Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Yapay Seçilim Yoluyla Evrimleştirdiğimiz Türlerin Kısa Bir Listesi

Yapay Seçilim Yoluyla Evrimleştirdiğimiz Türlerin Kısa Bir Listesi PlayBuzz
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Doğal Seçilim'in yönlendirilmemiş, doğal süreçlerle yepyeni türler yaratma becerisini anlamanın en iyi yolu, Yapay Seçilim'i incelemektir. Zaten Charles Darwin'in yaptığı da tam olarak buydu: İnsanlar tarafından çeşitli özelliklerine göre nesiller boyunca seçilen kuşların, birkaç nesil içerisinde bile  ne kadar farklı özellikler kazanabildiğini gördü.

Darwin'in tespitinin kalbinde yatan şuydu: Belli özelliklere göre yapılan seçme ve eleme işlemi, o özelliklerin seçilen türlerde daha çok "vurgulanmasına" neden oluyordu. Yani tür, seçilen özellikleri daha çok yansıtacak, elenen özellikleri ise daha az yansıtacak şekilde nesilden nesile değişiyordu. Hele ki bu seçme ve eleme işlemi sadece bir özelliği göre değil, birçok özelliğe göre, bir arada yapılacak olursa ve yeterince süre tanınırsa, tür, atasından bambaşka görünümlü bir canlıya değişebiliyordu. Yani seçilen ve elenen özellikler nedeniyle meydana gelen ufak değişimler, uzun vadede türün soy hattı içerisinde birikerek onu baştan sona değiştiriyor, hatta yepyeni türler yaratıyordu.

Charles Darwin bunu bu sözcüklerle ifade etmemişse de, 21. yüzyıl modern evrimsel biyolojisinin kullandığı terminoloji çerçevesinde keşfettiği şuydu: Mikroevrim, uzun vadede makroevrimi yaratıyordu. İnsan atalarımız, bunu "Damlaya damlaya göl olur." şeklinde basit bir cümleyle özetlemiştir.

Daha sonradan Darwin, Beagle yolculuğu sırasında, insanın tercihleri yerine değişen doğa şartlarının da "seçme ve eleme" etkisine sahip olduğunu fark etti. Canlılar belli özelliklerine göre çevreye daha uyumlu veya daha uyumsuz oluyorlardı. Buna bağlı olarak daha kolay hayatta kalıyor ve ürüyorlar veya hayatta kalamayıp ölüyorlardı. Böylece, kendilerini daha uyumlu kılan özelliklere sebep olan şey her neyse (Darwin'in zamanında "genetik" henüz bilinmiyordu), o şey gelecek nesillere daha çok veya daha az aktarılıyordu. Böylece tür, çevrenin yarattığı baskılara bağlı olarak yeni özellikler kazanıyor, var olan özelliklerini kaybediyor, yepyeni türlere evrimleşebiliyordu.

İşte Darwin, Yapay Seçilim'den yola çıkarak, doğal gözlemleri ve son derece titiz incelemeleri sonucunda Doğal Seçilim kavramına ulaştı. Bir diğer deyişle, şu anda evlerimizde ve sokaklarımızda bulunan köpeklerin, kurtlardan seçilim yoluyla farklılaşarak var oluşunun nedenlerini anlayan birinin, evrimi anlamaması imkansızdır. Çünkü evrim, son derece basit bir doğa yasasıdır.

Yapay Seçilim Yoluyla Evrimleştirdiğimiz Türler

Peki, doğanın türleri değiştirme gücünün (evrimin) temelinde olan Doğal Seçilim zaten çok meşhur, bu nedenle onu şimdilik bir kenara bırakalım. Sizce biz insanlar, evrimi bilerek ya da bilmeyerek yönlendirerek, yani Yapay Seçilim yoluyla, doğada hiç var olmamış veya atalarından tamamen farklı özellik, nitelik, yapı ve şekillerde olan ne tür canlılar yarattık bugüne kadar? Şu anda sofralarımızda veya evlerimizde bulunan canlıların kaç tanesi sizce bundan sadece birkaç bin yıl önce doğada hiç bulunmayan ya da çok farklı şekillerde bulunan canlılardı? Köpekler, kediler, muz gibi canlılar, insanlar tarafından evrim yoluyla yeniden yaratıldığı bilinen en meşhur örnekler. Sizce evrim sadece bunlardan mı sorumlu? Bir düşünün: İnsan tarafından evrimleştirilen başka kaç canlı sayabilirsiniz?

