XENON1T Deneyi, Karanlık Enerjiyi Nihayet Tespit Etmiş Olabilir!

XENON1T Deneyi, Karanlık Enerjiyi Nihayet Tespit Etmiş Olabilir! Quanta Magazine
Yazar University of Cambridge Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
4 dakika
3,428 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Cambridge Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen ve Physical Review D dergisinde yayınlanan yeni bir araştırma, XENON1T deneyinin; bazı açıklanamayan sonuçlar doğurduğunu ve bu sonuçların, deneyin tespit etmek üzere tasarlandığı karanlık madde ile değil de karanlık enerji ile açıklanabildiğini söylüyor.[1]

Araştırmacılar, bu sonuçları açıklayabilmek için, bu sonuçların Güneş’in güçlü manyetik alan içeren bir bölümünden üretilen karanlık enerji parçacıklarından kaynaklandığı bir fiziksel model inşa ettiler. Bu açıklamayı doğrulamak adına daha farklı farklı deneyler yapılması gerekse de araştırmacılar, araştırmalarının, karanlık enerjiyi doğrudan ölçme adına önemli bir adım olduğunu düşünüyorlar.

Projenin kalbi: Zaman projeksiyon modülü (TPC) XENON1T’ye takıldıktan hemen sonra, temiz odada çekilmiş bir görüntü.
Projenin kalbi: Zaman projeksiyon modülü (TPC) XENON1T’ye takıldıktan hemen sonra, temiz odada çekilmiş bir görüntü.
The Xenon Experiment

Küçük uydulardan tutun da devasa galaksilere, karıncalardan mavi balinalara evrende görüp görebileceğimiz var olan her şey, Evren'in %5’inden daha azını oluşturuyor. Geriye kalansa tamamen "karanlık". Evrenin yaklaşık %27’lik kısmını kozmik ağı ve galaksileri bir arada tutan görünmez kuvvet kara madde, kalan %68’lik kısmı ise evrenin ivmelenen bir hızda genişlemesini sağlayan karanlık enerji oluşturuyor. Araştırmanın ana yazarı olan Cambridge Kavli Kozmoloji Enstitüsü'nden Dr. Sunny Vagnozzi şöyle diyor:

Reklamı Kapat

İkisi de "görünmez" olmasına rağmen karanlık maddenin varlığının öngörülmesi 1920’lere dayandığından, 1998’e kadar keşfedilmemiş olan karanlık enerjiye nazaran karanlık madde hakkında daha fazla şey biliyoruz. XENON1T gibi büyük ölçekli deneyler; karanlık maddenin, normal maddelerle temasının izlerini arayarak doğrudan karanlık maddeyi tespit etmeleri için tasarlanıyorlar. Karanlık enerjinin tespiti ise çok daha meşakkatli.

Karanlık enerjiyi tespit etmek için bilim insanları, genellikle tıpkı kütleçekiminin cisimleri çekmesi gibi kütleçekimsel etkileşimlere odaklanıyorlar. Büyük ölçeklerde karanlık enerjinin bu kütleçekimsel etkileşimleri itici etkiler oluyor: cisimleri birbirinden uzaklara iterek evrenin genişlemesini ivmelendirmesi gibi.

Yaklaşık bir sene önce, XENON1T deneyi beklenmedik bir sinyal, verilerde beklenilen düzeyin üstünde bir aşırılık kaydetti. İtalya Frascati Ulusal Labarotuvarları’ndan araştırmanın yardımcı yazarı Dr. Luca Visinelli bu konuda şöyle diyor:

Bunun gibi sapmalar genelde şans eseri gerçekleşseler de çok nadiren çığır açıcı keşiflere zemin hazırlayabilirler. Bu tarz bir sinyalin deneyin asıl tasarlandığı karanlık madde yerine karanlık enerjiden kaynaklanabileceği bir model geliştirdik.

Bu tür sapmalara getirilen en popüler açıklama, Güneş’te üretilen "aksiyonlar" (varsayımsal, inanılmaz hafif parçacıklar) olurdu. Ancak bu çözüm, deneydeki sapmayı açıklamakta başarısız oluyor, çünkü XENON1T’nin verdiği sinyali açıklamak için gereken aksiyon miktarı, Güneş’ten kat kat daha kütleli yıldızların evriminin gözlemlerimizle çelişecek kadar farklılaşmasına sebep olurdu.

Karanlık enerjiyi tam haliyle anlamaktan çok uzağız. Yine de karanlık enerji için oluşturduğumuz çoğu fiziksel model, "beşinci kuvvet" olarak adlandırılan bir kuvvete işaret ediyor. Evren'de dört temel kuvvet bulunuyor ve bu kuvvetlerle açıklanamayan şeyler beşinci kuvvete atfedilebiliyor.

