrafında döndüğü gök cisminin kütlesini hesapladığımızda milyarlarca güneş kütleli bir cisim olduğu ortaya çıkmakta fakat buna uygun bir ışıma yapmamaktadır. Buradan hareketle, bunun bir karadelik olması gerektiğini söyleyebiliyoruz. Örneğin, UCLA’da Fizik ve Astronomi profesörü olan Andrea Ghez ve diğer astronomlar, yıllardır galaksimizin merkezinde ne olduğu sorusunu yanıtlamaya çalışıyorlardı. Hawai’de bulunan W.M. Keck Teleskobu ile yaptıkları çalışmalar sonucunda Samanyolu’nun merkezinde süper kütleli bir karadelik olduğunu kanıtladılar. Karadeliğin etrafında dönen yıldızların yörünge ve hızlarını hesaplayarak elde ettikleri veriler sayesinde bizden 26 bin ışık yılı uzaklıktaki Sagittarius A* isimli bu süper kütleli karadeliği keşfetmiş oldular. Bu, yüzyılın en iyi keşiflerinden biriydi. Şimdi biliyoruz ki çoğu galaksinin merkezinde bir süper kütleli karadelik bulunmaktadır. Ve bu karadelikler galaksinin oluşumundan yıldızların doğumuna kadar pek çok şeyi etkilemektedir.

Matematik felsefesi, kendi başına bir araştırma konusu olarak analitik felsefede önemli bir rol oynar. Matematiksel bilginin açıklanması epistemoloji açısından da önemlidir. Soyut kavramlara örnek verebileceğimiz sayılar, kümeler gibi matematiksel nesneler; zaman ve mekandan bağımsız ele alınır. Bu tür nesneler ontoloji ve metafizik konusu olarak kendilerine daha geniş bir düşünce çerçevesinde yer bulur.

Matematiksel Realizm ya da diğer adıyla Matematiksel Platonculuk, soyut matematiksel nesnelerin varlığının dilimizden, düşüncelerimizden ve uygulamalarımızdan bağımsız olduğu metafiziksel görüştür. Elektronların ve gezegenlerin bizden bağımsız olarak var olması gibi sayılar ve kümeler de bizden bağımsız olarak var olurlar. Ayrıca elektronlar ve gezegenler hakkındaki ifadelerin, ilgili oldukları nesneler ve bu nesnelerin bütünüyle nesnel özellikleri tarafından doğru ya da yanlış kılınması gibi, sayılar ve kümeler hakkındaki ifadeler de aynı şekilde doğru ya da yanlış kılınır. Bu nedenle matematiksel doğrular icat edilmez, keşfedilir.