Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

"Cins" Kedilerdeki Kalıtsal Problemler: Kedilerimizin Sağlığı İçin Bu Meraktan Vazgeçmeliyiz!

İnsanlar Tarafından Yapay Seçilim ile Evrimleştirilen Kedi Irklarında Ne Tür Sağlık Problemleri Var?

"Cins" Kedilerdeki Kalıtsal Problemler: Kedilerimizin Sağlığı İçin Bu Meraktan Vazgeçmeliyiz! Unsplash (@ipekduk)
Beyaz iran kedisi
11 dakika
45,776
  • Veteriner Hekimlik
  • Yapay Seçilim

Uyarı: Yazıda bahsettiğimiz "cins" tanıtaksonomik değil, halk arasındaki isimlendirmedir. Taksonomik açıdan tüm evcil kediler aynı cins ve aynı türdür. Yani Felis cinsi içerisinde Felis catus türü. Dolayısıyla "cins" yerine "varyasyon" veya İngilizce "breed" anlamına gelen "ırk" tanımını kullanmak doğru olacaktır.

Bu yazıda kediler üzerinden ele aldığımız bu konunun atlar, köpekler, kemirgenler, kuşlar, balıklar vb. insanlar tarafından yapay seçilimle özellikleri değiştirilen, safkanlaştırılan, varyasyonları üretilen tüm evcil hayvanlar için geçerli olduğunu hatırlatarak başlayalım. Örneğin köpeklerin insan eliyle, yapay seçilim yoluyla evrimleştirilmesi sonucunda ne tür problemleri doğurduğumuzu buradaki yazımızda anlatmıştık. Bu yazıda, kedilere odaklanacağız.

Bu Reklamı Kapat

Ancak öncelikle, kontrolsüz bir şekilde uygulanan yapay seçilimin neden hastalıkları pekiştirdiğini hatırlayalım: Yapay seçilimin etkisini hızlandırmanın yollarından birisi, benzer özelliklere sahip bireyleri birbiriyle çiftleştirmektir. En çok benzer özelliği taşıyan bireyler, yakın akrabalardır. İşte yapay seçilimin etkilerini hızlandırmak amacıyla yapılan aile içi üreme (iç melezlenme, "ensest") o popülasyonun gen havuzunun daralmasına, ortalama bağışıklık düzeyinin düşmesine ve özellikle çekinik genler üzerinden aktarılan ve bazıları bireyin sağlığını çok ciddi düzeylerde etkileyebilen genetik hastalıkların görülme sıklıklarının artmasına yol açar.

Akraba evlilikleri insanlar için olduğu gibi evcil hayvanlarımız için de aynı şekilde kötü bir şeydir. Doğadaki birçok hayvanda bu durumu engellemek için çeşitli davranışlar ve güdüler evrimleşmiştir. İnsanlar tarafından gerçekleştirilen köpeklerdeki "cinsleştirme" çalışmaları sonucunda, bugün itibarıyla bazı ırklardaki tüm bireylerin birbirleriyle genetik olarak insanlardaki birinci kuzenlik derecesinde, hatta moleküler düzeyde bakıldığında daha yakın düzeyde akraba oldukları tespit edilmiştir. "Cins" köpeklerdeki birçok hastalığın görülme sıklığının, kanserden ölüm oranlarının cinsleştirilmemiş köpeklerden daha fazla olduğu bilinmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Seçilim gösterilen varyant ("cins") kedilerde birçok kalıtsal hastalık görülebilir. Bu hastalıkların bazıları rastgele mutasyonlardan kaynaklanır ve belli varyasyonlar içinde bu hastalıklar sabitlenir, yani ortalamaya göre daha fazla ya da çok daha fazla ortaya çıkar. Bir başka durumda ise doğrudan hayvanın sağlığını bozan bir durum insanlar için seçim nedeni olur. Kıvrık kulaklar, basık yüzler, uzun yüzler, kısa bacaklar, kuyruksuzluk, kürksüzlük, aşırı uzun kıllar vb. İnsanlar ticari değer oluşturacağını düşündükleri bu özelliklere sahip ırklar üretirler.

