Vanadyum

Vanadyum Nedir? Özellikleri Nelerdir ve Nerelerde Kullanılır?

Vanadyum
3 tane, çubuk şeklinde, %99 saflıkta vanadyum.
Wikipedia Commons
Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı
3 dakika
2,863 Okunma Sayısı bionluk logo yazarlarınca hazırlandı.
Notlarım
Reklamı Kapat

Bu yazı, Periyodik Cetvel ve Elementler yazı dizisinin 24. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Vanadyum
  • İngilizce İsim Vanadium
  • Sembol V
  • Atom Numarası 23
  • Grup 5
  • Periyot 4
  • Oda Sıcaklığında Faz Katı
  • Elektron Konfigürasyonu 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d3
  • Semantik Elektron Konfigürasyonu [Ar] 3d3 4s2
Önemli Özellikler
  • Atom Kütlesi 50.94151 Da (0.00010000 Da)
  • Blok d
  • Kategori Geçiş metali
  • Görünüm Mavi-gümüş-gri metal
  • Atomik Yarıçap 135 pm
  • Kaynama Sıcaklığı 3680 K
  • Erime Sıcaklığı 2183 K
  • Yoğunluk (Oda Sıcaklığında) 6 g/cm3
Bulunma Sıklığı
  • Dünya Kabuğunda 1.20×10−4 kg/kg
  • Şehir Toprağında 0.1049 kg/kg
  • Meteoritlerde 0.0061 %
  • Deniz Suyunda 2.5×10−9 kg/L
  • İnsan Vücudunda 0.00000011 %
  • Güneş'te 2.8×10−4 silisyuma göre mol oranı
  • Güneş Sistemi'nde 2.9×10−4 silisyuma göre mol oranı
Elastik Özellikler
  • Kayma (Shear) Modülü 47 GPa
  • Esneklik (Bulk) Modülü 160 GPa
  • Poisson Oranı 0.37
  • Young Modülü 128 GPa
Keşif Bilgileri
  • Keşfedildiği Ülke İsveç
  • Keşfeden/Gözleyen ve Keşif/Gözlem Yılı M. del Río, 1801
  • İzole Eden ve İzolasyon Yılı H.E.Roscoe, 1867
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın kimyasal elementlere dair bilgileri barındıran Periyodik Cetvel projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Özellikler

Sembolü "V" olan Vadanyum atomları 23 elektron, 28 nötron ve 23 protona sahiptir. Periyodik cetvelin geçiş elementlerindendir. Atomun ortalama kütlesi 50.9415 birimdir.[1] Oda sıcaklığında katı fazda bulunur.

Vanadyum; orta sertlikte, çelik mavisi bir metaldir. Daha az bilinen bir metal olmasına rağmen dövülebilir, sünme ve korozyona dayanıklı nitelikleri nedeniyle imalat sanayinde oldukça değerlidir. Vanadyum doğada nadiren serbest bir element olarak bulunur, ancak manyetit, vanadinit, karnotit ve patronit dahil olmak üzere yaklaşık 65 farklı mineralde bulunabilir. Havada kolayca kararmaz, ancak ısıtıldığında neredeyse tüm ametaller ile birleşir.

Vanadyum için önemli oksidasyon durumları +2, +3, +4 ve +5'tir. Sulu çözelti içinde iyonlar, oksidasyon durumuna bağlı olarak farklı renkler gösterir. Bu renkler; +2 durumunda lavanta, +3 durumunda yeşil, +4 durumunda mavi ve +5 durumunda sarı renktedirler.[2]

Erime ve Kaynama Noktası

Vanadyumun erime Noktası 2183 K (1910°C or 3470°F), kaynama noktası ise 3680 K (3407°C or 6165°F) olarak ölçülmüştür.[3]

Bulunma Sıklığı ve Üretimi

Çeşitli mineraller, kömür ve petrol ile bir arada bulunan vanadyum, Dünya'nın kabuğunda en çok bulunan 22. elementtir. Ticari olarak üretimi yapılan bazı mineral kaynakları karnotit, vanadinit ve roskoelit mineralleridir. Hatta Peru, Mina Ragra'daki madenlerde aşırı çıkarma faaliyetleri dolayısıyla vanadyum içeren önemli bir mineral olan patronit yatakları maddi olarak tükenmiştir. Diğer ticari vanadyum kaynakları arasında, şaşırtıcı bir şekilde Venezuela ve Meksika'dan çıkarılan bazı petrol kaynaklarını yakan gemilerin bacalarından ve kazanlarından toplanan baca tozu vardır. Ayrıca manyetit de önemli bir vanadyum kaynağı olabilmektedir. 21. yüzyılın başlarında en önde gelen vanadyum üreticileri arasında Çin, Güney Afrika ve Rusya bulunmaktaydı.

