Gece Modu

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Gerçeklik Analizi Araştırmaları'nın bir parçasıdır. Bu sistem çerçevesinde analiz edilen iddialar, "Gerçek", "Karışık", "Sahte" şeklinde üç sınıfa ayrılmaktadır. Aynı analiz sistemi çerçevesinde, ünlü insanlara atfedilen sözler de incelenmektedir. Bu sözler, "Gerçek", "Hatalı Atıf", "İspatsız" ve "Sahte" şeklinde dört sınıfa ayrılmaktadır.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

İddia

Virüslerden korunmak için maske kullanmak işe yaramazdır. Wuhan koronavirüs salgını gibi salgınlar sırasında insanlar boşuna yüz maskesi kullanıyorlar.

Gerçek mi?

Gerçek

Gerçek Taraflar

Kullanılan maskenin türüne (örneğin N95 tipi respiratörlerin kullanılmasına) ve bu maskelerin doğru takılıp takılmadığına bağlı olarak, bir virüsün bir kişiye hastalık yapıcı miktarda bulaşmasını önlemek mümkün olabilir. Ayrıca maske kullanımı, hastalık semptomu gösteren (veya henüz semptomları göstermese bile virüse sahip olan) kişilerin hastalığı diğerlerine yaymasını engellemek açısından faydalıdır.

Sahte Taraflar

Halk arasında yaygın olarak kullanılan tıbbi/cerrahi maskeler ("kullan at maskeler") viral enfeksiyonlara karşı ne düzeyde koruma sağladığı konusunda tartışmalar vardır. Ayrıca çok az insan, daha yüksek koruyuculuğa sahip olan respiratörleri doğru bir şekilde takıp, doğru bir şekilde kullanmaktadır. Bu nedenle, sadece maskelere güvenmektense, buradaki yazımızda anlattığımız önlemler çok daha faydalıdır.

İddianın Kökeni

Uzak Doğu'da solunum yoluyla bulaşan hastalıklara karşı önlem amaçlı kullanılan yüz maskeleri, Wuhan Koronavirüs (2019-nCoV) salgını sırasında da yeniden gündeme geldi. Çin Hükümeti'nin insanlara maske takmasını önermesi, kısa sürede ülkedeki maske stoklarının tükenmesiyle sonuçlandı. Maskelerle ilgili akademik camiada farklı bulgular bulunuyor olmasından ötürü, bu öneri çeşitli belirsizliklere neden oldu.

Halk arasında yaygın olarak kullanılan tıbbi maskeler, ağzı ve burnu tam olarak kapatmadığı için (yanlardan ve üst/alt kısımlardan hava akışına izin verdikleri için), solunum yoluyla bulaşan virüslere karşı neredeyse hiç koruma sağlamazlar. Buna karşılık maskelerin, örneğin hapşırma veya öksürme sonrasında havada uçuşan damlacıkların solunum yollarına ulaşmasını önlemek açısından faydaları olduğunu gösteren çalışmalar da mevcuttur. Dahası, herhangi bir maskenin kullanımı, hasta olan kişilerin diğer insanlara virüs bulaştırmasını ise kısmî olarak engelleyebilir; bu da salgınların önüne geçmek açısından önemlidir.

Ancak Çin'de maske kullanımı tavsiye edilirken, ABD Hastalık Kontrol Merkezi ve Dünya Sağlık Örgütü gibi kuruluşların maske kullanımını tavsiye etmemesi, halk arasında kafa karışıklığına sebep olmaktadır.

Bilgiler

Virüsler son derece küçük varlıklardır; birçoğu sadece 100 nanometre (0.1 mikrometre) boyundadır. Bu nedenle çok üst düzey maskeler kullanılmadığı sürece, bu virüslerden korunmak son derece zordur.

Unutmamak gerekiyor ki (en azından çoğu durumda) tek veya birkaç virüsün size bulaşması, virüsün sizi hasta etmesi için yeterli değildir. Bazı araştırmalar tek bir virüsün bile hastalık için yeterli olduğuna yönelik veriler sunsa da, çoğu zaman binlerce, belki on binlerce virüsün size ulaşması gerekmektedir. Benzer şekilde, ne kadar az sayıda virüs ile enfekte edilirseniz, hasta olma ihtimaliniz de o kadar azalmaktadır (ancak hiçbir zaman sıfır değildir; yani tek bir virüs bile sizi hasta edebilir; bu nedenle maskeler mutlak koruma sağlayamaz). Bu konuda detaylı bir açıklamamızı buradan okuyabilirsiniz.

Buna ek olarak, daha az sayıda virüsü vücudunuza alacak olursanız ama savunma sisteminiz bunları durduramayacak olursa, o zaman da virüs çoğalarak sizi hasta edebilir. Dolayısıyla maske kullanımındaki amaç, vücuda giren virüs miktarını azaltmaktır (ve mümkünse, durdurmaktır).

Maske kullanımının bir diğer amacı ise, virüslerin kendisini değil ama taşındıkları partikülleri (özellikle de hapşırma ve öksürme sırasında fışkıran tükürük ve mukus damlacıklarını) engellemektir. Bu konuya yönelik çalışmalar, maske kullanımının %80'lere varan oranlarda koruyucu olabildiğini göstermektedir.

Ana görselde yer verdiğimiz tıbbi/cerrahi maskeler bunu pek yapamadığı düşünülmektedir; çünkü yanlardan ve diğer kenarlardan hava akışına büyük oranda izin verirler. Ancak bu düşünceyle çelişen akademik çalışmalar da mevcuttur. Şu hatırlanmalıdır: Genellikle tıbbi bir maskenin kullanılma amacı, kullanan kişinin dışarıdan bir mikrop kapması değil, takan kişinin kullandığı mikropların diğer insanlara bulaşmasına engel olmaktır. Bu bakımdan, yeterince çok sayıda kişinin (hele ki hastalık semptomları gösterenlerin) yüz maskesi kullanması, salgının yayılmasına engel olmak açısından faydalı görülebilir. Mayo Clinic'ten Dr. James M. Steckelberg, konuyla ilgili şöyle diyor:

Bazı araştırmalar, tıbbi/cerrahi maskelerin kullanımının influenza (grip) virüsünün yayılmasına engel olduğunu göstermektedir. Hatta cerrahi maske ile alkol-temelli bir el dezenfektanını birlikte kullanmak, grip-benzeri hastalıkların sadece cerrahi maske ile önlenmesinden de daha etkilidir. Özellikle de çok sayıda insanın bir arada yaşadığı (siteler, askeri birlikler, yurtlar, vb.) yerlerde kişilerin virüs kapması çok daha olasıdır.

Öte yandan N95 olarak isimlendirilen ve dışarıdaki maddelerin %95 civarını engelleyebilen respiratör maskeler, viral enfeksiyonlara karşı çok daha etkilidir. Buna rağmen, N95 maskelerin por (delik) büyüklüğünün 0.1-0.3 mikrometre (100-300 nanometre) civarında olduğu ve bu nedenle virüsler tamamen durduramayacağı hatırlanmalıdır. Buna rağmen, respiratör kullanımı vücuda ulaşan virüs sayısını ve havadaki damlacıklara teması azaltmak açısından faydalı olabilir.

Ne yazık ki N95 maskeleri doğru bir şekilde takmak oldukça zordur ve bu maskeleri kullanan (profesyonel olmayan) kişiler, respiratörü çoğu zaman hatalı bir şekilde takmaktadır. Bu da, maske koruyuculuğunu dikkate değer miktarda azaltmaktadır. Bu maskelerin nasıl kullanılması gerektiğini aşağıdaki videodan adım adım izleyebilirsiniz:

JAMA'da yayınlanan bir makalenin sonuçlarına göre, H1N1 gibi influenza ile mücadele eden sağlık personellerinin hastalığı kapması açısından incelendiğinde, N95 maskeler ile cerrahi maskeler arasında hiçbir fark olmadığı görüldü. Araştırmada, N95 kullanan sağlık personelleri arasında gribe yakalanma sayısı 207 iken, tıbbi maske kullananlarda 193 idi. N95 maske takan sağlık personellerinin 2734'ünde grip-benzeri semptomlar görüldü; cerrahi maskelerde ise bu sayı 3039 idi. Araştırmacılar, bu sayılar arasında istatistiki bir fark olmadığını, dolayısıyla her iki maskenin de eşit derecede işlevsel olduğunu vurguluyorlar.

Maskelerin bu açıdan en büyük sıkıntısı, maske kullanan insanların hastalıklardan kesin olarak korunduklarını düşünmeleri ve gerçekten işe yarayan önlemleri almayı durdurmalarıdır. Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi (CDC), konuyla ilgili şöyle söylemektedir:

Halkın, solunum hastalıklarını önlemek için yüz maskeleri kullanmasını genel olarak tavsiye etmemekteyiz. Ve yeni virüs [2019-nCoV] için de bu şekilde maske kullanımını önermemekteyiz. Maske kullanmak yerine, yeni koronavirüsün semptom ve işaretlerine, örneğin ateş ve öksürük belirtilerine dikkat etmek daha faydalı olacaktır. Eğer bu semptomlara sahipseniz, hemen hastanelere gitmenizi önermekteyiz.

Sonuç

Bu açılardan bakacak olursak, maske kullanımının zarardan çok fayda sağladığı; ancak viral enfeksiyonları önlemek açısından tek başına yeterli olmadığı söylenebilir. En azından şunu söyleyebiliriz: Ortalamada düşünülecek olursa, bir salgın sırasında maske kullanmak, kullanmamaktan iyidir; çünkü maske kullanmanın herhangi bir zararı olmayacaktır; ancak şans eseri bile olsa bazı bulaşma vakalarını önleyebilir veya yayılmasını yavaşlatabilir.

Bu nedenle iddiayı "Karışık" olarak nitelendirmekteyiz. Genel olarak, maske kullanımına (tek başına) güvenmek yerine, buradaki yazımızda anlattığımız önlemleri bir bütün olarak almanızı önemle tavsiye ederiz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 21
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 1
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/02/2020 17:14:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8242

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Soru Sorun!
Öğrenmeye Devam Edin!
Evrim Ağacı %100 okur destekli bir bilim platformudur. Maddi destekte bulunarak Türkiye'de modern bilimin gelişmesine güç katmak ister misiniz?
Destek Ol
Gizle
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Ölüm bir mühendislik problemidir.”
Bart Kosko
Geri Bildirim Gönder