Bu ırk oluşturma işlemi sırasında arzulanan bu özelliklerin sabitlenmesi için sık sık yakın akraba çiftleştirmeleri gerçekleştirilir. Kardeşler birbirleriyle ve ebeveynleriyle defalarca çiftleştirilir. İstenen özelliklere sahip yavrular seçilir ve bunlarla çiftleştirilmeye devam edilir. Bu sürecin sonunda ortak özelliği sakatlık ve hastalık olan ırklar elde edilir. Bu sakatlıklar ya da hastalıklar, mesela basık yüzlülük (brakisefali), insanlarca şirin bulunduğu, üreticiler ve maalesef bazı veterinerler için ticari değer oluşturduğu için sakatlık olarak dile getirilmez, adı konmaz, hayvan sahiplenecek insanlar net bir dille bilgilendirilmez ama bu durum maalesef sayısız kedinin hayatını farklı düzeylerde sıkıntı, ağrı, acı, ızdırap içinde geçirmesine neden olabilir. Bazı tıbbi müdahaleler yapılabilse de iyileşme neredeyse hiçbir zaman mümkün olmadığı gibi genelde sadece semptomatik tedavilerle hayvanların sıkıntısı azaltılabilir.

Bu tür ırkların (cinslerin) tüm bireyleri tabii ki hayatlarını eşit derecede kötü ve sağlıksız geçirmeyebilir ama resmin geneline baktığımızda artık elimizde bu durumu sürdürmenin yani bu nitelikteki hayvanları çoğaltmanın zalimlik olduğunu anlamamıza yetecek düzeyde bilimsel veri bulunmaktadır. İngiliz Veterinerler Birliği (BVA), İngiliz Küçük Hayvan Veterinerleri Birliği (BSAVA), Alman Veterinerler Odası (BTK), Uluslararası Kedi Bakımı Derneği (International Cat Care) bu nitelikteki hayvanların çoğaltılmaması gerektiğini vurgulayan deklarasyonlar yayımlamış, kampanyalar (#HealthOverLooks #NotNormal) yapmıştır. Unutmayalım, bir evcil hayvanın herhangi bir özelliği, insan desteği olmadan hayatta kalmasını engelliyorsa, yaşam kalitesini düşürüyorsa ya da o özelliğin olmadığı halinden daha zor ve sağlıksız bir yaşama neden oluyorsa, bu özellik insanlara ne kadar şirin görünse de bir hastalık, sakatlık ya da anomalidir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bazı Kedi Irkları ve Problemler

Aşağıda ülkemizde ve dünyada en çok talep edilen bazı kedi ırklarıyla ilgili bu konu özelinde bilgiler bulacaksınız. Konunun sadece bu ırklarda ve kedilerle sınırlı olmadığını bilmek, atlardan akvaryum balıklarına kadar birçok hayvanın refahını göz zevkimiz ve ticari potansiyelleri için ciddi düzeyde düşürdüğümüzü hatta bazılarını dayanılmaz yaşamlara mahkum ettiğimizi fark etmek, "cins" hayvan sahiplenmeden önce bu konuda güvenilir kaynaklardan iyice bilgilenmek çok daha mutlu, huzurlu, sağlıklı, stressiz (ve de masrafsız) bir hayvan arkadaşlığı deneyimi yaşayabilmeniz için önemlidir, ama daha da önemlisi, bu ticarete destek olmayarak henüz dünyaya gelmemiş ama geldiğinde kötü hayatlar geçirecek sayısız "cins" hayvanın üretiminden de desteğinizi çekmiş olursunuz.

