Zaman Algısında Yaşın Etkisi: Zaman, Son Günlerde Neden Daha Hızlı Akıyor Gibi Görünüyor?

Zaman Algısında Yaşın Etkisi: Zaman, Son Günlerde Neden Daha Hızlı Akıyor Gibi Görünüyor? colagenohidrolizado
Yazar Marc Wittmann Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
6 dakika
6,879 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Muhtemelen daha önce şöyle bir cümle kurmuş veya duymuş olmalısınız: "Son zamanlarda günler çok çabuk geçmeye başladı, eskiden böyle değildi" veya "Bu hafta nasıl geçti, hiç anlayamadım." Peki zaman, gerçekte Görelilik Teorisi'ne meydan okuyacak derecede göreli hale mi geldi; yoksa bizlerin zaman algısı mı değişti? Muhtemelen cevap, ikisi de değil. Ancak "zaman algısının değişimi" seçeneğinde durmamız, bu gizemli ama bir o kadar da önemli soruların cevaplarına bir ışık tutabilir.[1]

Zaman Algısında Yaşın Etkileri

Zaman algısının dönemsel olarak ne denli hızlı ya da yavaş geçtiğini yetişkinler daha yüksek bir oranda farkına varıyorlar. Bununla uygun bir şekilde, yapılan araştırmalarda, "Zaman sizce daha mı hızlı; yoksa daha mı yavaş geçiyor?" sorusunun yöneltildiği çocuk ve yetişkin deney grupları, birbirlerinden belirgin şekilde farklı cevaplar vermektedirler. Bu çalışmalardan birinde çocuklar, zamanın çok yavaş geçtiğinden bile şikayet ettiler![2]

Zamanın hızlı mı yoksa yavaş mı geçtiğini anlayabilmemiz için, öncelikle zaman algımızın yapısına bakmamız gerekir. Bu da zaman deneyimimizin ne tür değişkenlere bağlı olduğunu anlayabilmemizden geçer. Zaman deneyiminin birbirine bağlı en az üç boyutu olduğu düşünülmektedir:

Reklamı Kapat

  1. Zaman Perspektifi: Bu zaman algısı boyutunda geçmiş, şimdiki ve gelecekteki; olmuş, olan ve olacak durumlar değerlendirilir.
  2. Zaman Tahmini: Bu boyutta, gündelik rutinimiz devam ederken saatin kaç olduğunu tahmin etmemiz gibi çoğunlukla isabetli tahmin ettiğimiz olaylar değerlendirilir. Örneğin 2021 yılında, Türkiye'nin Gaziantep ilinde yaşayan biri, bahar mevsiminde Güneş batarken (18:32) saatin kaç olduğu sorulduğunda, 1-2 saatlik hata payıyla da olsa saatin kaç olduğu hakkında bir fikir yürütebilecektir.
  3. Zaman Farkındalığı: Bu zaman algısı boyutunda ise, kapsam olarak öznel zamana dair değerlendirmeler mevcuttur. Makalemizin de ana teması olan bu boyut, "zamanın ne denli hızlı ya da yavaş geçtiği" sorularına bir cevap üretebilir. [3]

Kesitsel ve boylamsal çalışmalar, yukarıda da bahsettiğimiz zaman farkındalığı algısının ilerleyen yaşla beraber değişebileceğini göstermektedir. Bu değişimin ise bireyin zamansal ve sosyal yönelimindeki adaptasyonundan kaynaklandığı düşünülmektedir.[4]

Zamanın kişi için öznel algılanması oldukça mantıklıdır; çünkü enerji açısından değerlendirildiğinde yaşlı insanlar için gelecek zamanın uzunluğu, genç ve yetişkin bireylere göre daha sınırlıdır. Bir diğer deyişle, yaşlı insanlar için kişisel planlar ve beklentiler gittikçe azalmaya başlar.[5] Bu beklentilerin azalması ise zaman farkındalığını tetikleyebilir.

Ölümden korkan yaşlı insanların zamanın geçişiyle kendilerini daha fazla baskı altında hissetmeleri; Orta Yaş Sendromu yaşayan erkeklerin zaman perspektiflerinin sınırlanmasına bağlı olarak, zamana daha bir baskı ve farkındalıkla bakmaları; daha kısa ömür beklentisi psikolojisine giren kanser hastası katılımcılarının, kontrol grubu katılımcılarına oranla daha öznel zaman baskısı hissetmeleri, bu görüşleri yineler niteliktedir.[6], [7], [8] Şimdi gelin, bu konuları netleştiren çalışmalardan birine daha yakından bakalım.

Çalışma Tasarımı

Çalışma, Almanya ve Avusturya'dan, 303'ü kadın 197'si erkek olmak üzere toplam 500 katılımcı ile gerçekleştirildi. Katılımcılar, 14-19 yaş (%13.4), 20-29 yaş (%21.2), 30-39 yaş (%16.4), 40-49 yaş (%11.6), 50-59 yaş (%12.0), 60-69 yaş (%14,2), 70-79 yaş (%7.6), 80 yaş ve üzeri olmak üzere sekiz gruba ayrıldı. Grubun en genç üyesi 14 yaşında, en yaşlı üyesi ise 94 yaşındaydı.

Katılımcıların genel eğitim düzeyleri, hayata ve topluma dair fikirleri önceden tespit edildi. Buradaki en büyük kriter, katılımcıların hiçbirinin nörolojik ya da psikolojik bir rahatsızlığa sahip olmamasıydı.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Çalışma sırasında yaş ve zaman algısı arasındaki ölçekleri değerlendirmek için Pearson Korelasyonu yöntemi kullanıldı.

Çalışma Metodu

Çalışma, katılımcıların zaman deneyimlerini ne düzeyde algıladıklarını araştırmaya yönelik olarak yapıldı. Katılımcılara, (Tablo 1) geçmiş, şimdi ve gelecek hakkında çeşitli sorular yöneltildi. Bu sorulara ek olarak ne düzeyde zaman baskısı hissettikleri, kendi işlerine ne sıklıkla zaman ayırıp ayıramadıkları gibi sorular da ayrıca yöneltildi.

Tablo 1: Şimdiki ve geçmişteki zaman deneyimlerine yönelik sorulan sorular.
Tablo 1: Şimdiki ve geçmişteki zaman deneyimlerine yönelik sorulan sorular.
Pubmed

Yöneltilen sorular, Tablo 1'de görüldüğü gibi, değerlendirme ölçeği ile -2, -1, 0, 1 ve 2 gibi puanlarla oylandı. aşağıdaki gibidir. (Tablo 2)

Tablo 2: Şimdiki zamana göre değerlendirme sorularından alınan yanıtların grafiği
Tablo 2: Şimdiki zamana göre değerlendirme sorularından alınan yanıtların grafiği
Pubmed

Tablo 2'de de görüldüğü gibi, yaşlara göre zaman deneyimleri arasında anlamlı bir korelasyon bulunmuyor.

Reklamı Kapat

Tablo 3: Şimdiki zaman deneyimi için yöneltilen bir diğer soru ve yanıt grafiği
Tablo 3: Şimdiki zaman deneyimi için yöneltilen bir diğer soru ve yanıt grafiği
Pubmed

Tablo 3'te de, zaman deneyimi ve yaş arasında anlamlı bir korelasyon görülmüyor. Şimdiki zaman deneyimine yönelik sorulan sorularda herhangi bir korelasyon bulunmuyor. Peki de sonuçlar ne düzeyde, gelin bir de ona bakalım.

Tablo 4: Geçmiş zaman deneyimine yönelik sorulardan biri
Tablo 4: Geçmiş zaman deneyimine yönelik sorulardan biri
Pubmed
Tablo 5: Geçmiş zaman deneyimine yönelik sorulardan biri
Tablo 5: Geçmiş zaman deneyimine yönelik sorulardan biri
Pubmed
Tablo 6: Geçmiş zaman deneyimine yönelik sorulardan biri
Tablo 6: Geçmiş zaman deneyimine yönelik sorulardan biri
Pubmed

Görüleceği üzere, bu tabloların hiçbirinde yaş-zaman deneyimi arasında da anlamlı bir korelasyon bulunamadı. Ancak katılımcılara yöneltilen bir diğer soru, bu sıradanlığı bozacak nitelikteydi.

