Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

XY-Sistemi ve Y Kromozomunun Kaybolması Üzerine...

XY-Sistemi ve Y Kromozomunun Kaybolması Üzerine... Pixabay
12 dakika
110,302
  • Makroevrim
  • Cinsiyet ve Cinsellik Araştırmaları
Evrim Ağacı Akademi: İnsan Evriminde Özel Konular Yazı Dizisi

Bu yazı, İnsan Evriminde Özel Konular yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Gen Benzerliği (Genetik Benzerlik) Nedir? İnsan Genomu, Diğer Canlılara Ne Kadar Benzer?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Y kromozomunun küçülüp küçülmediği konusu uzun bir süredir bilim insanlarının kafasını karıştırmakta olan bir konudur. Y kromozomu üzerinde genetik sıralama teknikleri ile yapılan erken analizler sonucunda, kromozomun genlerinin gitgide azaldığı, dolayısıyla kromozomun da giderek kısaldığı gözlenmiştir. Ancak bu azalmanın sürekli olup olmadığı, en başından neden böyle bir kısalma olduğu ve nihayetinde Y kromozomunun tamamen kaybolup kaybolmayacağı, evrimsel biyologların uzun bir süredir inceleme ve tartışma konuları arasında yer almaktadır. Aşağıdaki videomuzdan da konuyla ilgili temel bilgileri alabilirsiniz:

Bu makalemizde sizlere bu kromozomlar hakkında bazı temel bilgileri verdikten sonra, bu kısalma konusuyla ilgili güncel verileri aktaracağız. Öncelikle, bazı temel bilgilerle başlayalım.

Tüm Reklamları Kapat

X ve Y Kromozomları Hakkında Temel Bilgiler

Memelilerin çoğunun hücrelerinde 1 çift cinsiyet (seks) kromozomu bulunmaktadır. Erkeklerde bir X, bir de Y kromozomu bulunurken, dişilerde iki adet X kromozomu bulunur. Diğer tüm kromozomlar gibi, cinsiyet kromozomları üzerinde de genler bulunmaktadır. İnsanlarda X kromozomu üzerinde 155 milyon nükleotit bulunur ve bu, tüm genomun %5 civarına denk gelir. Y kromozomu üzerindeyse 59 milyon nükleotit bulunur ve bu, tüm genomun %2 civarına denk gelir. X kromozomu üzerinde protein kodlayan 800-900 arası gen bulunmaktadır. Y kromozomundaysa bu sayı 50-60 gen civarındadır. Ancak Y kromozomu üzerinde bulunan SRY geni, erkeklerin embriyonik dönemdeki cinsiyete bağlı özelliklerinin gelişimini, özellikle de testis oluşumunu tetiklemektedir. Testislerin oluşumu sonrası salgılanmaya başlayan hormonlar, erkekleri dişilerden ayıran özellikleri belirlediği için, Y kromozomu da erkeklerin oluşumunu sağlayan kromozomdur. Ayrıca bu kromozom üzerinde sperm üretimi ve erkek organlarının gelişimi için gereken birçok gen bulunmaktadır. X kromozomu üzerinde ise dişilere ait cinsel karakterleri kontrol eden genlerle birlikte, DMD geni gibi insan genomunun en büyük geni de bulunur. Her ne kadar dişilerde iki adet X kromozomu bulunsa da, dişilerin ana rahmindeki erken gelişim evresinde her bir hücre içerisindeki X kromozomlarından 1 tanesi rastgele bir şekilde inaktive edilir ve ömür boyunca işlev görmez. Dolayısıyla dişinin vücudundaki özellikleri belirleyen X kromozomu sadece anneden ya da babadan gelen X kromozomudur ve bu, rastgele belirlenir.