Liste aslında epey uzun. Sayfalarca gidecek kadar uzun! Ancak size basit bir örnek verelim. Aşağıdaki listede, insanların Yapay Seçilim yoluyla evrimleştirdiği canlıları ve bunların yaklaşık olarak günümüzden ne kadar zaman önce evrimleştirildiklerine ait verileri bulacaksınız. Tüm zaman birimleri, "günümüzden bin yıl önce" (BYÖ) cinsinden verilmiştir.

  • Buğday (11 - 9 BYÖ),
  • Arpa (10.5 - 9),
  • Mercimek (10.5 - 9),
  • Bezelye (10 - 8.5),
  • Nohut (10.5),
  • Bakla (10.5),
  • Keten (9.5),
  • Zeytin (6),
  • Koyun (9.8 - 8),
  • Keçi (9.8 - 8),
  • Domuz (10.2 - 9),
  • Sığır (10.1 - 8),
  • Kedi (4),
  • Ağaç Pamuğu (4.5),
  • Pirinç (4 - 2.5),
  • Ufak akdarı (4.5),
  • Kahverengi darı (4),
  • Maş fasulyesi (3.5-3),
  • Güvercin bezelye (3.5),
  • Zebu sığırı (8-6.5)
  • Bufalo (4.5),
  • Boz darı (8),
  • Soya fasulyesi (5.5-3.5),
  • Kavun (4-3.5),
  • İpek böceği (5.2),
  • Yak (4.3),
  • At (5.4-4),
  • Ördek (1.1),
  • Tavuk (4),
  • Muz (4),
  • Eşek (5.5-3.5),
  • Kabak (5),
  • Hindi (2),
  • Kırmızı biber (6),
  • Fıstık (5),
  • Pamuk (6),
  • Gine domuzu (5-4),
  • Ayçiçeği (4.6),
  • Palm yağı (3.4)

Liste böyle uzayıp gidiyor... Bu liste, daha çok basit bir şekilde devam ettirilebilecek olan listenin yaklaşık üçte birini içeriyor. Listenin tamamı ise, insanların evrimleştirdiği türlerin ufacık bir kısmına denk geliyor. Görebileceğiniz gibi tarımda "ehlileştirme" ya da "kültür bitkisi" denen canlılar ile, hayvancılıkta "ehlileştirme" veya "evcilleştirme" olarak tabir edilen kavramların hepsi, evrimin Yapay Seçilim mekanizmasının alt başlıklarıdır. Canlılar nasıl ki doğada, değişen çevre şartlarının getirdiği zorunluluklara bağlı olarak belli özelliklerine göre seçilmekte veya elenmektedir, biz insanlar da kendi keyfî istek ve ihtiyaçlarımıza bağlı olarak canlıları Yapay Seçilim yoluyla evrimleştirmekte ve değiştirmekteyiz.

Bu listedeki canlıların birçoğunun evrimleştiği ataları, bizim bildiğimiz hallerine benzemiyor bile! Daha önceki yazılarımızda muzun, şeftalinin, karpuzun ve mısırın atalarından bahsetmiştik. Örneğin bir muzun, günümüzde halen yaşayan atasını yemeye kalksanız ya dişinizi kırarsınız ya kusarsınız. Son derece tatsızdır, serttir, etli kısmı yok denecek kadar azdır. Listedeki diğer birçok meyve-sebze için durum aynıdır. Sofralarımızda bulunan yiyeceklerin neredeyse tamamı, Yapay Seçilim yoluyla evrimleştirilmiş türlerdir! Bunun ötesinde evrimleştirdiğimiz hayvanların da sayısı epey fazladır. Bu canlılar, günümüzde atalarından oldukça farklı görünümlüdür. Örneğin atın atası ya da eşeğin atası üç aşağı beş yukarı günümüzdeki haline benzer; ama davranışları, tıpkı kurt ile köpeğin davranışlarının farklı olması gibi bambaşkadır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yapay Seçilim'in ilginç bir özelliği, türü çok hızlı bir şekilde değiştirmesidir. Çünkü canlılar, bir bilinç tarafından (bu durumda "insan" tarafından) çok spesifik özelliklerine göre seçilirler ve durmaksızın çiftleştirilirler. Dahası, o özellikleri taşımayan canlıların çiftleşmesine izin verilmez; hatta kimi durumda bu arzulanan özellikleri taşımayan bireyler öldürülerek popülasyondan ayıklanır. Bu yüzden, Yapay Seçilim yoluyla evrimleştirilen canlılar doğada serbest bırakıldılarında, atasal formlarına hızla geri evrimleşirler.

Bu bile evrimin doğrudan gözlenebilir bir kanıtıdır! Çünkü Yapay Seçilim ile yaptığımız evrim, belirli çevresel koşullar altında Doğal Seçilim yoluyla canlıların kazandıkları özelliklere müdahale etmek anlamına geliyor. Dolayısıyla eğer ki bu canlılar, koparılıp alındıkları doğaya geri bırakılacak olurlarsa (ya da kendi başlarına bırakılacak olurlarsa), Doğal Seçilim'in devam eden etkisi altında atasal özelliklerine hızla geri evrimleşiyorlar; Yapay Seçilim yoluyla kazandıkları yeni özellikleri yitiriyorlar. 

Yani anlamamız gereken şudur: Günümüzdeki tarım ve hayvancılık nimetlerinden faydalanıp da, aynı zamanda evrime ve evrim eğitimine karşı çıkmak kabul edilemez bir çelişkidir. Türümüzün son 10.000 yıldır yeniden şekillendirdiği sayısız tür, evrimin mekanizmalarından biri olan Yapay Seçilim sayesinde yaratılmıştır. Unutmamak gerekiyor ki tarım ile hayvancılığın geleceği; hem modern genetik bilimine, hem de onunla sıkı sıkıya ilişkili olan evrimsel biyolojiye bağlıdır. Böyle bir durumda evrimi öğretmemek, insanın sofrasının ezici bir çoğunluğunun nereden geldiğini ve nereye gittiğini öğretmemek anlamına gelmektedir. Evrimi öğrenip, soframızdaki ve yanıbaşımızdaki canlıların nereden ve nasıl geldiklerini anlayacağız ki, geleceği şekillendirebilelim. Gençlerimiz, evrimsel biyolojiye ve diğer doğa yasalarına aşina olarak büyüyecekler ki, geleceğin teknolojilerini yaratabilsinler, insanlığın sorunlarını çözebilsinler.

Bu bağlamda, şu tespit yapılmalıdır: Evrim eğitimini insanların elinden almak, onların sadece geçmişini değil, geleceğini de çalmaktır. Modern bilimin mihenk taşı olan evrim, karikatürize edilen bir şekilde "insan-maymun meselesi"nden ibaret değildir. Evrimi bu avam anlayışın ötesinde öğrenmemiz, öğretmemiz ve anlatmamız gerekmektedir. Zira bilim bir bütündür ve gerçekleri, şahsî isteklerimize göre seçip, ayıklayamayız.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 11
  • Muhteşem! 7
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 2
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Korkutucu! 1
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • C. Bergstrom, et al. (2012). Evolution. ISBN: 978-0393913491. Yayınevi: W. W. Norton & Company.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/09/2020 17:49:09 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/5200

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Kan
Diş Hekimliği
Sars Mers
Zaman
Kas
Epidemik
Astronot
Astrofotoğrafçılık
Uzaylı
Pandemik
Zeka
Hominidae
Canlı Cansız
Tarih
Renk
Viral
Haber
Süpernova
Carl Sagan
Işık
Ses
İnsan Evrimi
Atmosfer
Transkripsiyon
Kimya
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Burada başarısızlık da bir seçenektir. Eğer ki başarısız olmuyorsanız, yeterince girişimde bulunmuyorsunuz demektir!”
Elon Musk
Geri Bildirim Gönder