Tablo 7: Geçmiş zaman deneyimine yönelik sorulardan biri
Tablo 7: Geçmiş zaman deneyimine yönelik sorulardan biri
Pubmed

Değerlendirme

Çalışmanın sonuçları, aslında yeni bir bulguya işaret etmiyordu. Yukarıda da bahsettiğimiz üzere, daha önce yayınlanan birçok çalışma, öznel zaman deneyiminin çeşitli nedenlerle değişebildiğini göstermişti.[9], [10], [11] Kendi sonuçlarını bu diğer çalışmalarla bir arada değerlendiren araştırmacılar, bazı önemli tespitlerde bulundular. Bunlardan genel olarak en çok desteklenen ikisi şöyle:

  1. Yaşlandıkça öznel zaman algısının hızını arttıran durum, gelişimini tamamlamış ya da gerilemekte olan hafızada saklı olabilir.[12]
  2. Çevre şartları, zaman algısında önemli bir faktördür. Gelişen teknoloji ile sosyal yönden etkileşimlerin artması, zamanın giderek daha hızlı bir şekilde ilerlediği izlenimine yol açabilir.[13], [14]

Yaşlılar ve Gençler Zamanı Farklı mı Algılıyor?

Makalenin sonuçları bunu gösterse de, bu sonuçlara temkinli yaklaşmalıyız. Çünkü az önce de bahsettiğimiz gibi, bu konuda yayınlanmış çok fazla makale mevcut. Ve bu makaleler gerek kapsamı, gerekse de içeriğiyle birbirleriyle zaman zaman çelişebilmektedir. Örneğin, 60-92 yaş aralığını kapsayan bir çalışmada, öznel olarak kendilerini kronolojik yaşlarından daha genç olarak algılayanlar, zamanın daha hızlı geçtiğini bildirirken; 70-103 yaş aralığını kapsayan bir başka çalışmada ise, denekler büyük oranda zamanın daha yavaş geçtiğini deneyimlediklerini bildirdiler.[15], [16]

Reklamı Kapat

Ne var ki, bu iki çalışma da kapsamı bakımından kısıtlıdır. Çünkü bu iki çalışmada da sadece yaşlı yetişkinlerin zaman deneyimi baz alındı. Genç yetişkinlerin zaman deneyimlerine ise yer verilmedi. Ancak genç yetişkinlerin de araştırmaya dahil edildiği bir başka 60-84 yaş aralığını kapsayan çalışmada, katılımcılar ortalamadan daha yüksek bir oranda genç yaşlarda zamanın daha yavaş geçtiğini bildirdiler. İlginçtir, zaman algısının en hızlı ve en yavaş geçtiği dönemleri kesin olarak belirten katılımcılar, 60 yaş ve üzerindeki katılımcılardı. Bunun ne anlama geldiği ise araştırmacılar tarafından bir cevaba bağlanamadı.[17]

Sonuç

Makalenin ilk başlarında da bahsine yer verdiğimiz gibi, öznel zaman algımızın bu çalışmalardan daha kapsamlı nedenleri olabilir. Zaman algımızın ne denli edilgen olduğunu da unutmamak gerek. Örneğin hayat boyu sevdiği işi yapan, sevdikleriyle birlikte olan birini ve bunun tam tersi durumu düşünün. Tüm bunlar yaşam ömrümüzdeki temel manipülasyonlardır. Manipülasyona uğrayan zaman algımız da haliyle değişkenlik gösteriyor ve bu bağlamdaki çalışmaların sorularını da şu anda olduğu gibi kısıtlı cevaplarla yetinmeye itiyor. Ancak bu ve bunun gibi araştırmalar, bizlere bu bağlamda yeni kapılar açabileceğinin de bir göstergesi.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 12
  • Bilim Budur! 5
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 2
  • İnanılmaz 2
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Pyschological Reports | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/12/2021 00:30:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10195

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Deri
Aşı
Astrobiyoloji
Ateş
Modern
Stres
Ecza
Karadelik
Maske Takmak
Haber
Koku
Sinir Hücresi
İnternet
Uydu
Kuyruk
Sağlık Personeli
Irk
İklim Değişimi
Beyaz
Manyetik
Covıd-19
Bilim İnsanı
Örümcek
Orman
Evrim
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman [UP bilgi linki] mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et