X ve Y Kromozomlarının Evrimsel Geçmişleri

X ve Y kromozomlarının, bundan birkaç sene öncesine kadar, günümüzden 300 milyon yıl önce evrimleştiği düşünülmekteydi. Ancak memelilerin en eski atalarını çok net bir şekilde temsil eden yaşayan fosillerden ve ara geçiş türlerinden biri olan Ornitorenk'in (Platypus) keşfedilmesi ve genlerinin incelenmesi, bu düşüncenin doğru olmadığını gösterdi. Yapılan güncel çalışmalar, XY-cinsiyet belirleme sistemi ve bu sistemdeki X ile Y kromozomlarının bundan yaklaşık 166 milyon yıl önce evrimleştiğini göstermektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Platypus'un memeliler içerisinde genetik açıdan bir istisna olduğu keşfedilmiştir. Bu hayvan da XY kromozom sistemine tabidir; ancak 5 çift kromozoma göre cinsiyeti belirlenmektedir. Platypus'un cinsiyetini belirleyen genlerin yapısı, daha çok kuşlarda görülmekte olan Z kromozomuna benzemektedir ve diğer tüm memelilerde cinsiyet belirlenmesinin temel elemanı olan SRY geni Platypus'ta pek bir işe yaramıyor gibi görülmektedir. Diğer memelilerde, Platypus'un cinsiyetini belirleyen kombinasyonların varlığı hastalıklara sebep olmaktadır. Ancak Platypus'un cinsiyet belirleyici kromozomları, evrimsel sürecin ilginç örneklerinden birini bizlere sunmaktadır.

Ornitorenk (Platypus)
Ornitorenk (Platypus)

Bunun haricinde birçok soğukkanlı omurgalıda hiçbir cinsiyet kromozomu bulunmaz. Bu hayvanlarda cinsiyet genetik olarak değil, çevresel faktörlere bağlı olarak belirlenmektedir. Örneğin sürüngenlerin büyük bir kısmında cinsiyetin belirlenmesi, yumurtaların yetiştirildiği ortam sıcaklığına bağlıdır. Geri kalan sürüngenler ise hermafrodittir ve partenogenezle ürerler. Bu canlılarda tek bir cinsiyet üreme için yeterli olmaktadır. Kimilerindeyse hem erkek, hem dişi üreme organları aynı canlı üzerinde bulunabilmektedir.

Normalde kromozomlar hücre içerisinde birbirine bağlı olmayan, homolog kromozomlar halinde bulunurlar. Bu kromozom çiftlerinin her biri aynı özellikleri kodlarlar; ancak nitelikleri farklı olduğu için etkileri de farklı olur. İşte baskınlık/çekiniklik durumu buradan kaynaklanmaktadır. Evrimsel biyologların özverili çalışmaları sayesinde, X ve Y kromozomunun atasal konumunda birbirinin tamamen aynı olan, otozomal (vücuda ait özellikleri belirleyen) kromozomlar olduğu ortaya çıkarılmıştır. Ki bu oldukça mantıklıdır, çünkü cinsiyetlerin evriminden önce de vücut kromozomları vardı. Dolayısıyla eşey kromozomlarının vücut kromozomlarından evrimleşmesi beklenmektedir. Yani evrimsel geçmişe baktığımızda, bir noktada X ve Y kromozomu şeklinde bir ayrım göremiyorken, günümüze daha yakın noktalarda, bundan 160 milyon yıl kadar öncesine baktığımızda X ve Y kromozomlarının belirgin bir biçimde birbirinden farklı olduklarını görmekteyiz.

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Bu farklılaşmanın nasıl olduğu da, yine evrimsel biyologların ve moleküler biyologların çalışmaları sayesinde keşfedilmiştir. Araştırmaların gösterdiği sonuçlara göre, bu atasal kromozom üzerinde bulunan bir alel (bir gen çeşidi olarak düşünülebilir) üzerinde meydana gelen bir varyasyondan ötürü, o genin o alelini taşıyan bireyler günümüzün "erkek" cinsiyetinin ilkin bir halinin özelliklerini taşır olmuşken, diğeri daha faklı bir form/cinsiyet olan "dişi" özelliklerine sahip olmaya başlamıştır. Dolayısıyla cinsiyetlerin evriminin erken evrelerinde farklı cinsiyetler kromozomlarla değil, genlerle belirlenmekteydi. Tıpkı saçlarınızın şeklinin ya da ten renginizin genlerle belirlenmesi gibi... Ancak sonradan Cinsel Seçilim'in etkisiyle cinsiyetler arası farklılıkların onlara vahşi yaşamda avantaj sağlamış olması ve iş bölümünün doğması, bu genlerin birbirleriyle ve cinsiyetlerle ilişkili olacak şekilde öbeklenmesini sağlamıştır. Milyonlarca yıl sonunda nihayet cinsiyetleri belirleyen kromozomlar oluşmuştur. Yani erkek ile dişinin genetik olarak farklılaşması bir anda olmamıştır. Öncelikle bu bahsettiğimiz alel ile başlayan farklılaşma, çok uzun dönem içerisinde günümüzdeki X ve Y kromozomu arasındaki farklılığa yol açmıştır.

Evrimsel süreçte, bahsedilen alelde meydana gelen varyasyondan sonra, erkeklere yararlı ama dişilere zararlı ya da etkisiz olan özellikler bugün Y kromozomu üzerinde; dişilere faydalı ama erkeklere etkisiz ya da zararlı olan özellikler X kromozomunda birikmeye başlamıştır. Bu, kısmen translokasyon (yer değiştirme) tipi mutasyonlar, kısmense nokta mutasyonları ile sağlanmış, sonrasında avantaj sağlayan bu değişimler seçilim mekanizmalarınca desteklenmiştir. Böylece, bu iki kromozom arasındaki farklılıklar da ciddi bir şekilde artmıştır. Örneğin X ve Y kromozomu ilk olarak evrimleşmeye başladığında, eşey hücrelerinin üretilmesi sırasında X ile Y'nin birbiriyle crossing-over (gen aktarımı) yapabildiği düşünülmektedir. Ancak günümüzde, bu iki kromozom birbirinden o kadar farklılaşmıştır ki, X ve Y arasında neredeyse hiç gen aktarımı olmaz (modern çalışmalar sayesinde sadece %5 oranında, kromozom uçlarındaki sahte-otozomal bölgelerde gen aktarımı olabildiği keşfedilmiştir). Bu sayede dişiler ile erkekler arasındaki farklılıklar da korunabilmektedir.

Eşey Kromozomlarının Farklılaşmasına Bağlı Olarak Y'nin Kısalması ve Nedenleri

Cinsiyetlerin özelliklerini belirleyen genlerin asimetrik olarak, cinsiyetlerin doğal ortamlarındaki başarılarına göre biraz da rastlantısallık unsuru etkisi altında farklı kromozomlarda birikmesi sonucu, kromozomlar şekil itibariyle oldukça değişmişler, kendi içlerinde de değişim yaşamışlardır. Y kromozomunun başlangıçta 1438 genden oluşan bir kromozom olduğu ortaya çıkarılmıştır. Günümüzdeki insan Y kromozomunda ise 58 milyon baz çifti ve 86 gen bulunmaktadır. Bunların yalnızca 23 tanesi protein kodlamaktadır. Yani 1352 gen, evrimsel süreçte yok olmuş ve Y kromozomundan ayrılmıştır. Tüm genlerimizin işlevlerini bilmediğimiz için, sayılar farklı kaynaklarda birbirinden farklı olabilmektedir; ancak hepsi Y kromozomunun genlerinin ezici bir çoğunu yitirdiğinde hemfikirdir.

Bu kadar çok sayıda genin bir kromozomun üzerinden ayrılmasının açıklamasıyla ilgili olarak pek çok sebep ileri sürülmüştür. Bunların en önemlileri, Y kromozomunda meydana gelen yüksek mutasyon oranı, etkisiz seçilim ve son olarak genetik sürüklenmedir. Ayrıca çok ilginç bir diğer teori de, cinsiyeti belirleyen X kromozomu ile Y kromozomu arasındaki mücadele sebebiyle Y kromozomunun küçülmesiyle ilgilidir. Sırayla bunları inceleyecek olursak:

Y kromozomu, sperm üzerinde taşındığından ve sperm, ömrü boyunca çok defa mitoz geçirdiğinden, X kromozomuna göre çok daha fazla mutasyona maruz kalabilmektedir (tam olarak 4.8 kat fazla). 

