Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Transkripsiyon Nedir? DNA'dan mRNA Nasıl Üretilir?

Transkripsiyon Nedir? DNA'dan mRNA Nasıl Üretilir? Art of The Cell
4 dakika
6,406
Evrim Ağacı Akademi: Moleküler Biyoloji Yazı Dizisi

Bu yazı, Moleküler Biyoloji yazı dizisinin 3. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "DNA'nın Yapısı Nasıldır? "Çift Sarmal" Ne Demek?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Hem prokaryotlarda hem de ökaryotlarda, DNA'nın ikinci işlevi (birincisi replikasyondur), hücrenin tüm fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için ihtiyaç olan proteinleri oluşturmak adına gerekli bilgiyi sağlamaktır.

Bunu yapmak için, DNA "okunur" ya da bir mRNA molekülüne transkribe olur. mRNA daha sonrasında translasyon adı verilen süreç sayesinde protein oluşturmak için gereken kodu sağlar. Transkripsiyon ve translasyon süreçleri boyunca, kalıp DNA’dan kodlanmış olan spesifik bir amino asit dizisi ile bir protein oluşmuş olur.

Tüm Reklamları Kapat

Santral (Merkezi) Dogma: DNA, RNA’yı Kodlar; RNA, Proteini Kodlar

DNA’dan, mRNA’ya ve oradan da proteine giden hücrelerdeki genetik bilgi akışı; santral dogma ile açıklanır.

Şekil 1: Santral (merkezi) dogma, DNA'nın proteini kodlayan RNA'yı kodladığını açıklar.
Şekil 1: Santral (merkezi) dogma, DNA'nın proteini kodlayan RNA'yı kodladığını açıklar.
OpenStax

Transkripsiyon: DNA’dan mRNA’ya

Hem ökaryotlar hem de prokaryotlar, önemli bir fark olan ökaryotların zarlı çekirdeği dışında, temelde aynı transkripsiyon sürecini geçirirler. Çekirdeğe bağlı genler ile hücrenin çekirdeğinde transkripsiyon gerçekleşir ve mRNA transkripti sitoplazmaya taşınır. Bakteri ve arkeleri de içine alan prokaryotlar, zara bağlı çekirdek ve diğer organellere sahip değildirler; aslında bu yüzden de transkripsiyon, hücrenin sitoplazmasında gerçekleşir. Hem ökaryotlarda hem de prokaryotlarda transkripsiyon üç ana aşamada gerçekleşir:

Tüm Reklamları Kapat

  • Başlama,
  • uzama,
  • sonlanma.

Başlama Aşaması

Transkripsiyonun başlaması için DNA'nın çift sarmalının mRNA sentezi yapılacak olan bölgesinde kısmen gevşetilmelidir. Bu gevşetilmiş bölgeye transkripsiyon balonu denir. Transkripsiyonda yer alan proteinlerin ve enzimlerin, işlemi başlatmak için bağlandığı DNA dizisine ise promotör dizi denir. Promotör diziyi de içine alan ve başlama noktasından önceki diziler "upstream", sonraki diziler "downstream" olarak adlandırılır. Genel olarak, promotörler, düzenledikleri genlerin yukarı kısmında (upstream) bulunur. Bir promotörün spesifik dizisi çok önemlidir çünkü karşılık gelen genin ne sıklıkla kopyalanacağını veya neredeyse hiç kopyalanıp kopyalanmayacağını belirlemektedir.

Şekil 2: Transkripsiyonun başlatılması, DNA çift sarmalı gevşetildiğinde başlar ve bir "transkripsiyon balonu" oluşturur. Transkripsiyon enzimleri ve diğer gerekli proteinler promotör diziye bağlanır.
Şekil 2: Transkripsiyonun başlatılması, DNA çift sarmalı gevşetildiğinde başlar ve bir "transkripsiyon balonu" oluşturur. Transkripsiyon enzimleri ve diğer gerekli proteinler promotör diziye bağlanır.
OpenStax

Uzama Aşaması

Transkripsiyon, her zaman kalıp iplik denilen iki DNA ipliğinin birinden devam eder. mRNA ürünü, kalıp (karşı anlamlı) ipliğin tamamlayıcısıdır ve kalıp olmayan (kodlayıcı, anlamlı) olarak adlandırılan diğer iplik ile hemen hemen aynıdır. Tek farkı, RNA’nın DNA’da bulunan timin (T) yerine bir urasil (U) içermesidir.

Uzama sırasında RNA polimeraz enzimi, DNA replikasyonuna benzer şekilde ancak kalıp DNA ipliğine bağlı kalmayan bir RNA dizisi sentezlenmesi farkıyla baz eşleşmesi yaparak nükleotit ekler ve kalıp DNA boyunca ilerler. Uzama devam ettikçe, DNA sürekli çekirdek (kor) enzimin önünde çözülür ve onun arkasına geri sarılır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sonlanma Aşaması

Bir gen transkribe edildikten sonra, prokaryotik polimeraz enzimine kalıp DNA'dan ayrılması ve yeni sentezlenmiş olan mRNA'yı serbest bırakması için talimat verilmesi gerekir. Transkribe edilen gene bağlı olarak iki tür sonlanma sinyali vardır ancak her ikisi de kalıp DNA ipliğinde RNA polimerazın durmasına, kalıp DNA ipliğinden ayrılmasına ve Mrna transkriptinin serbest kalmasını sağlayan tekrarlı nükleotid dizilerini içerir.

Sonlama aşamasında, transkripsiyon süreci tamamlanmış olur.

Bir prokaryot hücrede, sonlanma gerçekleştiğinde, transkript (transkripsiyon ürünü) zaten kodlanmış proteinin çok sayıda kopyasını kısmen sentezlemek için kullanmış olur çünkü bu süreçler, aynı anda birden fazla ribozom (poliribozomlar) kullanılarak aynı anda gerçekleşebilir. Buna karşılık, ökaryotik hücrelerde çekirdeğin olması eş zamanlı transkripsiyon ve translasyonu engeller.

Şekil 3: Birden fazla polimeraz enzimi, tek bir bakteri genini kopyalayabilirken, çok sayıda ribozom aynı anda mRNA transkriptlerini polipeptitlere çevrir. Bu sayede spesifik bir protein, bakteri hücresinde hızla yüksek bir konsantrasyona ulaşabilir.
Şekil 3: Birden fazla polimeraz enzimi, tek bir bakteri genini kopyalayabilirken, çok sayıda ribozom aynı anda mRNA transkriptlerini polipeptitlere çevrir. Bu sayede spesifik bir protein, bakteri hücresinde hızla yüksek bir konsantrasyona ulaşabilir.
OpenStax

Ökaryotik RNA'nın İşlenmesi

Yepyeni transkribe edilmiş ökaryotik mRNA'lar, çekirdekten sitoplazmaya transfer edilmeden ve protein haline translasyonu yapılmadan çeşitli süreçlerden geçmelidirler. Ökaryotik mRNA olgunlaşmasında yer alan ek adımlar, prokaryotik bir mRNA’ya kıyasla çok daha kararlı bir molekül oluştururlar.

mRNA transkripti, işlenirken ve çekirdekten sitoplazmaya gönderilirken bozunmasını önlemek için önce RNA'yı stabilize edici histon proteinleriyle kaplanır. Bu adım, büyüyen transkriptin 5' ucuna özel bir nükleotid olan “şapka” eklenerek pre-mRNA sentezlenirken meydana gelir. Bozunmayı önlemenin yanı sıra protein sentezinde yer alan faktörler, ribozomlar tarafından translasyonu başlatmaya yardımcı olmak için şapkayı tanır.

Tüm Reklamları Kapat

Uzama aşaması tamamlandıktan sonra, bir enzim daha sonrasında poli-A kuyruğu adı verilen ve 3' ucuna yaklaşık olarak 200 adenin kalıntısı içeren bir dizi ekler. Bu modifikasyon ek olarak pre-mRNA’yı bozunmalardan korur ve hücresel faktörlere, transkriptin sitoplazmaya gönderilmesi gerektiğini bildirir.

Ökaryotik genler, ekzon denen protein kodlayan dizilerden oluşur ve intron adı verilen araya giren dizilerden oluşur. İntronlar süreç sırasında pre-mRNA'dan çıkarılır. mRNA'daki intron dizileri fonksiyonel protein kodlamazlar.

Ekzonların doğru amino asitleri kodlamak üzere bir araya gelmesi için protein sentezinden önce bir pre-mRNA’nın tüm intronlarının tamamen çıkarılması zorunlu ve çok önemlidir. Eğer işlemde tek bir nükleotid hatası bile olursa yeniden birleşen ekzonların dizisi kaydırılır ve ortaya çıkan protein işlevsiz hale gelmiş olur. İntronların çıkarılması ve ekzonların yeniden bağlanması işlemlerine uçbirleştirme (İng: "splicing") denir. İntronlar pre-mRNA hala çekirdekteyken çıkarılır ve bozulur.

Şekil 4: Ökaryotik mRNA, uçbirleştirilmesi (splicing) gereken  intronları içerir. 5' şapka ve 3' kuyruk da eklenir.
Şekil 4: Ökaryotik mRNA, uçbirleştirilmesi (splicing) gereken intronları içerir. 5' şapka ve 3' kuyruk da eklenir.
OpenStax

Özet

Prokaryotlarda, mRNA sentezi, DNA şablonundaki bir promotör sekansında başlatılır. Uzama, yeni mRNA'yı sentezler. Sonlandırma, mRNA'yı serbest bırakır ve RNA polimerazı durduran ve DNA şablonundan düşmesine neden olan mekanizmalarla gerçekleşir. Yeni kopyalanan ökaryotik mRNA'lar, bir başlık ve bir poli-A kuyruğu ile modifiye edilir. Bu yapılar, olgun mRNA'yı bozulmaya karşı korur ve çekirdekten dışarı atılmasına yardımcı olur. Ökaryotik mRNA'lar ayrıca, intronların çıkarıldığı ve ekzonların tek nükleotit doğruluğu ile yeniden bağlandığı birleştirme işlemine tabi tutulur. Sadece bitmiş mRNA'lar çekirdekten sitoplazmaya geçirilir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Moleküler Biyoloji Yazı Dizisi

Bu yazı, Moleküler Biyoloji yazı dizisinin 3. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "DNA'nın Yapısı Nasıldır? "Çift Sarmal" Ne Demek?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
45
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 12
  • Tebrikler! 9
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/02/2024 12:01:11 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/13662

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Dışkı
Astrofotoğrafçılık
Konuşma
Bebek
Köpekgil
Diş
Gerçek
Sars-Cov-2
Şüphecilik
Antik
Mühendislik
Elektrokimya
Rna
Dişler
Nanoteknoloji
Kanıt
Botanik
Kütleçekimi
Entomoloji
Bilim Felsefesi
Hastalık Yayılımı
Kurbağa
Küresel Isınma
Balık Çeşitliliği
Yangın
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Çernobil'den Sonraki En Büyük Felaket Kapımızda!
Çernobil'den Sonraki En Büyük Felaket Kapımızda!
Kızıl Cin: Türkiye'ye Düşen Nadir Yıldırım!
Kızıl Cin: Türkiye'ye Düşen Nadir Yıldırım!
Plasebo: Sadece İnanarak Hastalıklardan Kurtulabilir miyiz?
Plasebo: Sadece İnanarak Hastalıklardan Kurtulabilir miyiz?
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Özgür İrade: Aldığımız Kararlarda *Gerçekten* Özgür müyüz?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Arabada/Gemide Neden Mideniz Bulanıyor (Araç Tutuyor)?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
L. Texts, et al. Transkripsiyon Nedir? DNA'dan mRNA Nasıl Üretilir?. (14 Ocak 2023). Alındığı Tarih: 24 Şubat 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/13662
Texts, L., Bakırcı, Ç. M., Zeren, . (2023, January 14). Transkripsiyon Nedir? DNA'dan mRNA Nasıl Üretilir?. Evrim Ağacı. Retrieved February 24, 2024. from https://evrimagaci.org/s/13662
L. Texts, et al. “Transkripsiyon Nedir? DNA'dan mRNA Nasıl Üretilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 Jan. 2023, https://evrimagaci.org/s/13662.
Texts, Libre. Bakırcı, Çağrı Mert. Zeren, . “Transkripsiyon Nedir? DNA'dan mRNA Nasıl Üretilir?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, January 14, 2023. https://evrimagaci.org/s/13662.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close