Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Süt Bezlerinin Evrimi ve Memeli Evrimi Üzerindeki Etkileri

Süt Bezlerinin Evrimi ve Memeli Evrimi Üzerindeki Etkileri Pixabay
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 47. yazısıdır. Dizinin ilk yazısına gitmek için buraya, dizideki tüm yazıları görmek için buraya tıklayınız. Yazı dizileri, EA Akademi'nin bir parçasıdır.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

Öncelikle, bu konunun henüz tam olarak kesin bir şekilde açıklanmış bir konu olmadığını belirtmemizde fayda var. Bunun en temel sebeplerinden bir tanesi, süt bezlerinin ve bu bezleri taşıyan organların genellikle yumuşak dokulardan oluşuyor olması ve yumuşak dokuların çok rastlantılar meydana gelmediği sürece (devasa reçineler içerisinde gömülme, buzul içerisinde kalma, vb.) fosilleşmediğini biliyoruz. Bu da, evrimsel kökenlerini incelememizi zorlaştırıyor. Ne var ki, moleküler biyoloji sayesinde bu konuda araştırmalar sürdürülebilmekte; ancak bunlar da şu anda çok kapsamlı değil. Bu sebeple, yeni nesil biyologlar için ve boş bir alan olduğunu söyleyebiliriz; bu alanda çalışmalar yapacak kişiler çok yeni bulguları bilim dünyasına kazandırabilirler.

Öte yandan, günümüzde yaşayan memeliler, tek-delikliler ve keseliler arasında yapılan bazı kıyaslamalar sayesinde çeşitli teoriler ileri sürülebilmektedir. Bunlara bir bakalım:

İlk teori, Smithsonian Enstitüsü bünyesindeki Ulusal Zooloji Parkı besin uzmanlarından Olav T. Oftedal'ın "Süt Bezleri Biyolojisi ve Neoplazi Dergisi"nde 2002 yılında yayınladığı (sf: 253-266) ve süt bezlerinin Apokrin ter bezlerinden evrimleştiğini ileri sürdüğü teoridir. Apokrin ter bezleri, derimizin dermis kısmıyla yağların bulunduğu kısmın birleşim noktasında bulunur. Bu bezlerin ortam adaptasyonu dahilinde farklılaşmasından ötürü süt bezlerinin evrimleştiğini ileri sürmektedir.

Bu noktada daha fazla ilerlemeden önce, neden süt bezlerinin avantajlı olabileceğini düşünelim: Çünkü süt bezlerinden salgılanan süt, yavru için son derece besleyici ve koruyucudur. Ayrıca anne ile yavru arasındaki bağın sürdürülmesi açısından da faydalı olduğu düşünülmektedir. Bu da bizi bir sonraki teorimize götürür:

Kuzey Michigan Üniversitesi'nden davranış evrimi üzerine çalışan Prof. Dr. Brent Graves ile Kentucky Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde davranış bilimi üzerine çalışan Dr. Jamieson Duvall'ın 1983 yılında The American Naturalist dergisinin 122. sayısının 835-839. sayfaları arasında yayınladığı "Feromonların Sürüngen-Benzeri Memeliler Üzerindeki Rolü" başlıklı makalelerinde, süt bezlerinin ilk olarak tek-delikli olarak bilinen ornitorenk ve ekidnalarda (yumurtayla üreyen memeliler) ve onlardan önce de sürüngen-benzeri memeli olarak anılan synapsidlerde, yumurtadan çıkan yavruların ilk-besini olaran evrimleştiğini ve anne ile yavrunun birbirine daha sıkı bağlanmasının ve aralarındaki oryantasyonun sağlanabilmesinin getirdiği avantaj sonucu evrimleştiğini ileri sürmektedirler. Bu noktada synapsid denen ve sırtlarında yay halinde bir parça bulunan sürüngen-benzeri memelilerin, sürüngenlerden memelilerin evrimi sırasındaki güzel bir "ara-sınıf" olduğunu belirtmekte fayda var. Aşağıdaki kaynaklarımda bunlara dair bilgilere de ulaşabilirsiniz.

Bir diğer teori ise yine Smithsoninan Enstitüsü'ne bağlı olarak çalışan bir zoolog olan Susan Lumpkin ile az önce bahsettiğimiz Olav T. Oftedal'ın ortak olarak 2003 yılında yayınladıkları "Süt Bezleri ve Sinapsid Evrimi'ndeki Kökenleri" başlıklı makalede ikili, ilkel memelilerin yumurtalarını nemli tutmak için kullandıklarını ve yumurtadaki yavrunun enfeksiyonlardan korunmasını hedeflediklerini ileri sürmektediler. Bu teori, daha sonradan, 2006 yılında Prof. C. Vorbach, Utah Üniversitesi'nden Prof. Dr. Mario Ceppechi ve Moleküler Biyoteknoloji Enstitüsü'nden Prof. Dr. Josef Penninger tarafından yapılan araştırmalar sonucu yayınlanan "Memelilerdeki Süt Bezlerinin Evrimi ve Savunma Sistemleri" başlıklı makalelerindeki bulgularla desteklenmiştir.

Uzun lafın kısası, süt bezlerinin evrimi ile ilgili farklı teoriler olmakla birlikte, bu alandaki araştırmalar halen devam etmektedir. Bu noktada, şu bilgiyle yazımızı sonlandırmakta fayda vardır:

Laktozlama (lactation), süt bezlerinden çok daha önce evrimleşmiştir. Charles R. Darwin, çok doğru bir şekilde, süt bezlerinin derideki diğer bezlerden farklılaşarak evrimleştiğini ileri sürmüştür. Bunu daha da ileri götürerek süt bezlerinin ana kökeninin balıklarda bulunan kuluçka keseleri olduğunu ileri sürmüştür. Henüz bu hipotez tam olarak ispatlanmış değildir; ancak bu kese, balıklarda yumurtaların besince zenginleştirilmesinde kullanılmaktadır. Günümüzde yapılan araştırmalar, benzer keselerin sürüngen-benzeri memeli dediğimiz sinapsidlerde de bulunduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu da Darwin'in ileri görüşlülüğünü bizlere göstermektedir.

Disk Balığı olarak anılan Symphysodon aequifasciata tür isimli balığın yavruları hem anne tarafından, hem de baba tarafından beslenir. Bu canlıların iki cinsiyetinde de deriden bir mukus salgılanır ve yavru, bu mukus ile beslenir. İlginç bir şekilde, bu balıklardaki mukusun salgılanması "prolaktin" (veya Luteotropik Hormon, LTH) denen bir protein ile kontrol edilir. Aynı protein, memelilerdeki sütün salgılanmasını da kontrol eder. Bu da Evrimsel Biyoloji'nin açıklama gücünü bizlere gösterir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sinapsidlerden sonra, Terapsid (Therapsids) denen bir sınıfta süt salgısına rastlanır. Terapsidler, Sinapsidlerden evrimleşmiştir ve günümüzde bütün memelilerin atası olarak bilinen sınıftır. Bu canlıların özellikleri, günümüzde hala memelilerde taşınmaktadır. Bu, ayrı bir yazının konusudur. Terapsid sınıfından, özellikle cynodontlar denen bir alt sınıfta, besince zengin süt salgılandığı bilinmektedir. Bu alt sınıfın bazı türleri günümüzde hala yaşamaktadır.

Süt bezlerinin salgılarının evriminin, vücuttaki kıl foliküllerinin farklılaşması sonucu meydana geldiği düşünülmektedir. Yine Oftedal'ın bu konuyla ilgili makaleleri yayınlanmıştır.

Memeliler gibi sürüngenlerden farklılaşarak evrimleşen kuşlarda da "kuş sütü" bulunmaktadır ve benzer şekilde bu sütün salgılanması da prolaktin tarafından kontrol edilir.

Bu konunun hala araştırmalara ihtiyacı vardır ancak gelecek günlerde, bu bulguları birleştiren daha kapsamlı teoriler ortaya atılacağı kesindir. Bu bulgularla bile, süt bezlerinin nasıl evrimleştiğini yaklaşık olarak anlayabilmekteyiz.

Teşekkür: Mali Yaman

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 13/07/2020 15:13:42 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/75

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Öğrenme Alanı
Kozmik Mikrodalga Arkaplan Işıması (Cmb)
Nöron
Yumurta
Bebek Doğumu
Sağlık Personeli
Uçma
Dünya Sağlık Örgütü
Dünya
Hücre
Makina
Hız
Jeoloji
Cinsellik
Mitler
Evrim Teorisi
Teyit
Gelişim
Yiyecek
Çocuk
Beslenme Davranışları
Evrim
Bilgi
Sperm
Hayvan Davranışları
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Eğer Hiroshima ve Nagasaki'yi öngörebilecek olsaydım, denklemimi 1905'te yırtıp atardım.”
Albert Einstein
Geri Bildirim Gönder