Tüm Reklamları Kapat

Ayrıca Y kromozomu ile X kromozomu arasında genetik rekombinasyon (crossing over) yaşanmaz; çünkü Y'nin rekombinasyon olasılığı baskılanmıştır. Bunun yerine Y kromozomu palindrom baz çiftleri denen bir dizi nedeniyle "kendisiyle" rekombine olur; yani Y kromozomu üzerindeki genler yer değiştirir. Bu, bildiğimiz anlamıyla crossing-over değildir; buna gen dönüşümü denir. Bu sebeple deY kromozomu üzerinde taşınan hastalıklar olduğu gibi erkek çocuklara aktarılır, X ile maskelenemez. Bu maskelenme eksikliği, dezavantajlı genlerin evrimsel süreçte "otostop" mantığıyla sürekli aktarılabilmesini ve elenmeden kalabilmesini sağlar. Bu sırada etraflarındaki olumlu genlere de zarar verirler. Yani avantajlı genler, bu süreçte "Kurunun yanında yaş da yanar." mantığıyla elenebilmektedir. 

Sözünü ettiğimiz bu özelliğinden dolayı Y kromozomu hurda DNA biriktirmeye yatkındır. Yapılan araştırmalar, Y kromozomunun uzunluğuna göre çok az bilgi taşıdığını ortaya çıkarmıştır; bu da bol miktarda hurda DNA demektir. Tüm bunlar ışığında Y kromozomu üzerinde yapılan entropi (düzensizlik, bilgi taşıma miktarı) analizleri de ilginç sonuçlar vermektedir. İnsan genomunun ortalama entropisi nükleotit başına 1.5-1.9 bit civarındadır. Zaten bir nükleotitin teorik olarak taşıyabileceği en fazla bilgi 2 sayısı ile ifade edilir. Y kromozomunun entropisi ise nükleotit başına 0.84 bittir. Yani Y kromozomu, uzunluğu başına diğer kromozomlara göre çok daha az bilgi taşımaktadır. Bu, Y kromozomunun körelmiş olduğunu doğrulamaktadır.

İnsan erkeğinin kromozom haritası...
İnsan erkeğinin kromozom haritası...

Genetik Sürüklenme de, Y kromozomu üzerinde son derece etkili bir Evrim Mekanizması'dır. Çünkü Y kromozomu, yalnız bireyin erkek bir yavrusu olursa üzerindeki bilgileri yavruya aktarabilir ve dişilerde Y kromozomu bulunmadığı için, Y kromozomu bilgisi aktarılmaz. Bu da sürekli olarak bir sürüklenme etkisi yaratmaktadır.

Son olarak, X kromozomu ile Y kromozomu arasında, doğal bir var olma mücadelesi başlamıştır. Çünkü bu kromozomlar, otozomal kromozomlardan farklı olarak, kendilerine has özelliklere sahiptirler ve bu farklılık, doğal ortamda bir mücadeleye girmelerine sebep olmuştur. Daha önce de belirttiğimiz gibi, erkeklere faydalı olan özellikle Y kromozomu üzerinde, dişilere faydalı olan özellikler X kromozomu üzerinde toplanmıştır. Bunun aksi de geçerlidir: X ve Y kromozomları, eskiden kalma, karşıt cinsiyete ait ve artık işe yaramayan genlerinden evrimsel süreçte kurtulmuştur. Y kromozomunun bu fazlalıkları atma konusunda günümüze kadar X'e göre daha başarılı olması, Y'nin küçük kalmasını açıklamaktadır. Tabii ki, daha doğru sözcüklerle ifade edecek olursak; çevresel şartlar erkeklerin seçilimini belki de daha hızlı kılmış, bu sebeple de her yeni nesilde Y kromozomu, X'ten daha hızlı seçilerek küçülmüştür. Öte yandan günümüzde, X kromozomu Y'den oldukça büyük olmasına rağmen, tek bir Y kromozomunun varlığı cinsiyetin erkek olarak belirlenmesine yetmektedir. Bu şekilde karşılıklı bir evrim sayesinde, iki kromozom birbirlerine üstünlük sağlamaktadırlar. 

Tüm Reklamları Kapat

Eğer ki bu yok oluş miktarı doğruysa, Y kromozomunun X'ten ayrılmaya başladığı 166 milyon yıl öncesinden bu yana, her milyon yılda 8.2 civarında gen Y kromozomundan silinmiş olmalıdır. Eğer ki bu oran bu şekilde devam edecek olursa, önümüzdeki yaklaşık 5 milyon yılda Y kromozomunun tamamen ortadan yok olması veya en azından tamamen işlevsiz hale gelmesi gerekmektedir. Bu ilk olarak ileri sürüldüğünde şüpheyle karşılanmıştır ve halen tartışmalar sürmektedir; ancak Y kromozomunu yitiren tek hayvan türünün insan olmadığının anlaşılması, konuyla ilgili merakı (ve muhtemelen endişeleri) arttırmıştır. Bu durum, bilim insanlarının kafalarında soru işaretlerine sebep olmakta ve popüler bilimde "Y kromozomu yok oluyor, erkekler bir süre sonra kalmayacak." şeklinde düşüncelere yol açmaktadır. 

Kısalma Sürüyor mu, Sürecek mi? Erkekler Yok Olacak mı?

Ancak daha sonradan yapılan çalışmalar, bu kısalmanın sürekli olduğu ve önümüzdeki milyon yıllarda da devam edeceği iddiasının pek de doğru olmadığını göstermiştir. Örneğin, J.F. Hughes ve arkadaşları tarafından yapılan araştırma sonucunda insanlar ile şempanzelerden birbirinden ayrıldığı son 6-7 milyon yıl içerisinde Y kromozomu insan kolunda hiçbir gen kaybetmediği görülmüştür. Yani normalde, 6 milyon yılda 48 civarında genin yok olmasını bekliyor olmamıza rağmen, iki türün de Y kromozomunda hiçbir eksilme görülmemiştir. Bu durumda Y kromozomunun kısalmasının düzenli bir süreç olduğunu düşünmek mümkün değildir. Dolayısıyla lineer (doğrusal) bir azalma hesaplamaya çalışmak, doğru olmayacaktır. Yani, doğrudan doğruya "Bugüne kadar küçülmüş, bundan sonra da benzer şekilde küçülecek." demek doğru değildir.

İnsanlar ile şempanzelerin ayrımını gösteren bir Evrim Ağacı...
İnsanlar ile şempanzelerin ayrımını gösteren bir Evrim Ağacı...

Peki ya Y kromozomunun geleceği ne olacak? Ya gerçekten de küçülerek yok olursa? Aslına bakacak olursanız bu, tarihte daha önce olmamış bir şey değildir! Ülkemizde de bolca bulunan Ellobius lutescens türü ile Ellobius tancrei, Tokudaia osimensis ve Tokudaia muenninki gibi bazı kemirgen memelilerde (tarla farelerinin bazı türleri ve bazı sivri farelerde) Y kromozomu küçülerek tamamen kaybolmuştur. Bu canlıların tamamında, hem erkeklerde hem dişilerde XO veya XX kromozom çifti gözlenir. Ne var ki, halen cinsiyetlerin Y kromozomu olmadan nasıl belirlendiği aydınlatılamamıştır.

Ellobius lutescens
Ellobius lutescens
Ellobius tancrei
Ellobius tancrei
Tokudaia osimensis
Tokudaia osimensis
Tokudaia muenninki
Tokudaia muenninki

Myopus schisticolor ve Dicrostonyx torquatus gibi bazı sıçanlarda ve Akodus cinsi toprak farelerinde ise erkekler Y kromozomunu tamamen kaybetmişlerdir. Buna karşılık, dişilerde XY kromozom çifti görülmektedir ve bu dişiler doğurgandır. Böylece X ve Y kromozomlarının bir varyasyonuna ulaşılmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
M Treni

“Oğlan büyüdü, baba öldü, kız benden uzun, kötü bir rüyadan dolayı ağlıyor. Lütfen sonsuza dek kalın, diyorum tanıdığım şeylere. Gitmeyin. Büyümeyin.”

Çoluk Çocuk ile bizi fena halde hazırlıksız yakalayan Patti Smith, “hayatımın yol haritası” olarak tanımladığı M Treni’nde zihninin derinliklerine doğru bir tren yolculuğuna çıkıyor.

Patti Smith anılarını, hayal dünyasını, bir bardak koyu kahveden ya da bir Murakami satırından aldığı hazzı bir araya toplayıp kelimelerle tutturuyor. “Kaybedip bir daha bulamadıkları”nın yerini yine kelimelerle dolduruyor. “O gamsız balona, dünyaya inanıyorum” diyen koca ruhlu bir sanatçının hayata yazdığı bir aşk notu M Treni.

Harika şarkı sözleri yazmak bir şey, M Treni gibi bir kitap yazmak ise bambaşka bir şey. Bundan sonra yapacaklarını saymazsak M Treni, Patti Smith’in yarattığı en iyi şey.

The Nation

Patti Smith bizim için yaşıyor, yazıyor ve söylüyor.

Washington Post

Devamını Göster
₺85.00
M Treni

Myopus schisticolor
Myopus schisticolor
Dicrostonyx torquatus
Dicrostonyx torquatus

Kimi durumlarda ise XY-kromozom sisteminin tamamen kaybolduğu ve yerine yeni sistemlerin evrimleştiği görülmüştür. Bilindiği üzere tek sistem XY değildir ve kuşlarda, sürüngenlerde ve diğer canlılarda farklı cinsiyet belirleyici kromozom yapıları (ZW sistemi gibi) gözlenir.

Ancak anlaşılması gereken önemli bir nokta, birçok tür için iki cinsiyetin bağımsız varlığının çeşitlilik açısından çok büyük önemi olmasıdır. Örneğin partenogenez ile üreyen sürüngenlerde bile, tek cinsiyetli üremeye bağlı olarak çeşitlilik kritik seviyelere kadar azaldığında erkekleri üretecek hormonlar salgılanır ve bu sayede çift cinsiyetli üreme yöntemine geçilir. Çünkü erkek ile dişi gibi iki farklı cinsiyet ve özellik grubunun varlığı, çeşitliliğin fazlalığını garantilemektedir. Nasıl ki mayoz bölünme, mitoza karşı çeşitlilik avantajı sağladığı için evrimleştiyse, cinsiyetler de bu sebeple farklılaşmıştır. Dolayısıyla erkeklerin tamamen ortadan kalkması, doğanın en azından günümüzdeki şartları altında destekleyeceği bir evrimsel yön değildir. Olmaz mı? Elbette olabilir. Ancak biz pek olasılık vermiyoruz.

Uzun lafın kısası, her ne kadar Y kromozomu kısalıyor ve özelliklerini çeşitli doğa yasaları etkisi altında yitiriyor olsa bile bu, hele ki türümüzün erkeklerinin ortadan kalkacağı anlamına gelmemektedir. Teknoloji sayesinde erkeklere ihtiyaç kalmadan dişiler üreyebiliyor olsa bile, hormonal düzenlemeler ve duygusal sebeplerle insanlarda dişilerin halen erkeklere ihtiyacı vardır. Bazı türlerde erkek ihtiyacı gözlenmeyebilir, bu durumlarda erkekler zaten seyrek ya da ihtiyaca göre oluşturulmaktadır. Ancak insan gibi sosyal türlerde böyle bir şeyi düşünmek, mantıklı olmayacaktır.

Teşekkür: BE

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: İnsan Evriminde Özel Konular Yazı Dizisi

Bu yazı, İnsan Evriminde Özel Konular yazı dizisinin 16. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Gen Benzerliği (Genetik Benzerlik) Nedir? İnsan Genomu, Diğer Canlılara Ne Kadar Benzer?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
12
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 11
  • Tebrikler! 6
  • Bilim Budur! 6
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • İnanılmaz 2
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 30/01/2023 07:14:17 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/142

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. XY-Sistemi ve Y Kromozomunun Kaybolması Üzerine.... (19 Haziran 2011). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/142
Bakırcı, Ç. M. (2011, June 19). XY-Sistemi ve Y Kromozomunun Kaybolması Üzerine.... Evrim Ağacı. Retrieved January 30, 2023. from https://evrimagaci.org/s/142
Ç. M. Bakırcı. “XY-Sistemi ve Y Kromozomunun Kaybolması Üzerine....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 19 Jun. 2011, https://evrimagaci.org/s/142.
Bakırcı, Çağrı Mert. “XY-Sistemi ve Y Kromozomunun Kaybolması Üzerine....” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, June 19, 2011. https://evrimagaci.org/s/142.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.