Uygulama ve Kullanım Alanları

Vanadyum metal, levha, şerit, folyo, çubuk, tel ve boru, yüksek sıcaklıkta hizmette, kimya endüstrisinde ve diğer metallerin yapıştırılmasında kullanım alanı bulmuştur. Vanadyumun başlıca ticari kullanımı, süneklik ve şok direnci sağladığı çelik ve dökme demirde olduğu için, üretilen vanadyumun çoğu vanadyum yapımında ferrovanadyum (yaklaşık yüzde 85 vanadyum) olarak demir ile birlikte kullanılır. Vanadyum-çelik alaşımları, akslar, zırh plakaları, araba dişlileri, yaylar, kesme aletleri, piston çubukları ve krank milleri gibi son derece sert aletler yapmak için kullanılır.

Royal Society of Chemistry'e göre, vanadyum alaşımları düşük nötron emici özelliklerinden dolayı nükleer reaktörler yapmak için de kullanılıyor. Aslında, vanadyum için ilk yaygın endüstriyel kullanım, Model T Ford'un çelik çerçevesindeydi, bu da daha büyük bir gerilme mukavemetine sahip olan daha hafif bir çerçeveye sahip olmasını sağladı.

Bileşik vanadyum pentoksit (V2O5) sabitleştirici olarak da kullanılır. Bazı kimyasal reaksiyonlarda bir katalizör olarak ve seramik imalatında da kullanılır. Jefferson Lab'a göre süper iletken mıknatıslar oluşturmak için galyum ile de birleştirilebilir. Alüminyum ve titanyum ile karıştırıldığında vanadyum, diş implantları ve jet motorları gibi özel uygulamalar için kullanılan çok güçlü bir alaşım oluşturabilir.

Tarihi

Vanadyum iki kez keşfedildi. İlki 1801'de Mexico City'de Mineraloji Profesörü olan Andrés Manuel del Rio tarafından yapıldı. Bunu bir vanadit, yani Pb5(VO4 )3Cl örneğinde buldu ve Paris'e bir örnek gönderdi. Bununla birlikte, Fransız kimyagerler bunun bir krom minerali olduğu sonucuna vardı.

Vanadyum, ikinci kez 1831'de Stockholm'de İsveçli kimyager Nil Gabriel Selfström tarafından keşfedildi. Småland'da çıkarılan cevherden yapılmış bir dökme demir örneğinden ayırdı. Bunun yeni bir element olduğunu gösterebildi. Saf vanadyum 1869'da Manchester'da Henry Roscoe tarafından üretildi ve daha önceki metal örneklerinin gerçekten vanadyum nitrür (VN) olduğunu gösterdi.

Etimolojisi

Vanadyum elementin adı, İskandinav tanrıçası Freyja'nın eski İskandinav adı olan "Vanadis"ten gelmektedir.[4]

Önlem ve Güven

Vanadyumun İnsan Sağlığına Etkileri

Vanadyum bileşikleri ciddi tehlike olarak kabul edilmez; ancak vanadyum peroksit tozuna maruz kalan işçilerin ciddi göz, burun ve boğaz tahrişine maruz kaldığı bulunmuştur. Vanadyumun insanlar tarafından alımı esas olarak karabuğday, soya fasulyesi, zeytinyağı, ayçiçek yağı, elma ve yumurta gibi gıda maddeleriyle gerçekleşir. Alım çok yüksek olduğunda, vanadyum insan sağlığı üzerinde bir dizi etkiye sahip olabilir. Vanadyum alımı hava yoluyla gerçekleştiğinde bronşit ve zatürreye neden olabilir. Vanadyumun akut etkileri akciğerler, boğazlar, gözler ve burun boşluklarının tahrişidir.

Reklamı Kapat

Vanadyumun Çevreye Etkileri

Vanadyum, çeşitli nörolojik etkileri olan bazı enzimlerin hayvanlarda inhibisyonuna neden olur. Nörolojik etkilerinin yanında vanadyum solunum bozukluklarına, felçlere ve karaciğer ve böbreklerde olumsuz etkilere neden olabilir. Test hayvanları ile yapılan laboratuvar testleri, vanadyumun erkek hayvanların üreme sistemine zarar verebileceğini ve dişi plasentada biriktiğini göstermiştir. Vanadyum bazı durumlarda DNA değişikliğine neden olabilir; ancak hayvanlarda normalde kansere neden olmadığı bilinmektedir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Muhteşem! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 20/04/2021 14:23:50 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9845

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Uçma
Basınç
Hastalık Yayılımı
Factchecking
Beslenme Biçimi
Değişim
Nadir
Habercilik
Evrimsel Antropoloji
Büyük Patlama
Evrim Ağacı
Beslenme
Sars-Cov-2
Göğüs
Ses Kaydı
Örümcek
Kütle
Mit
Moleküler Biyoloji
Evren
Sağlık Örgütü
Koaservat
Yüz
Hayvanlar Alemi
Doğal
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku