Travmatik Anılarımızı Hatırlıyoruz Çünkü Beynimiz Sürekli Yenileniyor!

Bilişsel Davranışçı Terapi, travmatik anılarıyla baş etmeye çalışan birçok insan için anksiyetesiz bir hayat vadeden en iyi yol olsa da maalesef nüksetmeleri tamamen önleyemeyebiliyor.

Yeni bir araştırmayla nörobilimciler, korkutucu tecrübelerimizi düşündüğümüzde beynimizde neler olduğunu daha iyi anladı ve bu Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) gibi durumların daha iyi tedavilerine ışık tutabilir.

Buluş, “unutma” korkusunun ardındaki nörolojiyi araştıran uluslararası bir grup araştırmacı tarafından yapıldı. Avustralya’daki Queensland Beyin Enstitü’sünden Roger Marek araştırma hakkında şunları söylüyor:^[1]

Bilişsel davranışçı tedavide yaygın yaklaşım; TSSB gibi travmaya bağlı bozukluk hastalarını ekstinksiyon öğrenme diye bilinen, deneysel paradigma üzerine kurulu maruz bırakma tedavisiyle iyileştirmektir.

Beyni kötü anıları silmesi için eğitmek, anıları beyinden tam anlamıyla silmekten ziyade onlarla çatışmayı gerektiriyor. Çoğu zaman hayata devam etmek için bu yeterli ama stresli nüksetmeler hâlâ sık sık beliriyor.

Bu anıları yönetmek için beynin orta prefrontal korteksinin, yani yönetimsel fonksiyonlarından sorumlu bölümünün gerektiği çoktan saptanmıştı.^[2] Terapi, korku dolu anıları uzaklara itmek için, infralimbik korteks denen prefrontal korteksteki bölgeye yardım ediyor ve travmaya belli şartlı tepkiler vermesi için, beynin "korku merkezi" olan amigdalaya bağlanmasına sebep oluyor; en azından doğru koşullar altında.^[3]

Bazı nedenlerden dolayı olayın yaşandığı yer, çok fazla anlam ifade ediyor. Yani, bu şartlı tepkiler farklı şartlar artında yeniden ortaya çıkabiliyor. Marek bunu şöyle açıklıyor:

Bir şekilde yok edilen veya unutulan anıların çevreden etkilendiğini biliyoruz. Mesela, maruz bırakma terapisi gören insanlarda, anıyı yok etme öğrenimi klinik ortamda gerçekleştiriliyor ve bunun, klinik dışarısında korkunun nüksetmesine ortam hazırladığı bulundu.

Beynin hipokampüs bölgesinde yarası olan insanlar üzerinde yapılan eski bir çalışma, beynin amigdala bölümünün korku dolu anılar için ortam yaratıyor olabileceğini öne sürmüştü. Bu da araştırmacılar için iyi bir başlangıç hazırlıyor.

Ekip öğrenilmiş ve bilinmeyen korkulara verilen tepkileri test etmek için hazırladığı deneylerde fareleri ve sıçanları kullandı. Böylece hipokampüs gibi bölgelerde yeni yolların oluşumunu inceleyerek nöral değişiklikleri değerlendirebileceklerdi. Fakat öğrendikleri, önceki beklentilerle çelişti.

Nüksetmeleri açıklayan modeller, genellikle şartlı tepkilerde bir kısıtlayıcı kontrol eksikliği olduğunu tahmin etmişti.^[4] Diğer bir deyişle, terapi bazı belli şartlar altında işe yaramıyor çünkü o yollar bazı sebeplerden çalışmayı durduruyordu. Aslında, bastırılmış korkular gün yüzüne çıkıyordu çünkü beyin hipokampüsü imfralimpik kortekse bağlayan yeni bir köprü nöronu yetiştiriyordu. Olay eski köprülerin zayıflaması değil, beynin yenilerini kurmasıydı! Araştırmacılar raporlarında şöyle söylüyor:^[5]

Birlikte ele alındığında, sonuçlarımız önceden bilinmeyen hipokamal- prefrontal çevrimin anı kurtarmanın ortama odaklı çalışmasını su yüzüne çıkarıyor.

Amigdalanın travmatik tecrübelere tepki olarak büyümesi gibi beynin bölgelerinin bazı tepkileri düşünüldüğünde oluşan yeni yolların karışık bir şekilde tekrar şekillenmesi çok da şaşırtıcı değil.^[6]

Şimdilik bu çalışma terapistlerden çok nörobilimcilere hitap ediyor, ama zamanla spesifik sinir türleri veya yolları hedef alan tedaviler mümkün kılabilir. Böylelikle, travmatik anımsamaları ve koşullanmış tepkileri sonsuza dek yenme şansımız olabilir.