Scottish Fold

Bu kedinin kulaklarının kıvrıklığı, sadece kulak kıkırdağını değil vücudundaki diğer eklemlerdeki kıkırdak dokuyu ve kemik gelişimini bozan ve ciddi kemik ve kıkırdak anomalilerine sebep olan bir gen mutasyonundan kaynaklanır. Tüm bu bozuklukları içeren hastalığın genel adı osteokondrodisplazidir. Bu kemik ve kıkırdak bozuklukları şiddetli ve ağrılı artrite (kireçlenme) neden olur. Scottish Fold’lar ömürleri boyunca şiddetli ve ağrılı bir dejeneratif eklem hastalığı olan osteoartridi çekmek durumunda kalabilirler. Hastalık ilerledikçe eklemlerdeki hareket kabiliyeti azalır, kemikler birbirlerine kaynar ve hareket etmek çok zor ve ağrılı bir hale gelir.

Hastalığa neden olan sorunlu gen hem anneden hem babadan çift kopya olarak geliyorsa (homozigot) hastalık çok daha erken (yavru birkaç haftalıkken) başlayabilir ve kedi hastalığı çok daha şiddetli ve çok daha acılı deneyimler. (Bu nedenle, tedavisi de olmadığı için küçük yaşta ötanaziyle yaşamına son verilen kediler çoktur.) Bozuk genin yavruya ebeveynin sadece birinden tek kopya olarak gelmesi durumunda (heterozigot) hastalığın gelişimi kediden kediye değişir; farklı şiddet düzeylerinde ve farklı yaşlarda gelişen tipleri vardır; ama mutlaka hastalık oluşur. Özetle, hetero- ya da homozigot, her iki durumda da tedavisi olmayan ciddi bir hastalığı insanların göz zevki uğruna çekmek zorunda bırakılmış, kıvrık kulaklı, perişan bir kedi vardır.

(Ebeveynlerin biri kıvrık kulaklı olmasa bile) …kulakları kıvrık olan tüm yavrular bu genetik mutasyona sahip olacaktır. Hastalığın ortaya çıkış hızı ve şiddeti farklı olabilir ama kedilerin hepsi farklı düzeylerde bu tedavisiz, ağrılı ve ömür boyu süren hastalığa sahip olacaktır. Böyle problemleri olan hayvanları çoğaltmamalıyız. - Gudrun Ravetz, İngiliz Veterinerle Birliği eski başkanı
"Kıvrık kulaklara neden olan gen aynı zamanda eklemlerdeki kıkırdakların ve kemik gelişiminin bozulmasına da neden oluyor. Sonucu: Kaçınılmaz ve ağrılı artrit (eklem iltihabı, kireçlenme)"; iCatCare; İngiliz Veterinerler Birliği (BVA)
"Kıvrık kulaklara neden olan gen aynı zamanda eklemlerdeki kıkırdakların ve kemik gelişiminin bozulmasına da neden oluyor. Sonucu: Kaçınılmaz ve ağrılı artrit (eklem iltihabı, kireçlenme)"; iCatCare; İngiliz Veterinerler Birliği (BVA)
iCatCare
"Birçok kişi bu kedilerin görünümünü cazip buluyor fakat satın aldıkları kedilerin kaçınılmaz olarak ızdırap çekeceğini bilmiyor. Hiçbir kedi sahibi bunu istemez.", Claire Bessant, iCatCare başkanı; iCatCare; İngiliz Veterinerler Birliği (BVA)
"Birçok kişi bu kedilerin görünümünü cazip buluyor fakat satın aldıkları kedilerin kaçınılmaz olarak ızdırap çekeceğini bilmiyor. Hiçbir kedi sahibi bunu istemez.", Claire Bessant, iCatCare başkanı; iCatCare; İngiliz Veterinerler Birliği (BVA)
iCatCare
"Scottish Fold o kadar güvenilir bir şekilde artrit (eklem iltihabı, kireçlenme) geliştiriyor ki insanda bu hastalığa neden olan genle ilgili çalışmalarda model olarak kullanmaktadır."; iCatCare; İngiliz Veterinerler Birliği (BVA)
"Scottish Fold o kadar güvenilir bir şekilde artrit (eklem iltihabı, kireçlenme) geliştiriyor ki insanda bu hastalığa neden olan genle ilgili çalışmalarda model olarak kullanmaktadır."; iCatCare; İngiliz Veterinerler Birliği (BVA)
iCatCare

İran Kedisi

İran kedileri insan zevklerinin en büyük kurbanlarındandır çünkü görünen ve görünmeyen birçok kalıtsal hastalık ile tamamen dış desteğe muhtaç olarak yaşarlar.