Her halükarda, Einstein'in kütleçekimi teorisinin yerel evrende oldukça iyi işlediğini biliyoruz. Bu yüzden karanlık enerjiyle ilişkili herhangi bir beşinci kuvvet küçük ölçeklerde pek tasvip edilen bir şey değil. Böylesi bir kuvvet yalnızca Einstein’in teorisinin evrenin ivmelenmesini açıklamakta yetersiz kaldığı büyük ölçeklerde etkili olabilir. Beşinci kuvveti yok saymak için pek çok karanlık enerji modeli beşinci kuvveti dinamik olarak saklayan namı diğer "perdeleme mekanizmaları" ile donatılmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Einstein’in Genel Görelilik Teorisi’ni açıklayan bir illüstrasyon. Einstein’in teorisine göre yerçekimi, madde veya enerji varlığında uzayın (daha doğrusu uzay-zamanın) bozulmasıdır. Büyük cisimler etraflarındaki uzay-zaman geometrisini bozarak kütleçekimsel alan yaratırlar.
Einstein’in Genel Görelilik Teorisi’ni açıklayan bir illüstrasyon. Einstein’in teorisine göre yerçekimi, madde veya enerji varlığında uzayın (daha doğrusu uzay-zamanın) bozulmasıdır. Büyük cisimler etraflarındaki uzay-zaman geometrisini bozarak kütleçekimsel alan yaratırlar.
Nicolle Rager Fuller

Vagnozzi ve araştırmanın yardımcı yazarları, XENON1T’deki sapmaların, Güneş’teki güçlü manyetik alanlarda üretilen karanlık enerji parçacıklarıyla açıklanabileceğini gösteren bir fiziksel model inşa ettiler. Bu modelde perdeleme mekanizması olarak da "bukalemun perdelemesi" adı verilen bir perdeleme mekanizması kullandılar. Vagnozzi bu konuda şöyle konuştu:

Bizim kullandığımız bukalemun perdeleme mekanizması, çok yoğun cisimlerdeki karanlık enerji parçacıklarının üretimini durdurarak yıldız aksiyonlarının çıkardığı sorunlardan kaçınmamızı sağlıyor. Ayrıca bu, oldukça yoğun yerel evrenimizde olanlarla yoğunluğun çok düşük olduğu büyük ölçekli evrende olanları ayırt etmemizi sağlıyor.

Araştırmacılar modellerini; "Eğer karanlık enerji Güneş’in özellikle manyetik alanların çok güçlü olduğu 'tachocline bölgesi'nde üretilseydi, deney dedektöründe neler olurdu?" sorusunu cevaplamak için kullandılar.

Güneş’in katmanlarını gösteren bir illüstrasyon. Yazıda bahsedilen “tachocline bölgesi”ni de resimde görebilirsiniz.
Güneş’in katmanlarını gösteren bir illüstrasyon. Yazıda bahsedilen “tachocline bölgesi”ni de resimde görebilirsiniz.
The European Space Agency
Hesaplardaki bu fazlalığın teorik olarak düşündüğümüzde karanlık madde yerine karanlık enerji yüzünden kaynaklanabilmesi çok şaşırtıcı. Farklı şeylerin böyle uyuşması gerçekten çok özel.

Yaptıkları hesaplar, XENON1T gibi karanlık maddeyi tespit etmek için tasarlanan deneylerin ayrıca karanlık enerjiyi de tespit etmek için kullanabileceğini gösteriyor. Yine de deneydeki sapmanın ikna edici bir şekilde doğrulanması gerekiyor. Visinellli şöyle diyor:

Öncelikle bu hatanın basit bir rastlantı olmadığını anlamamız gerekiyor. Eğer XENON1T gerçekten bir şey gördüyse bundan sonra yapılan deneylerde de benzer sapmalar görmeyi beklemeliyiz, hatta bu sefer çok daha güçlü bir şekilde.

Eğer deneydeki sapma gerçekten karanlık enerjinin bir sonucuysa XENON1T’ye gelecek güncellemeler ve benzer araştırma amaçları güden LUX-Zeplin, PandaX-xT gibi deneylerle birlikte önümüzdeki yıllarda karanlık enerjiyi doğrudan tespit edebileceğiz demektir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 9
  • Tebrikler! 7
  • İnanılmaz 7
  • Bilim Budur! 5
  • Muhteşem! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: University of Cambridge | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 19/10/2021 08:23:49 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11006

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Manyetik
Abd
Saç
Teyit
Yapay
Hastalık Kataloğu
Kelebek
Sinir Hücresi
Vücut
Taksonomi
Antropoloji
Güneş
Değişim
Mantık
Avrupa
Uyku
Evrim
Türlerin Kökeni
Şempanze
Gazetecilik
Konuşma
Veri
Film
Transkripsiyon
Yeme
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın