Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

X Işını Kristalografisi Nedir? Ne İşe Yarar?

X Işını Kristalografisi Nedir? Ne İşe Yarar? Imperial College London
13 dakika
1,055

X Işını Kristalografisi, bir kristalin atomlarının 3 boyutlu uzayda dizilişini belirlemek için kullanılan bilimsel bir yöntemdir. Bu teknik, çoğu kristalin atomları arasındaki boşluktan yararlanarak, bunları, yaklaşık 1 angstrom (10-8 cm) düzeyinde dalga boylarına sahip olan X ışını için bir kırınım gradyanı olarak kullanır. X Işını Kristalografisi, DNA'nın şeklini tespit etmek de dâhil birçok büyük bilimsel atılımda rol oynamıştır.

X Işını Nedir?

Wilhelm Röntgen, 1895 yılında X ışınlarını keşfetti; ancak X ışınlarının doğasının parçacık mı yoksa elektromanyetik dalga mı olduğu 1912 yılına kadar tartışma konusuydu. Eğer dalga fikri doğruysa, araştırmacılar, bu ışığın dalga boyunun 1 angstrom (kısaca Å) düzeyinde olması gerektiğini biliyorlardı ve bu kadar küçük dalga boylarının kırınım ve ölçümü, ışıkla aynı büyüklükte aralıklı bir gradyan gerektireceğinin de farkındalardı.

Bu Reklamı Kapat

1912'de Almanya'daki Münih Üniversitesi'nden Max von Laue, kristal bir kafes içindeki atomların, 1 Å düzeyinde atomlar arası mesafelerle düzenli, periyodik bir yapıya sahip olduklarını öne sürdü. Bu iddiasını destekleyecek herhangi bir kanıtı da yokken, ayrıca, kızılötesi spektrometredeki bir gradyanın kızılötesi ışığı kırabilmesi gibi, kristal yapının da X ışınlarının kırınımı için kullanılabileceğini öne sürdü. Varsayımları şunlara dayanıyordu: Bir kristalin atomik kafesi düzenli yapıdadır, X ışınları elektromanyetik radyasyondur ve bir kristalin atomlar arası uzaklığı, X ışını ile aynı büyüklük düzeyindedir. Friedrich ve Kinpping isimli iki araştırmacı, kristalin (CuSO4⋅5H2OCuSO_4\cdot5H_2O) X ışını radyasyonu ile ilişkili kırınım modelini başarılı bir şekilde fotoğrafladığında, Laue'nun tahminleri doğrulandı ve X Işını Kristalografisi bilimi doğdu.[1]

X ışınlarının kırınabilmeleri için atomların dizilişlerinin düzenli, periyodik bir yapıda olması gerekir. Daha sonra, o kristaldeki atomların belirli düzenine özgü bir kırınım modeli üretmek için bir dizi matematiksel hesaplama yapılır. X Işını Kristalografisi, bugüne kadar araştırmacılar tarafından organometalik bileşiklerin yapısını ve bağlanmasını karakterize etmede kullanılan birincil araç olmaya devam etmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Kırınım Nedir?

Kırınım, ışığın bir engelle karşılaşması sonucu meydana gelen bir olaydır. Işık dalgaları ya engelin etrafında bükülebilir ya da bir yarık varsa, yarıklardan geçebilir. Ortaya çıkan kırınım deseni, iki dalganın faz içinde etkileştiği yapıcı girişim alanlarını ve iki dalganın faz dışında etkileştiği yıkıcı girişim alanlarını gösterecektir. Faz farkının hesaplanması aşağıdaki şekil incelenerek açıklanabilir.

Üstteki şekilde, iki paralel dalga, BD ve AH, theta açısıyla bir eğime çarpıyor. Gelen BD dalgası, eğime ulaşmadan önce AH'den CD kadar daha uzağa gider. Saçılan HF dalgası, DE'den HG mesafesi kadar daha fazla hareket eder. Yani AHGF ve BCDE yolu arasındaki toplam yol farkı CD−HGCD - HG'dir. Yapıcı girişim yoluyla yaratılan yüksek yoğunluklu bir dalgayı gözlemlemek için, CD−HGCD - HG farkı, φ\varphi açısında gözlemlenecek tam sayıda dalga boyuna eşit olmalıdır; yani: CD−HG=nλCD-HG=nλ. Burada λ\lambda, ışığın dalga boyudur. Bazı temel trigonometrik özellikler uygulanarak, çizgiler hakkında şu iki denklem gösterilebilir:

CD=xcos(θo)CD=xcos(θo)

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

HG=xcos(θ)HG=xcos(θ)

Burada xx, kırınımın tekrarlandığı noktalar arasındaki mesafedir. İki denklemin birleştirilmiş hali ise şöyle gösterilir:

x(cos⁡θo−cos⁡θ)=nλx(\cos\theta_o−\cos\theta)=n\lambda

Bragg Yasası

Bir X ışını demetinin kırınımı, ışık, katı kristalin atomlarını çevreleyen elektron bulutu ile etkileşime girdiğinde meydana gelir. Bir katının periyodik kristal yapısından dolayı, onu eşit düzlemler arası mesafeye sahip bir dizi düzlem olarak tanımlamak mümkündür. Bir X ışını kristalin yüzeyine θ\theta açısıyla çarptığında, ışığın bir kısmı katıdan aynı açıda kırılır (aşağıdaki şekil).

Işığın geri kalanı kristalin içine gidecek ve bu ışığın bir kısmı ikinci atom düzlemi ile etkileşirken, bir kısmı θ\theta açısıyla kırılacak ve geri kalanı da katının daha derinlerine inecektir. Bu işlem, kristaldeki birçok düzlem için tekrarlanacaktır.

Bu Reklamı Kapat

X ışınları, kristalin çeşitli düzlemlerine çarpmadan önce farklı yol uzunlukları boyunca ilerler. Bu nedenle, kırınımdan sonra, tıpkı yukarıdaki normal kırınım durumunda olduğu gibi ışınlar yalnızca yol uzunluğu farkı dalga boylarının tam sayısına eşitse yapıcı olarak etkileşir.

Yukarıdaki şekilde birinci düzleme çarpan kiriş ile ikinci düzleme çarpan kirişin yol uzunlukları arasındaki fark BG+GFBG+GF'ye eşittir. Bu nedenle, iki kırınımlı ışın, yalnızca BG+FG=nλBG+FG=nλ ise eşevreli olarak yapıcı girişimde bulunacaktır. Temel trigonometri bize, iki parçanın, düzlemler arası mesafe çarpı θ\theta açısının sinüsü ile birbirine eşit olduğunu söyler. Böylece, şunu elde ederiz:

BG=BC=dsinθBG=BC=d sin θ

Yani:

Bu Reklamı Kapat

2dsinθ=nλ2d sin θ = nλ

Bu denklem, 1912'de bu geometrik ilişkiyi keşfeden W. H. Bragg ve oğlu W. L. Bragg'ın adını taşıyan Bragg Yasası olarak bilinir. Bragg Yasası, bir kristaldeki iki düzlem arasındaki mesafeyi ve yansıma açısını X ışını dalga boyuna bağlar. Kristalden kırılan X ışınlarının sinyal verebilmesi için aynı fazda olması gerekir. Yalnızca aşağıdaki koşulu sağlayan belirli açılar kaydedilecektir:

sinθ=nλ2dsinθ=\dfrac{nλ}{2d}

Tarihsel nedenlerden dolayı, ortaya çıkan kırınım spektrumu, 2θ2θ'ye karşı yoğunluk olarak temsil edilir.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
Solucanlara Piyano Çalan Adam
Yaşamının çok büyük bir bölümünü üniversite koridorlarında geçirmiş ve her şeye rağmen genç kalabilmeyi başarmış bir bilim insanı olarak Sargun Tont bu kitabında bilim ve futbol ilişkisinden sanatkâr mikroplara, şarabın kültürel ekolojisinden kurtarıcı robotlara, Eric Kandel’in Nobel ödülüne uzanan sıra dışı yaşam öyküsünden Charles Darwin’in en çok takdir ettiği hayvanlara kadar bilinmedik pek çok konuda okuyucularını unutulmayacak bir yolculuğa çıkarıyor.

  • Yayın Tarihi: 09.08.2019
  • Baskı Sayısı: 1. Baskı
  • Sayfa Sayısı: 244
  • Cilt Tipi: Karton Kapak
  • Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı
  • Boyut: 13.5 x 21 cm
  • ISBN: 9786058067882
Devamını Göster
₺48.00
Solucanlara Piyano Çalan Adam

X Işını Cihazının Bileşenleri

Bir X ışını cihazının ana bileşenleri, birçok optik spektrometre cihazındakilere benzer. Bunlar, bir kaynak, ölçüm için kullanılan dalga boylarını seçmek ve kısıtlamak için bir cihaz, numune için bir tutucu, bir dedektör ve bir sinyal dönüştürücü/okuyucu içerir. Ancak X ışını kırınımı için; yalnızca bir kaynak, numune tutucu ve sinyal dönüştürücü/okuyucu gereklidir.

Kaynak

X ışını tüpleri, çoğu analitik cihazda X ışını radyasyonu üretmek için bir araç sağlar. Boşaltılmış bir tüp, üzerinde metal bir plaka bulunan bakırdan yapılmış çok daha büyük, su soğutmalı bir anotun karşısında bir katot görevi gören bir tungsten filamanı barındırır. Metal plaka şu metallerin herhangi birinden yapılabilir: krom, tungsten, bakır, rodyum, gümüş, kobalt ve demir. Filamandan yüksek bir voltaj geçirilir ve yüksek enerjili elektronlar üretilir. Makine, ortaya çıkan ışığın yoğunluğunu ve dalga boyunu kontrol etmenin bir yoluna ihtiyaç duyar. Işığın yoğunluğu, filamandan geçen akımın miktarı ayarlanarak kontrol edilebilir; esasen bir sıcaklık kontrolü görevi görür. Işığın dalga boyu, elektronların uygun hızlanma voltajı ayarlanarak kontrol edilir. Sisteme yerleştirilen voltaj, anoda doğru hareket eden elektronların enerjisini belirleyecektir. Elektronlar hedef metale çarptığında X ışınları üretilir. Işığın enerjisi, enerjiyi kontrol eden dalga boyu ile ters orantılı olduğundan (E=hc=h(1/λ)E=hc=h(1/λ)), X ışını demetinin dalga boyunu kontrol eder.

X Işını Filtresi

Monokromatörler ve filtreler, monokromatik X ışını üretmek için kullanılır. Bu dar dalga boyu aralığı, kırınım hesaplamaları için gereklidir. Örneğin, bir molibden metal hedefinden istenmeyen dalga boylarını kesmek için bir zirkonyum filtre kullanılabilir (aşağıdaki şekil). Molibden hedefi, iki dalga boyunda X ışınları üretecektir. Zirkonyum filtre, istenen dalga boyu olan KαKα'nın geçmesine izin verirken, dalga boyu KβKβ ile istenmeyen emisyonu emmek için kullanılabilir.

Numune Tutucu İğne

Bir X ışını kırınım ünitesi için numune tutucu, X ışını kırınım ölçer okumalar alırken kristali yerinde tutan bir iğnedir.

Sinyal Dönüştürücü

X ışını kırınımında, dedektör, kendisine çarpan fotonların sayısını sayan bir dönüştürücüdür. Bu foton sayacı, birim zaman başına foton sayısı olarak dijital bir okuma verir. Aşağıda, etiketlenmiş tüm parçalarla birlikte tipik bir X ışını kırınım biriminin bir şekli verilmiştir.

(Solda) Makinanın tamamının görünümü ve (sağda) goniometreye bağlı bir kristalin X ışını jeneratörü ve detektörü ile görünümü.
(Solda) Makinanın tamamının görünümü ve (sağda) goniometreye bağlı bir kristalin X ışını jeneratörü ve detektörü ile görünümü.

Fourier Dönüşümü

Fourier dönüşümü, genel olarak matematikte bir işlevi diğerine dönüştüren bir işlemdir. Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi'nde ise zaman alanındaki bir fonksiyonu, frekans alanına dönüştürmek uygulanır.

Bunu anlamak için, bir müzik parçasının nota kâğıdına yazılmasını düşünebilirsiniz. Yazılan her nota "kâğıt" alanındadır. Aynı notalar, "çalınarak" da ifade edilebilir. Notaları çalma işlemi, notaların "kâğıt" alanından "ses" alanına dönüştürülmesi olarak düşünülebilir. Çalınan her nota, kâğıt üzerinde ne olduğunu tam olarak farklı bir şekilde temsil eder. Fourier dönüşüm sürecinin, toplanan X ışını kırınımı verilerine yaptığı da tam olarak budur ve gerçek uzayda kristal atomlarının etrafındaki elektron yoğunluğunu belirlemek için yapılır.

Elektronların konumunu belirlemek için aşağıdaki denklemler kullanılabilir:

p(x,y,z)=∑h∑k∑lF(hkl)e−2πi(hx+ky+lz)p(x,y,z)=\displaystyle\sum_h\displaystyle\sum_k\displaystyle\sum_l{F(hkl)e^{-2\pi{i}(hx+ky+lz)}}

∫01∫01∫01p(x,y,z)e2πi(hx+ky+lz)dxdydz\displaystyle\int_0^1\displaystyle\int_0^1\displaystyle\int_0^1p(x,y,z)e^{2\pi{i}(hx+ky+lz)}dxdydz

Bu Reklamı Kapat

F(q)=∣F(q)∣eiϕ(q)F(q)=|{F(q)}|e^{i\phi(q)}

Burada, p(xyz)p(xyz) elektron yoğunluğu fonksiyonu, F(hkl)F(hkl) gerçek uzayda elektron yoğunluğu fonksiyonudur. İlk denklem, elektron yoğunluk fonksiyonunun Fourier açılımını temsil eder. F(hkl)F(hkl)'yi çözmek için, ilk denklem, hh, kk, ll'nin tüm değerleri üzerinden değerlendirilmelidir. Bu da ikinci denklem ile sonuçlanır. Ortaya çıkan F(hkl)F(hkl) fonksiyonu genellikle, fonksiyonun büyüklüğünü temsil eden ∣F(q)∣|F(q)| ve fazı temsil eden ϕϕ ile üçüncü denklemdeki gibi karmaşık bir sayı olarak ifade edilir.

Kristalizasyon

Bir X ışını kırınım deneyi yapmak için önce bir kristal elde etmek gerekir. Organometalik kimyada bir reaksiyon işe yarayabilir; ancak kristal oluşmadığında ürünleri karakterize etmek imkansızdır.

Kristaller, aşırı doymuş bir çözeltinin yavaşça soğutulmasıyla büyütülür. Böyle bir çözelti, mevcut çözücü miktarını azaltmak ve istenen bileşiğin çözücü içinde çözünürlüğünü artırmak için çözeltiyi ısıtarak yapılabilir. Çözelti, yapıldıktan sonra yavaş yavaş soğutulmalıdır. Hızlı sıcaklık değişimi, bileşiğin çözeltiden düşmesine, solventi ve yabancı maddeleri yeni oluşturulan matris içinde tutmasına neden olur. Bir tohum kristali oluştukça soğuma devam eder. Bu kristal, çözünenin çözeltiden katı faza birikebileceği bir noktadır.

Bu Reklamı Kapat

Çözeltiler, tüm bileşiğin kristalleştiğinden emin olmak için genellikle bir dondurucuya (-78 ºC) yerleştirilir. -78 ºC'lik bir dondurucuda kademeli soğutmayı sağlamanın bir yolu, bileşiğin bulunduğu kabı bir etanol beherine yerleştirmektir. Etanol, şişe ve dondurucu arasındaki sıcaklık gradyanında yavaş bir düşüş sağlayan bir sıcaklık tamponu görevi görecektir. Kristaller büyütüldükten sonra, herhangi bir enerji ilavesi kristal kafesin bozulmasına neden olacağından ve bu da kötü kırınım verileri üreteceğinden soğuk kalmaları zorunludur. Bir organometalik krom bileşiği kristalizasyonunun sonucu aşağıda görülebilir.

Kristalin Montajı

Çoğu organometalik bileşiğin havaya duyarlılığı nedeniyle, kristallerin paraton yağı adı verilen oldukça viskoz bir organik bileşik içinde taşınması gerekir. Kristaller, bir spatulanın ucuna paraton yağı sürülerek ve ardından kristali yağın üzerine yapıştırarak kendi schlenklerinden soyutlanır. Bileşiklerin havaya ve suya bir miktar maruz kalmasına rağmen, kristaller bozulmadan önce (korunmuş proteinin) solüsyonundan daha fazla maruz kalmaya dayanabilir. Paraton yağı, kristali korumanın yanı sıra, kristali iğneye bağlayan yapıştırıcı görevi de görür.

Dönen Kristal Yöntemi

Kristallerin periyodik, üç boyutlu doğasını tanımlamak için Laue denklemleri kullanılır:

acos⁡(αn–cos⁡α0)=hλa\cos(\alpha_n–\cos\alpha_0)=hλ

Bu Reklamı Kapat

bcos⁡(βn–cos⁡β0)=kλb\cos(\beta_n–\cos\beta_0)=kλ

ccos⁡(γn–cos⁡γ0)=lλc\cos(\gamma_n–\cos\gamma_0)=lλ

Burada, aa, bb ve cc birimleri hücrenin üç ekseni; αn\alpha_n,βn\beta_n ve γn\gamma_n gelen radyasyonun açıları; α0\alpha_0, β0\beta_0 ve γ0\gamma_0 ise kırılan radyasyonun açılarıdır. hh, kk ve ll tam sayı değerleri olduğunda bir kırınım sinyali yapıcı girişim olarak ortaya çıkacaktır.

Dönen kristal yöntemi bu denklemleri kullanır. X ışını radyasyonu, birim hücre eksenlerinden biri etrafında dönerken bir kristal üzerinde gösterilir. Işın, kristale 90 derecelik bir açıyla çarpar. CD=xcos⁡θ0CD=x\cos{\theta_0} denklemini kullanırsak ve eğer θ0=90°\theta_0=90\degreeise, o zaman cos⁡θ0=0\cos\theta_0=0 olduğunu görürüz. Denklemin doğru olması için, θ=90°θ=90°olduğu göz önüne alındığında, h=0h=0 olarak ayarlayabiliriz.

Bu Reklamı Kapat

Yukarıdaki üç denklem, kristal döndükçe çeşitli noktalarda karşılanacaktır. Bu, bir kırınım modeline yol açar (aşağıdaki resimde çoklu hh değerleri olarak gösterilmiştir). Silindirik film daha sonra açılır ve basılır. Kristalin etrafında döndüğü uzunluk eksenini belirlemek için aşağıdaki denklem kullanılabilir:

a=chλsin⁡tan⁡−1(y/r)a=\frac{chλ}{\sin\tan^{-1}(y/r)}

Burada, aa eksenin uzunluğu; yy, h=0h=0 ile ilgilenilen hh arasındaki mesafe; rr katının yarıçapı ve λ\lambda, kullanılan X ışını radyasyonunun dalga boyudur. İlk uzunluk kolaylıkla belirlenebilir, ancak diğer ikisi, kristalin belirli bir eksen etrafında dönmesi için yeniden monte edilmesi de dahil olmak üzere çok daha fazla çalışma gerektirir.

rotatingcrystal.jpg

Bu Reklamı Kapat

Proteinlerin X Işını Kristallografisi

Oluşan kristaller sıvı nitrojen içinde dondurulur ve yüksek güçlü ayarlanabilir bir X ışını kaynağı olan senkrotrona alınır. Bir açıölçer üzerine monte edilirler ve bir röntgen ışını ile vurulurlar. Kristal bir dizi açıyla döndürülürken veriler toplanır. Açı, kristalin simetrisine bağlıdır.

Soldaki, UC Davis Yapısal Biyoloji Laboratuvarına göre bir halka üzerine monte edilmiş bir protein kristalinin resmidir. Sağdaki, UC Davis Yapısal Biyoloji Laboratuvarına göre soldaki kristalin APS Kinaz D63N Mutantından oluşturulan bir kırınım modelidir.
Soldaki, UC Davis Yapısal Biyoloji Laboratuvarına göre bir halka üzerine monte edilmiş bir protein kristalinin resmidir. Sağdaki, UC Davis Yapısal Biyoloji Laboratuvarına göre soldaki kristalin APS Kinaz D63N Mutantından oluşturulan bir kırınım modelidir.

Proteinler, X Işını Kristalografisi çalışmaları için kullanılan birçok biyolojik molekül arasındadır. Biyolojide birçok yolakta yer alırlar, genellikle reaksiyon hızını artırarak reaksiyonları katalize ederler. Çoğu bilim insanı, protein yapılarını çözmek ve kalıntıların işlevlerini, substratlarla etkileşimleri ve diğer proteinler veya nükleik asitlerle etkileşimleri belirlemek için X Işını Kristalografisi'ni kullanır. Proteinler bu substratlarla birlikte kristalleştirilebilir veya kristalizasyondan sonra kristalin içine batırılabilirler.

UC Davis'teki Yapısal Biyoloji laboratuvarında çalışan bir lisans öğrencisi tarafından pymol tarafından oluşturulan görüntüler. Soldaki, pymol aracılığıyla oluşturulan ADP ve APS ligandları ile birlikte kristalize edilen APS Kinaz'ın yapısıdır. Sağdaki, APS kinazın mutant kaplamasıdır. Mavi vahşi tiptir ve yeşili mutanttır. D63 (vahşi türden) asparagine mutasyona uğratılır.
UC Davis'teki Yapısal Biyoloji laboratuvarında çalışan bir lisans öğrencisi tarafından pymol tarafından oluşturulan görüntüler. Soldaki, pymol aracılığıyla oluşturulan ADP ve APS ligandları ile birlikte kristalize edilen APS Kinaz'ın yapısıdır. Sağdaki, APS kinazın mutant kaplamasıdır. Mavi vahşi tiptir ve yeşili mutanttır. D63 (vahşi türden) asparagine mutasyona uğratılır.

Protein Kristalizasyonu

Proteinler belirli koşullar altında kristaller halinde katılaşacaktır. Bu koşullar genellikle tuzlardan, tamponlardan ve çökeltici maddelerden oluşur. Bu genellikle X Işını Kristalografisi'ndeki en zor adımdır. Proteini doğru koşullar altında kristalize etmek için tuzları, pH'ı, tamponu ve çökeltici maddeleri değiştiren yüzlerce koşul protein ile birleştirilir. Bu, 96 oyuklu plakalar kullanılarak yapılır; her kuyu farklı bir durum ve günler, haftalar ve hatta aylar boyunca oluşan kristaller içerir. Aşağıdaki resimler, bir hafta boyunca kristaller oluştuktan sonra UC Davis Kimya binasında çekilen Penicillium chrysogenum'dan APS Kinase D63N kristalleridir.

Deney ilk olarak Yapısal Biyoloji laboratuvarında Dr. Andy Fisher tarafından önerildi. Michelle Towles, Sean Gay'in araştırma görevlisiydi ve proteini saflaştırdı ve kristal tepsileri yerleştirdi.
Deney ilk olarak Yapısal Biyoloji laboratuvarında Dr. Andy Fisher tarafından önerildi. Michelle Towles, Sean Gay'in araştırma görevlisiydi ve proteini saflaştırdı ve kristal tepsileri yerleştirdi.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Chemistry Library | Arşiv Bağlantısı
  • ^ L. Martiradonna. (2014). A Photograph Of Crystal Order. Nature, sf: 7-7. doi: 10.1038/nature13350. | Arşiv Bağlantısı
  • D. A. Skoog, et al. (2006). Principles Of Instrumental Analysis. ISBN: 9780495012016. Yayınevi: Cengage Learning.
  • D. E. Sands. (1994). Introduction To Crystallography. ISBN: 9780486678399. Yayınevi: Dover Publications. sf: 192.
  • J. Robertus. (2007). Principles Of Protein X-Ray Crystallography, 3Rd Edition By Jan Drenth (University Of Groningen, The Netherlands). With A Major Contribution From Jeroen Mester (University Of Lübeck, Germany). Springer Science + Business Media Llc:  New York. 2007. Xiv + 332 Pp. $89.95. Isbn 0-387-33334-7.. American Chemical Society (ACS), sf: 5782-5783. doi: 10.1021/ja076922k. | Arşiv Bağlantısı
  • Elsevier BV. Crystallography Made Crystal Clear. (3 Ağustos 2016). Alındığı Tarih: 10 Ocak 2022. Alındığı Yer: Elsevier BV doi: 10.1016/B978-0-12-587073-3.X5000-4. | Arşiv Bağlantısı
  • J. R. Helliwell. (1995). X-Ray Crystallography. Physics Education, sf: 355. doi: 10.1088/0031-9120/30/6/007. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/08/2022 05:17:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11303

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Asit
Kuvvet
Doğa Olayları
Transkripsiyon
Meteor
Abiyogenez
Astrofotoğrafçılık
Taksonomi
Mikoloji
Mantık
Dişler
Çekirdek
Kanıt
Adaptasyon
Doğa Yasası
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Ses Kaydı
Yatay Gen Transferi
Bağışıklık
Zehirli Mantar
Gen İfadesi
Araştırmacılar
Su
Bağışıklık Sistemi
Homeostasis
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.