Brakisefali (basık yüz)

Kafatası ve kafatasıyla ilgili tüm anatomik yapılarda aşırı düzeyde deformasyonlar oluşur. Çene deformasyonları nedeniyle dişlerin hizaları bozulur, ısırma ve çiğneme fonksiyonları zorlaşır ve bu da diş hastalıklarına ve yeme-içme sorunlarına neden olur. Küçük burun delikleri ve çok uzun bir yumuşak damak çok ciddi solunum problemlerine yol açabilir. Gözyaşı kanalları deforme olur ve buruna açılamayarak sürekli göz akıntılarına neden olur. Bu akıntılar yüzde kalıcı gözyaşı izlerine ve hatta ikincil yaralara neden olabilir. Brakisefalinin fazla olduğu bireylerde yüzde aşırı deri kıvrılmaları oluşabilir, bunlar bakteri ve mantar enfeksiyonlarına ve idyopatik yüz dermatitine yol açabilir. Yüzün düzlüğü göz problemlerinin ortaya çıkma şansını arttırır. Gözler büyük ve dışarı fazla çıkık oldukları için göz kapaklarının kapanmasını engelleyerek korneanın dış etkilere maruz kalmasına neden olabilirler. Bu durumun da İran kedilerinde görülen keratit ve kornea nekrozunun nedenlerinden olduğu düşünülmektedir. Çene anomalileri ise kedinin kendini temizlemesini zorlaştırır. Brakisefalinin derecesinin aynı zamanda küçük pelvisle ilişkili olduğu da tespit edilmiştir; bu da doğumların zorlaşmasına neden olmaktadır.

Bu Reklamı Kapat

Not: Brakisefali sadece İran kedilerinde değil, basık yüzlü bütün kedi ve köpeklerde basıklığın düzeyine göre önemli sağlık sorunlarına neden olabilir.

Kürk tipi

Uzun kıllı İran kedilerinin her gün sahipleri tarafından kürk bakımlarının yapılması şarttır çünkü kedi hem kürk yapısı hem kafatasındaki bozukluklar nedeniyle kendi bakımını gerekli şekilde gerçekleştiremez. Bu bakım yapılmazsa kısa zamanda düğümlenmeler ve keçeleşmeler oluşur; bu durumda tüm kürkün tıraş edilmesi gerekir. Yüzü, anüs çevresini ve kuyruk altını da her gün temizlemek gerekmektedir. Hayvanın arkasındaki kıllara dışkı bulaşabilir ve temizlenmezse katılaşabilir. Kürkü azaltmaya yardımcı olmak için düzenli tımarlama da önemlidir çünkü İran kedileri için yutulan kıllar da problem oluşturabilir.

Diğer sorunlar

İran kedileri “otozomal baskın polikistik böbrek hastalığı”na neden olan bir geni taşıyabilir. 90’lı yıllarda tarama testleri kullanıma sunulduğunda İran kedilerini ve egzotik kısa kürkleri (exotic shorthair) kapsayan bir araştırmada kedilerin 1/3’ünde bu hastalığa rastlanmıştır. İlla İran kedisi alınacaksa sattığı yavrularda bu hastalığın olmadığını gösteren PKD tarama testi sertifikaları yetiştiriciye her zaman sorulmalıdır.

İran kedilerinde hipertrofik kardiyomiyopati hastalığının (kalp duvarlarının kalınlaşması) görülme sıklığı ortalamadan daha fazladır.

Bu Reklamı Kapat

İran kedilerinde kalça dizplazisi (kalça çıkığı) görülme sıklığı ortalamadan fazladır.

İran kedilerinde ilerleyici retinal atrofi (İng. progressive retinal atrophy) hastalığı ve mannozidaz enziminin eksikliğiyle karakterize olan, kalıtsal bir lizozomal depo hastalığı olan alfa mannozidaz görülmektedir.

"Bu kedilerde görülmek istenen fenotipik özellikler insanda olsa aşırı düzeyde gelişim anomalileri olarak kabul edilirdi. Brakisefalinin aşırı formlarının seçilmesini yeniden gözden geçirmeliyiz." Profesör Martin Schmidt ve meslektaşları
"Bu kedilerde görülmek istenen fenotipik özellikler insanda olsa aşırı düzeyde gelişim anomalileri olarak kabul edilirdi. Brakisefalinin aşırı formlarının seçilmesini yeniden gözden geçirmeliyiz." Profesör Martin Schmidt ve meslektaşları
iCatCare
"Kafataslarının değişen şekli nedeniyle, genelde doğru düzgün nefes alamayan (nasıl olduğunu hissetmek için burnunuzun ucunu hafifçe sıkın), sıkıntı yaşamadan koşamayan, zıplayamayan ve tırmanamayan ve hatta zorluk çekmeden yemeğini bile yiyemeyen kediler ürettik."
"Kafataslarının değişen şekli nedeniyle, genelde doğru düzgün nefes alamayan (nasıl olduğunu hissetmek için burnunuzun ucunu hafifçe sıkın), sıkıntı yaşamadan koşamayan, zıplayamayan ve tırmanamayan ve hatta zorluk çekmeden yemeğini bile yiyemeyen kediler ürettik."
iCatCare
"Belli bir görünüme yönelik insan arzusundan dolayı bazı kedi ırklarının payına düşen hayatı görmek çok üzücü." Claire Bessant, iCatCare başkanı
"Belli bir görünüme yönelik insan arzusundan dolayı bazı kedi ırklarının payına düşen hayatı görmek çok üzücü." Claire Bessant, iCatCare başkanı
iCatCare

Egzotik Kısa Kürklü (Exotic Shorthair)

Exotic shorthair iran kedisinin kısa kürklü versiyonudur ve doğrudan uzun kürkle ilgili olanlar dışındaki tüm sorunlar bu ırk için de geçerlidir. (bkz. iran kedisi)

Çinçila (Chinchilla)

Chinchilla, iran kedisinin belirli görünümdeki bir halidir, yani iran kedisidir. Kürkü uçlarında siyah pigmentasyon olan beyaz kıllardan oluşur, yeşil gözleri vardır. İran kedisinde olduğu gibi aşırı kalın bir iç kürkü ve uzun kıllardan oluşan bir kürkü bulunur. İran kedisi için geçerli olan kürk sorunları çinçilalar için de geçerlidir

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
The Haunted Man and The Ghost's Bargain (Charles Dickens)

The Haunted Man and the Ghost’s Bargain is a novella by Charles Dickens first published in 1848. It is the fifth and last of Dickens’s Christmas novellas. The story is more about the spirit of Christmas than about the holiday itself, harking back to the first in the series, A Christmas Carol. The tale centres on a Professor Redlaw and those close to him.

Redlaw is a teacher of chemistry who often broods over wrongs done him and grief from his past. He is attended to by his servants Mr. Swidger and his 87-year-old father who helps the cook, Milly William, decorate Redlaw’s rooms with holly. He is haunted by a spirit, who is not so much a ghost as Redlaw’s phantom twin and is “an awful likeness of himself…with his features, and his bright eyes, and his grizzled hair, and dressed in the gloomy shadow of his dress…” This Ghost appears and proposes to Redlaw that he can allow him to “forget the sorrow, wrong, and trouble you have known…to cancel their remembrance…” The Ghost also promises that Redlaw will have the power to bestow this same gift on anyone he meets. Redlaw is hesitant at first, but finally agrees. After the Ghost bestows his gift, a child dressed in rags with no shoes appears in Redlaw’s house. He seems terrified of Redlaw but becomes his unwilling companion.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺42.00
The Haunted Man and The Ghost's Bargain (Charles Dickens)

İran kedisi için geçerli olan diğer sorunlar çinçilalar için de geçerlidir.

Sfenks (Sphynx)

Kedilerin kürklerinin ve vücutlarının bazı yerlerinde bıyıkları gibi uzun kıllarının olmasının önemli sebepleri vardır. Kürkün, vücutlarına temas edebilecek nesnelere karşı koruma sağlamak, sıcaktan ve soğuktan korumak, iletişime yardımcı olmak gibi önemli işlevleri vardır. Ayrıca kürkteki kılların ve özellikle de bıyık gibi uzun ve kalın kılların dokunma hassasiyeti yüksek olduğu için kediye bulunduğu çevreyle ilgili bilgi sağlarlar. Kedilerin dilindeki çengelli yapıların evrimleşmesinin nedenlerinden biri, gün içinde uzunca bir zamanlarını kendilerini temizlemeye ayıran hayvanlar olmalarının nedeni de kürkleridir. Kürksüz bir kedi çevreden vücuduna temas edecek nesnelere, sıcağa, soğuğa, morötesi ışınlara karşı korumasızdır. Cilt yaralanmalarına karşı çok daha savunmasızdır. Kürkün yağlanması için deri tarafından salgılanan yağ deri üzerinde kalır ve birikmeler oluşturur. Bu yağ hayvanın tırnak oluklarında da birikebilir. Cildi mantar enfeksiyonlarının oluşmasına yatkındır. Bu nedenlerden dolayı kürksüz kedilerin düzenli yıkanması gerekir. Dışarı çıktıklarında cilt yanıkları oluşabilir.

Kürksüzlükten kaynaklı bu durumların dışında bu ırkta devon rex miyopatisi tespit edilmiştir ve hipertrofik kardiyomiyopatinin de kalıtsal olduğuna dair ciddi şüpheler bulunmaktadır.

Bengal

Bengal, savana vb. bazı kedi ırkları evcil kedi (Felis catus) ile pars kedisi ve serval gibi vahşi kedilerin çiftleştirilmesinden elde edilmektedir. Hayvan refahı açısından bakıldığında daha bu noktada ciddi problemler bulunmaktadır. Vahşi hayvanlar damızlık olmaları için doğadan alınıp kapalı alanlarda tutulmaktadır. Normal şartlarda çiftleşmek istemeyecek hayvanlar bir araya getirilip zorla çiftleştirilmekte ve evcil kedi kendisinden daha güçlü ve büyük vahşi kediden gelebilecek tehlikelere maruz bırakılmaktadır. Bu çiftleştirmelerden oluşan ilk nesillerdeki yavrular genelde fazla vahşi oldukları için satılmayıp ömürlerini tutsak hayvanlar olarak geçirmektedir.Birkaç nesil geçtikten sonra elde edilen kediler bile beklenmeyen davranışlar gösterebilmektedir. Evcil kedilere göre çok daha aktif ve hareketli olabilmekte ve bakımları çok daha zor olabilmektedir.

Bunların yanında sağlık açısından da sorunlar bulunmaktadır. Piruvat kinaz eksikliği, ilerleyici retina atrofisi, düz göğüslü yavru kedi sendromu (ing. flat chested kitten syndrome) bu ırkta görülmektedir. Ayrıca bengaller kalça displazisine de eğilimlidir ve hipertrofik kardiyomiyopati görülme sıklığının da diğer türlere göre daha fazla olduğu ileri sürülmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Üzücü! 18
  • Grrr... *@$# 10
  • Tebrikler! 7
  • Korkutucu! 5
  • İnanılmaz 3
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/08/2022 21:19:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9116

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Sivrisinek
Hücre
Hasta
İmmünoloji
Su
Kedi
Solunum
Karar Verme
Uçuş
Uçak
Etik
Kimyasal Evrim
Hayatta Kalma
Psikoloji
Matematik
Genel Görelilik
Algı
Vejetaryen
Ergen
Ekoloji
Oksijen
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Dna
Böcek
Koku
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.