Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Tek Kişilik Oyun Nedir? Tek Kişilik Oyunların Tiyatrodaki Yeri Nedir?

Tek Kişilik Oyun Nedir? Tek Kişilik Oyunların Tiyatrodaki Yeri Nedir? Envato Elements
Tek Başına Oynayan Çocuk
12 dakika
413
  • Tiyatro

Hayatın güçlüklerine ve gerçekliğine karşı, insana sığınabileceği üç liman verilmiştir: ümit etmek, gülmek ve oynamak. İnsanın oynama eylemini gerçekleştirme ortamını hazırlayan kavram ise, oyundur. Oyun, insan harici hayvanlarda da, özellikle de primatlarda da görülen bir olgudur. Oyunu şekillere, tanımlara ya da kuramlara sığdırmadan önce de insana liman olmuştur. Huizinga bunu şöyle anlatıyor:[1]

Çocuk ve hayvan oynarlar, çünkü oynamaktan zevk alırlar. İşte özgürlükleri de tam bu noktadadır.

Bu sözlerden de anlaşılacağı üzere, oyun oynamak, insana varoluşunun başından beri bağımsızlık kazandırmıştır. Bu bağımsızlık, oynama eylemini belli sınırlara ve kurallara göre biçimlendirme ile zıtlık içindedir. İlk insanın, gün içerisinde avladığı geyiğin kabilesine canlandırışı ile bir çocuğun kurduğu oyun arasında fark yoktur. Her ikisi de tek bir insana, daha doğru tanımıyla insanın kendisine özgü hayal gücünden doğar. Oyun güdüsünün bu kendine özgü ilkelliği, tiyatro sanatının dram ve mimesis kavramlarını ortaya atarak onlara verdiği tanımlar ile kırılmış, törpülenmiştir.

Bu Reklamı Kapat

Tiyatro, oyunun evrimleşerek artık avlanan toplumun ilkelliğinden düşünmeye başlayan insanın yaratımı olmuştur. Oyun ile tiyatro birbirlerinden ayrı düşünülemez iki kavram olsa da, tiyatronun evrim süreci göz önünde bulundurulduğunda, başlangıçtaki ortaklıklarını kaybettikleri görülür. Oyunun özünde yatan tek kişinin özgür hayal gücü, yerini tiyatronun yıkılmaz (her dönem bir önceki dönemin kurallarını yıksa da kendi kurallarını koymuştur) kurallarına bırakmıştır. İnsanın varoluşuyla gelen oynama güdüsü, özgürlüğünü salt inanmaktan ve yaratılanın yeni bir gerçeklik barındırmasından alırken, tiyatro bunun aksine gerçeğin taklit ediliş biçimi şekli üzerine oturmuştur. Gün içindeki avını anlatan kabile insanının oynayışına hiçbirimiz "Gerçek değil!" ya da "İnandırıcı bulmadık!" yorumu yapamayız. Bu salt inandırıcılık ilkesini yaratan ise, anlatanın tek kişi oluşudur. Avcılar bir bütünlük içinde avı canlandırsa da her biri kendi anlatımına ve canlandırışına odaklıdır. Bu da oynama eyleminin öncelikli olarak tek kişi üzerinden meydana getirildiği anlamına gelir.

Oysa tiyatro, Antik Yunan'da ikinci bir oyun kişisinin daha katılımıyla tek kişilik oyunları ikinci plana atmış ve 19. yüzyıla değin hiç bitmeyecek olan "Tek kişilik oyun nedir?", "Tek kişilik oyunun tiyatro olması hangi koşullara bağlıdır?" sorularıyla, günümüz tartışmalarını doğurmuştur. Oyun kavramı, çok kişilik oyunların olabilirliğini ve gerçekliğini mutlak bir doğruda kabullenmişken, tüm tiyatro tarihi tek kişilik oyunları kabullenmekte bir yere kadar gelebilmiş ve anlamsızca tıkanmıştır. Kuramcılar, tiyatro tarihi boyunca tek kişilik oyun türüne farklı tanımlamalar yapmışlardır:[2]

Bu Reklamı Kapat

  • Genellikle konuşmayan, yan roller ile desteklenen, tek bir konuşan ve oynayan oyuncunun bulunduğu tiyatro oyunudur. 
  • Bir aktör ya da aktris için yazılmış kısa, solo oyunlardır.
  • Sadece tek karakter içeren bir tiyatro gösterisidir. 
  • Bir tek aktörün rol aldığı ve bu aktörün birden fazla rolü üstlenebileceği, öznellik, lirizm ve iç yönelişlerin önem kazandığı bir oyundur.
  • Tek oyuncu için yazılan sahne yapıtı.
  • Kaç karakteri temsil ederse etsin, tek kişinin görev aldığı oyun (tiyatro eseri) demektir. 
  • Eğer oyun (tiyatro) niteliği taşıyorsa (konu, çatışma, karakter, dramatik akış vb.), tek kişinin oynaması için yapılmış olan kolajlar da "tek kişilik oyun" sayılırlar.

Bu tanımlar, tek kişilik tiyatroda meydana gelen tartışmaların önüne geçmeye yetmemiştir.

Tek kişilik tiyatro bağlamında hala ayrışmalara neden olan en büyük sorun, "Tiyatronun kolektivizmi ölüyor." düşüncesidir. Fakat bu oyunlarda da göz ardı edilmemesi gereken noktalar vardır:

Yazılan metin bir yazar tarafından yazılmakta, yönetmen tarafından sahnelenmekte, dramaturg tarafından çözümlenmekte ve oyuncu tarafından oynanmaktadır.

Çok kişilik tiyatrodan tek farkı olan tek kişiyle oynanıyor oluşu, bu türü hiçbir şekilde tiyatro sanatının kurallarına aykırı ya da "tiyatro dışı" yapmaz. Bu kargaşa, sahnede devinen her tek kişinin yaptıklarının oyun olup olmadığının sorgulanmamasından ve ne acıdır ki tiyatronun klasik yaklaşımından öteye geçmek için at gözlüklerini bir kenara bırakmayan kuramcılardan kaynaklanmaktadır. Açıkça, tek kişilik oyunlar üzerindeki bu tartışmaların nedeni, dram sanatı ve tiyatro sanatı açısından yeterince değerlendirme yapılmamasıdır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Tek kişilik tiyatronun en büyük farkı olan tek oyuncu tarafından sergilenmesinin oyuncu açısından çeşitli zorlukları ve çıkmazları da vardır. Eğer ortaya etkileyici ve yararlı bir performans koyabilmek istiyorsa, daha yaratıcı olma zorunluluğu gütmelidir. Çünkü (tıpkı çok kişilik oyunlarda da olduğu gibi) ona yardımcı olacak dekor, ışık, ses, kostüm, makyaj gibi yardımcılar olsa da, sahne üzerinde ilgi hep oyuncunun üstünde olacaktır. Rolünü başka bir oyuncuyla destekleme yoluyla dinlenme lüksüne sahip değildir ve yardımcı olan tiyatro etmenlerinin hiçbirinin arkasına saklanamaz.

Seyircinin önemi de tam olarak bu noktada devreye girer. Bu nedenlerden ötürü tek kişilik tiyatro, seyirciyi daha çok içine çeker. Tek kişilik tiyatroda bu ilgiyi çekmede en vurucu olan, anlatımdır. Bu anlatım eğer nazım olarak yapılırsa seyirciyi doğuştan var olan duygular gizemli olaylarla dolu bir ortama taşır:[3]

Bu büyüsel konsantrasyon içinde seyircinin hayal kurma yeteneği uyandırılır.

Ayrıca tek kişilik oyunların yer yer anlatı ile, yani seyirciyle iletişim kurularak veya bir nesne, "-mış gibi" varsayılan kişiyle iletişim kurularak oynaması ya da bu iki yaklaşımın da kullanılması diğer bir tartışma konusudur.

Oyun, ya dramatik yani Aristotelesçi tiyatro üslubundan ya da epik yani Brechtçi tiyatro üslubundan doğar. Dramatik formda seyirciyle oyuncu ilişki kurmazken, epik yaklaşımda oyuncu seyirciyle iletişim kurar. Yani bu da dramatik olanda yanılsamayı doğurur. Fakat her iki yaklaşımın da yer aldığı formlar tiyatro gerekliliklerine göre uygulanır ve işlenirse mümkün kılınabilir. Oysa ister dramatik ister epik olsun, oyuncunun seyirci ile iletişimi en önemli faktördür. Çok kişilik oyunlarda bu ayrım sorun olmaz ve problem teşkil etmezken, tek kişilik oyunlar üslup karmaşalarıyla doludur.

Dikkat edilmesi gereken aşama ise nedenselliktir. Bu üslup karmaşasının doğmaması, iki türün de kullanımının sağlam nedenlerle açıklanabiliyor oluşuyla ilintilidir:[4]

Bu Reklamı Kapat

Eğer dram yazan 'oyun' yazıyor ve tiyatro sanatçıları bu oyunu sahnede 'tiyatro' sanatının gereklerine göre sahneliyorlarsa, yukarıda sözü edilen karmaşayı yaratmamak durumundadırlar. Yaptıkları her eylemin dram ve tiyatro sanatı açısından açıklaması olması gerekmektedir.

Tek kişilik tiyatro, şiir ve drama doğuşunun arasındaki geçiş aşamasıdır. Önemi, içeriği, anlatımı ve sergilenişi bu kadar geniş, köklü olan tek kişilik tiyatronun günden güne daha çok anlaşılması ve hakkındaki tartışmaların tutarsız ve boş olduğu durumlardan kurtulması tek kişilik tiyatronun ne anlama geldiği konusunda bizlerin daha çok aydınlanmasını sağlayacaktır.

Geçmişten Bugüne Tiyatroda Tek Kişilik Oyun

Tek kişilik oyun türünün güçlü ve yaşlı bir geçmişi vardır. Fakat hala tiyatro sanatının içerisinde çeşitli çıkmazlara yol açar. Bu denli eski bir tarihe sahipken, çıkmazdan bahsedilmesi paradoks gibi görünmektedir. Çünkü temeli bu kadar eskiden atılan bir türün oturmuş bir geleneği olması da beklenir. Lakin bu türün geleneği bir türlü saptanamamış, nereye ait olduğu belirlenememiştir.

Tek oyunculu tiyatronun en önemli ataları olarak eski Yunanistan'daki Aojdos, Rapsod veya Koryphaios (korobaşı), Yunan ve Roma'da mimus, Hindistan'daki Bhana, Orta Asya'daki Şamanlar, Türk gezgin şair-ozanlar, Orta Çağda Avrupadaki Joculator, Bard veya Trouver gibi sanatçılar kabul edilmektedir.[5] Bu formun kaynağı incelenince hem Avrupa hem de Asya'da tek oyunculu tiyatronun şiir okumakla başladığını belirtmek mümkündür.

Tek kişilik oyunların tarihçesi o denli karmaşıktır ki bu olguyu her bir kuramcı farklı bir noktadan ele alıp değerlendirebilmektedir. Üstelik bu türün algılanış ve tarihsel olarak irdeleniş biçimi pek çok farklı açı barındırmaktadır - ve tiyatronun doğuşunda kabaca var olmaya başlayan, kuralları belirli olan bu türün tarihçesini anlayabilmek için, tiyatronun başlangıcına bakılması gerekir.

Bu Reklamı Kapat

Ritüellerden doğduğu düşünülen tiyatronun, pek çok kuramcı tarafından da hikaye anlatıcılığından doğmuş olduğu düşünülmektedir. Yani "Tiyatro ritüellerden doğmuştur." düşüncesi ile "Tiyatro hikaye anlatıcılığından doğmuştur." düşüncesi kuramcılar arasında birbiriyle yarışmaktadır. Ancak tiyatro esas olarak köklü temellerini hikaye anlatıcılığından alır. Çünkü ritüellerin özü hikayelerdir. Onları şekillendiren, eylem haline getiren bir hikayenin yaşanması veya yaşatılmasıdır. Amerikan şair Muriel Rukeyser’ in de dediği gibi:[6]

Evren atomlardan değil, hikayelerden oluşur.

Bu sanat, insanlık tarihiyle yaşıt bir sanat dalı denilebilir. Hikaye anlatıcılığı tiyatronun içine dahil edilmeden önce de ilk insanlarda hükmünü sürdürmeye başlamıştır. İlk insanlar mağara duvarlarına resimler yaparak bir şeyler anlatmaya çalışmış veyahut birbirlerine rüyalarını anlatmışlardır.

Hikaye anlatıcılığının geçmişinin köklü oluşu, tiyatro bilgelerinin çoğunluğunun tiyatronun kökenini hikaye anlatıcılığında aramalarına vesile olmuştur. Hikaye anlatıcısı, yönetmenlik ve yazarlığı, oyunculukta birleştirmiş bir sanatçıdır. Yani Brook'un da deyimiyle:[7]

Tiyatro, çok başlı hikaye anlatıcısıdır.

Tarihsel olarak bakarsak sahne sanatlarında yazar, yönetmen ve oyuncunun henüz ayrışmamış çağlarının sanatıdır:[8]

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı

Hikaye anlatıcılığının bütün artistik (sanatsal) ürünlerin en üstünde olduğunu asla unutmamalıyız.

Bu anlatıcılık, tiyatroda monologun oluşmasına zemin hazırlamıştır. Tiyatronun olgunlaşması ve içine her geçen gün yeni kavramları katmasıyla ortaya çıkan terimlerden olan monolog; Yunancadaki Monologos monos (tek) ve logos (söz) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir. Monolog, yani tek başına konuşma:[8]

  1. Dinleyicilere bir kişinin anlattığı -genellikle- güldüren olay.
  2. Tiyatro oyununda oyuncunun kendi kendine konuşması anlamlarına gelir.

Aristoteles, Poetika adlı eserinde şöyle der:[9]

Karaktere dayanmayan tragedya olabildiği halde, öyküsü olmayan (eyleme dayanmayan) tragedya olmaz.

Tragedyaların ortak biçimsel özellikleri, oyun yapısının temelinde eylemin yer almasıdır. Oyunun öyküsü olaylarla gelişir, kişilerin özellikleri olaylara gösterdikleri tepkiden anlaşılır, oyunun teması olayların gelişimi ve sonuçlanması ile olgunlaşır; buna rağmen, eylemi yavaşlatan ve karakterin konuşmasına izin veren monologlara Antik Yunan'da da rastlarız.[10] Antik Yunan'da korodan sonra eklenen oyuncu, seyirciyle iletişim kurmadan hikayeyi anlatmaya başlar. Monolog tiyatroya ikinci bir oyuncu 5. yüzyılda Aiskhylos tarafından getirilmiştir ve bu genelen, 21. yüzyıl tiyatrosunda da var olmaya devam eden bir kavram haline gelmiştir.[10]

Bu noktada, sıklıkla birbirine karıştırılan tirat ile monologun birbirinden farklı kavramlar olduğunu vurgulamak gerekir:[9]

Dram sanatı aksiyon olduğundan, oyundaki sözel öğenin de aksiyon kadar öncelikli işlevi yüklenmesi gerekir. Konuşulan sözcükler, sözcük anlamların da ya da yapısal içeriklerinden çok karaktere ne yaptıkları, kime yöneltildikleri ya da monologlarda, o sözleri söyleyen karaktere ne yükledikleriyle (Hamlet'in, 'Ben ne serseri ne kaba bir köleyim' monologunu düşünün; o, bununla düşüncelerini düzene koyar ve yeni bir plan kurmaya başlar) önemlidir. Tiradlar ve monologlar iki çeşittir: Birinde, karakter kendiyle hesaplaşır ve seyirci onun en gizli düşüncelerini öğrenir; ikincisinde, doğrudan seyirciye yönelir. İlkinde, karakter kendine oynamaktadır ('fikrini değiştirmektedir'), ikincisinde ise seyirciye 'oynamaktadır.'

Kuramcıların sıklıkla tartıştığı tek kişilik oyun, çok kişilik oyunlar gibi algılanmış ve kendi yapısından gelen yapısal sorunlar üzerinde durulmamıştır. Bu yapısal sorunların ilki, sahnede olması gereken iletişimi, yani diyaloğu, tek kişiyle sağlamaktır. Bu, dram sanatı bakımından sorun olmamalıdır. Çünkü bu açıdan bakıldığında dram yazarı çatışmayı, seçtiği konu bağlamında çok kişiyle kuramayacağı için tek kişiye yönelmek durumundadır. Yani tek kişilik bir oyun oluşturmak, bir lüks ya da bir deneme değil, dram sanatının kendi iç işleyişinden doğan zorunlu bir seçimdir. Bu bağlamda oluşturulacak çatışma, oluşturulacak aksiyon sahnede de tiyatro sanatının gereklilikleri bağlamında ele alınmalıdır.[11]

Yazınsal ve Tiyatral Yapıtlardan Oluşturulan Kolajlar

Tek kişilik oyunlardaki çatışma, "konu", "biçim" ve konuya biçim vermeye yarayan işlem olarak "teknik" görülebilir. Tek kişilik oyunların bazılarının tekniğinde sorun olarak aksiyon gelişimini, çatışma olgusunun ele alınışını, kişileştirmeyi ve konuşma örgüsündeki tutarsızlıkları vs. göstermek mümkündür. Bu bağlamda tek kişilik oyun olgusunun farklı bir yönelişine, "Yazınsal ve Tiyatral Yapıtlardan Oluşturulan Kolajlara" da değinmek gerekir. Bunları tek kişilik oyun kapsamına almak için, gerçekleştiricisinin yola çıkış niyetine ve elde ettiği sonuca bakmak gerekmektedir. Çünkü bu "kolajlar" tek kişilik olabildiği gibi, çok kişilik de olabilmektedir.

Yukarıda sözünü ettiğimiz ölçütler burada da geçerlidir. Bu kolajlar oluşturulurken, denenmiş ya da denenmemiş biçimleriyle "tiyatro" ortaya çıkıyor mu? Bu kolajlar "dramatik" mi yoksa çeşitli şiirlerin, öykülerin, oyunlardan parçaların ya da bunların karışımının rastgele sıralanması mı? Sergilenen çalışmalara baktığımızda her iki durumun da olduğunu (olabildiğini) görüyoruz.

Yazınsal yapıtların özellikle öykü ve şiirlerin daha geniş kitlelere ulaşması açısından işlevsel bir yöntem olan "kolajlar", günümüzde sıkça kullanılmaktadır. Kolaj yazma yöntemi olarak öne çıkmakta, bu yönüyle sözcüğün günümüzdeki karşılığıyla söylersek, "metinlerarasılık" (ya da onun kullanımlarından birisi olan alıntı) kuramlarındaki tanımlamalarla buluşmaktadır. Kavramın artsüremsel (tarihsel süreç içerisinde kolay) olduğu kadar eşsüremsel bir görüngüde (bir resmetme ve/ya yazma yöntemi olarak kolaj) görünümlerinin kısaca belirlenmesi Aragon'un yapıtının özgünlüğünü kavramayı alabildiğine kolaylaştıracaktır.

20. yüzyılın en önemli yeniliklerinden biri olarak kabul edilen, daha önce var olan yapıtlardan, nesnelerden, iletilerden belli sayıda unsuru alıp yeni bir yapıt içerisine sokmaya dayanan kolajın (yapıştırma), çoğunlukla, 1910'lu yılların başında plastik sanatlar (resim) alanında doğduğu söylenir. Yöntem olarak "açık biçim"in yeğlendiği bu gösteriler, seyirciye konuşan oyunlardır. Yani bir anlamda anlatı oyunlarıdır. Anlatı oyunlarında çatışma, aksiyon anlatımın içindedir. Oyuncu, çatışmayı, aksiyonu anlatır. Bunlara, anlatısal çatışma ya da "anlatısal aksiyon" da denilebilir.

Sonuç

20. yüzyılın sonlarına doğru yaygınlaşan tek kişilik tiyatro, başlarda direkt olarak tek kişi için yazılmış oyunlarla varlığını sürdürmekteydi. Fakat günümüz tiyatrosunda yeni deneysel tiyatro çalışmaları tek kişilik oyunları da etkilemiştir. Bir veya birkaç yazarın oyun, roman, şiir vb. sanat metinlerinin mantıksal bir düzlemde belli bir başlık altında bir araya getirilmesiyle oluşan kolajlar tek kişiye indirilerek kolajın deneysel oluşunun yanı sıra oyunu da deneysel hale getirerek bugünün tiyatrosuna yaklaştırır.

Bu Reklamı Kapat

Ne yazık ki tek kişilik oyunların tarihinin 20. yüzyıl dönemini içeren kaynaklar bulmak zor olduğundan, bu tür denemelere örnekler bulmak da zordur. "Tek kişilik oyun nedir?" sorusuna cevap niteliğinde bir kaynak kitap veya toparlayıcı bir eser de yoktur. Fakat kavramların tanımlarından faydalanarak yeni bir metin oluşturmak mümkündür.

Geçmişten bugüne var olan tek kişilik oyun kavramı bugünün tiyatrosu için geçerli ve günceldir. Bu nedenle bütün bir tiyatro tarihini oluşturan çok sayıdaki metnin her biri, içinden bir karakter seçilerek tek kişilik oyun haline getirilip yeniden yorumlanabilir.

Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 3
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • ^ J. Huizinga. (2013). Homo Ludens. Yayınevi: Ayrıntı yayınları. sf: 25.
  • E. Göktaş. (1999). Türk Tiyatrosunda Tek Kişilik Oyunlar, Stand-Up'lar Ve Kolajlar. Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, sf: 41. | Arşiv Bağlantısı
  • ^ A. A. Lytko. (Dergi, 2017). Meddah-Avrupa Ve Doğu Tiyatro Geleneğinin Bağlamında Tek Oyunculu Meddah Türk Tiyatrosu. Not: s.28.
  • ^ H. Unudulmaz. (Dergi, 2015). Ot Dergisi, Ekim Sayısı. Not: s.15.
  • ^ P. Brook. (1987). Kayma Noktası. Yayınevi: Harper & Row. sf: 162.
  • ^ L. Degh. (1989). Folktales And Society-Story-Telling In A Hunarian Peasant Community. Yayınevi: Indiana University Press. sf: 165.
  • ^ H. Taner, et al. (1966). Tiyatro Terimleri Sözlüğü. Yayınevi: Türk Dil Kurumu Yay.. sf: 68.
  • ^ a b Aristoteles. (1999). Poetika: Şiir Sanatı Üzerine. Yayınevi: Remzi Kitabevi. sf: 24.
  • ^ a b S. Şener. (1997). Yaşamın Kırılma Noktasında Dram Sanatı. Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları. sf: 32.
  • ^ a b M. Esslin. (1996). Dram Sanatının Alanı. Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları. sf: 68-69.
  • ^ K. Aktulum. (Dergi, 2016). Kolaj Nedir? Louis Aragon Örneği. Not: Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, Sayı 7.
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2022 19:51:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/12251

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Genom
Analiz
Hastalık Yayılımı
Sağlık Bakanlığı
Ortak Ata
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Yeni Koronavirüs
Aslan
Çocuk
Evrim Ağacı Duyurusu
Nadir
Kertenkele
Böcek Bilimi
Habercilik
Doğa Gözlemleri
Yeme
Virüsler
Mitler
Canlı
Onkoloji
Robot
Kalp
Alkol
Eczacılık
Bitkiler
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.