Evrim Ağacı
Reklamı Kapat
Reklamı Kapat

Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, National Geographic isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

SARS-CoV-2 virüsü ile hayatımıza giren koronavirüs pandemisi gün geçtikçe dünyada yayılmaya devam ediyor. Virüsü taşıyan canlıların doğrudan ya da dolaylı teması ile insanlara bulaşan virüs, öldürücülüğü az olsa da bulaşıcılığının yüksekliği yüzünden insan hayatını önemli ölçüde tehdit eden bir hal aldı. Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) yaptığı açıklamaya göre, Ekim 2020 itibariyle Dünya üzerinde salgın yüzünden hayatını kaybedenlerin sayısı 1 milyonu aştı.

Virüsü taşıyan ama herhangi bir hastalık belirtisi göstermediği için virüsü taşıdığının farkında olmayan insanlar nedeniyle giderek yayılan salgınının belirtilerini ve yakalanmanız halinde yapmanız gerekenlere şu içeriğimizden ulaşabilirsiniz. Biz bu içeriğimizde daha spesifik bir konuyu ele alacağız ve "Covid-19 enfeksiyonu neden koku duyusunun kaybına neden oluyor?" sorusunun üzerinde duracağız.

Anozmi (anosmia) ya da bilinen diğer adıyla koku kaybı, bir veya daha fazla kokunun algılanma yeteneğinin kaybedilmesidir. Anozmi, burun mukozasının iltihabı, burun boşluğunun tıkanması veya beynin bir temporal lobunun tahrip edilmesine bağlı olarak gerçekleşebileceği gibi, üst solunum yollarını tutan enfeksiyonlara bağlı olarak da gerçekleşebilir.

Üst solunum yollarının enfeksiyonuna ve dolayısı ile anozmiye sebep olabilen 200'den fazla virüs bulunmaktadır. Bu virüslerin neden olduğu hastalıklar içerisinde grip ve yaygın soğuk algınlığı da bulunmaktadır. Daha önceden tanımlanmış koronavirüsler ise enfeksiyon kaynaklı anozmilerin %10-15'inden sorumludur.

Günümüzde COVID-19 salgınından sorumlu olan SARS-CoV-2 virüsünün de üst solunum yollarını tutarak anozmiye neden olduğuna dair kanıtlar bulunmaktadır. Almanya'da tespit edilen vakaların 3'te 2'sinin ve Kuzey Kore'deki vakaların %30'unun ana semptom olarak anozmi yaşadığı rapor edilmiştir.

Virüsün reseptörlere bağlanış modeli
Virüsün reseptörlere bağlanış modeli
Epistem Türkiye

Bilim insanlarının aklını kurcalayan önemli sorulardan biri de COVID-19 hastalığının koku alma sistemimizi nasıl etkilediğidir. COVID-19 enfeksiyonunun koku alma sistemimizi nasıl rahatsız ettiğini anlamak için bilim insanları önce enfekte edilebilir hedefleri belirledi. SARS-CoV-2 virüsünün hücre içine girebilmesi için 2 proteine ihtiyacı vardır; ACE2 ve TMPRSS2 proteinleri.

Bio-connect

ACE2 proteinleri birer reseptördür ve üst solunum yolunu kaplayan hücrelerin yüzeyinde bulunur. TMPRSS2 ise virüsün hücre içine girdikten sonra onu istila etmesine yardımcı olan bir proteindir. Virüs, bir kere hücre içine girdiği zaman kendini kopyalamaya başlar ve immün sisteemin inflamatuvar yanıtını tetikler. Tam da bu noktada virüsün asıl tahribat ve yıkım gücü ortaya çıkar. Bilim insanları burada virüsün koku alma nöronlarını enfekte edip yıktığını ve koku alma sinyallerinin oluşturulup beynin ilgili bölümüne ulaştırılamadığını düşünüyor.

Koku Yetisinin Kaybı Geçici Midir?

Bu soruya net bir cevap vermek pek doğru olmaz; çünkü COVID-19 enfeksiyonu asemptomatik (belirti göstermeyen) olabildiği gibi, atipik (farklı insanlarda farklı belirtiler gösteren türde) de olabilmektedir. O yüzden koku kaybı bazı vakalarda geçici olabildiği gibi, bazı vakalarda kalıcı olabilir.

Normal şartlar altında immün sistemimiz virüsü yendiği, şişkinlikler dindiği ve aroma molekülleri hasar görmemiş reseptörlere doğru bir şekilde bağlanabildiği zaman koku alma sistemi normale dönmektedir. Ancak koku alma sistemi her zaman, tamamen normale dönemeyebilir. Bu biraz daha teorik bir yaklaşım olsa da, vücudun inflamatuvar yanıtı sonucu salgılanan bazı kimyasallar enfekte olmuş dokuları yok ederler. Eğer enfekte olmuş dokular koku nöronlarını içeriyorsa koku nöronları da yıkılır ve koku kaybı kalıcı olur. Bu etkiye "sıçrama hasarı" denir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 5
  • Korkutucu! 5
  • Üzücü! 4
  • İnanılmaz 2
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Tebrikler! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • Güldürdü 1
  • Umut Verici! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Muhteşem! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: National Geographic | Arşiv Bağlantısı
  • S. Gane, et al. Covid-19 Can Cause Loss Of Smell, And Scientists Finally Discovered Why. (22 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 01 Ekim 2020. Alındığı Yer: Science Alert | Arşiv Bağlantısı
  • L. Kay. Why Covid-19 Makes People Lose Their Sense Of Smell. (13 Haziran 2020). Alındığı Tarih: 01 Ekim 2020. Alındığı Yer: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
  • N. Kumar. (PDF, 2020). Loss of sense of smell as marker of COVID-19 infection. Not: ENT UK.

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/10/2020 17:29:51 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9400

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Tedavi
Etoloji
Tıp
Araştırma
Mikoloji
Kadın Sağlığı
Carl Sagan
Viral
Nasa
Afrika
Parçacık
Neandertal
Beslenme Davranışları
Halk Sağlığı
Diş Hekimliği
Kuyruksuz Maymun
Ornitoloji
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Yas
Üreme
Astrofotoğrafçılık
Sinek
Gen
Madde
Nörobiyoloji
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Dinozorların soyu tükendi, çünkü bir uzay programları yoktu. Eğer biz insanların da soyu aynı nedenle tükenecek olursa, hak etmişiz demektir.”
Larry Niven
Geri Bildirim Gönder