Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Süt Bezlerinin Evrimi ve Memeli Evrimi Üzerindeki Etkileri

Süt Bezlerinin Evrimi ve Memeli Evrimi Üzerindeki Etkileri Pixabay
4 dakika
11,529
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 47. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Tüm Reklamları Kapat

Öncelikle, bu konunun henüz tam olarak kesin bir şekilde açıklanmış bir konu olmadığını belirtmemizde fayda var. Bunun en temel sebeplerinden bir tanesi, süt bezlerinin ve bu bezleri taşıyan organların genellikle yumuşak dokulardan oluşuyor olması ve yumuşak dokuların çok rastlantılar meydana gelmediği sürece (devasa reçineler içerisinde gömülme, buzul içerisinde kalma, vb.) fosilleşmediğini biliyoruz. Bu da, evrimsel kökenlerini incelememizi zorlaştırıyor. Ne var ki, moleküler biyoloji sayesinde bu konuda araştırmalar sürdürülebilmekte; ancak bunlar da şu anda çok kapsamlı değil. Bu sebeple, yeni nesil biyologlar için ve boş bir alan olduğunu söyleyebiliriz; bu alanda çalışmalar yapacak kişiler çok yeni bulguları bilim dünyasına kazandırabilirler.

Öte yandan, günümüzde yaşayan memeliler, tek-delikliler ve keseliler arasında yapılan bazı kıyaslamalar sayesinde çeşitli teoriler ileri sürülebilmektedir. Bunlara bir bakalım:

İlk teori, Smithsonian Enstitüsü bünyesindeki Ulusal Zooloji Parkı besin uzmanlarından Olav T. Oftedal'ın "Süt Bezleri Biyolojisi ve Neoplazi Dergisi"nde 2002 yılında yayınladığı (sf: 253-266) ve süt bezlerinin Apokrin ter bezlerinden evrimleştiğini ileri sürdüğü teoridir. Apokrin ter bezleri, derimizin dermis kısmıyla yağların bulunduğu kısmın birleşim noktasında bulunur. Bu bezlerin ortam adaptasyonu dahilinde farklılaşmasından ötürü süt bezlerinin evrimleştiğini ileri sürmektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Bu noktada daha fazla ilerlemeden önce, neden süt bezlerinin avantajlı olabileceğini düşünelim: Çünkü süt bezlerinden salgılanan süt, yavru için son derece besleyici ve koruyucudur. Ayrıca anne ile yavru arasındaki bağın sürdürülmesi açısından da faydalı olduğu düşünülmektedir. Bu da bizi bir sonraki teorimize götürür:

Kuzey Michigan Üniversitesi'nden davranış evrimi üzerine çalışan Prof. Dr. Brent Graves ile Kentucky Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde davranış bilimi üzerine çalışan Dr. Jamieson Duvall'ın 1983 yılında The American Naturalist dergisinin 122. sayısının 835-839. sayfaları arasında yayınladığı "Feromonların Sürüngen-Benzeri Memeliler Üzerindeki Rolü" başlıklı makalelerinde, süt bezlerinin ilk olarak tek-delikli olarak bilinen ornitorenk ve ekidnalarda (yumurtayla üreyen memeliler) ve onlardan önce de sürüngen-benzeri memeli olarak anılan synapsidlerde, yumurtadan çıkan yavruların ilk-besini olaran evrimleştiğini ve anne ile yavrunun birbirine daha sıkı bağlanmasının ve aralarındaki oryantasyonun sağlanabilmesinin getirdiği avantaj sonucu evrimleştiğini ileri sürmektedirler. Bu noktada synapsid denen ve sırtlarında yay halinde bir parça bulunan sürüngen-benzeri memelilerin, sürüngenlerden memelilerin evrimi sırasındaki güzel bir "ara-sınıf" olduğunu belirtmekte fayda var. Aşağıdaki kaynaklarımda bunlara dair bilgilere de ulaşabilirsiniz.

Bir diğer teori ise yine Smithsoninan Enstitüsü'ne bağlı olarak çalışan bir zoolog olan Susan Lumpkin ile az önce bahsettiğimiz Olav T. Oftedal'ın ortak olarak 2003 yılında yayınladıkları "Süt Bezleri ve Sinapsid Evrimi'ndeki Kökenleri" başlıklı makalede ikili, ilkel memelilerin yumurtalarını nemli tutmak için kullandıklarını ve yumurtadaki yavrunun enfeksiyonlardan korunmasını hedeflediklerini ileri sürmektediler. Bu teori, daha sonradan, 2006 yılında Prof. C. Vorbach, Utah Üniversitesi'nden Prof. Dr. Mario Ceppechi ve Moleküler Biyoteknoloji Enstitüsü'nden Prof. Dr. Josef Penninger tarafından yapılan araştırmalar sonucu yayınlanan "Memelilerdeki Süt Bezlerinin Evrimi ve Savunma Sistemleri" başlıklı makalelerindeki bulgularla desteklenmiştir.

Uzun lafın kısası, süt bezlerinin evrimi ile ilgili farklı teoriler olmakla birlikte, bu alandaki araştırmalar halen devam etmektedir. Bu noktada, şu bilgiyle yazımızı sonlandırmakta fayda vardır:

Tüm Reklamları Kapat

Laktozlama (lactation), süt bezlerinden çok daha önce evrimleşmiştir. Charles R. Darwin, çok doğru bir şekilde, süt bezlerinin derideki diğer bezlerden farklılaşarak evrimleştiğini ileri sürmüştür. Bunu daha da ileri götürerek süt bezlerinin ana kökeninin balıklarda bulunan kuluçka keseleri olduğunu ileri sürmüştür. Henüz bu hipotez tam olarak ispatlanmış değildir; ancak bu kese, balıklarda yumurtaların besince zenginleştirilmesinde kullanılmaktadır. Günümüzde yapılan araştırmalar, benzer keselerin sürüngen-benzeri memeli dediğimiz sinapsidlerde de bulunduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu da Darwin'in ileri görüşlülüğünü bizlere göstermektedir.

Disk Balığı olarak anılan Symphysodon aequifasciata tür isimli balığın yavruları hem anne tarafından, hem de baba tarafından beslenir. Bu canlıların iki cinsiyetinde de deriden bir mukus salgılanır ve yavru, bu mukus ile beslenir. İlginç bir şekilde, bu balıklardaki mukusun salgılanması "prolaktin" (veya Luteotropik Hormon, LTH) denen bir protein ile kontrol edilir. Aynı protein, memelilerdeki sütün salgılanmasını da kontrol eder. Bu da Evrimsel Biyoloji'nin açıklama gücünü bizlere gösterir.

Sinapsidlerden sonra, Terapsid (Therapsids) denen bir sınıfta süt salgısına rastlanır. Terapsidler, Sinapsidlerden evrimleşmiştir ve günümüzde bütün memelilerin atası olarak bilinen sınıftır. Bu canlıların özellikleri, günümüzde hala memelilerde taşınmaktadır. Bu, ayrı bir yazının konusudur. Terapsid sınıfından, özellikle cynodontlar denen bir alt sınıfta, besince zengin süt salgılandığı bilinmektedir. Bu alt sınıfın bazı türleri günümüzde hala yaşamaktadır.

Süt bezlerinin salgılarının evriminin, vücuttaki kıl foliküllerinin farklılaşması sonucu meydana geldiği düşünülmektedir. Yine Oftedal'ın bu konuyla ilgili makaleleri yayınlanmıştır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Memeliler gibi sürüngenlerden farklılaşarak evrimleşen kuşlarda da "kuş sütü" bulunmaktadır ve benzer şekilde bu sütün salgılanması da prolaktin tarafından kontrol edilir.

Bu konunun hala araştırmalara ihtiyacı vardır ancak gelecek günlerde, bu bulguları birleştiren daha kapsamlı teoriler ortaya atılacağı kesindir. Bu bulgularla bile, süt bezlerinin nasıl evrimleştiğini yaklaşık olarak anlayabilmekteyiz.

Teşekkür: Mali Yaman

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
Evrim Ağacı Akademi: Canlıların Evrimi Yazı Dizisi

Bu yazı, Canlıların Evrimi yazı dizisinin 47. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oksijenli Solunum Nasıl Evrimleşti? İlkel Hücreler Nasıl Oldu da Oksijeni Kullanabilecek Biçimde Evrimleştiler?" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
6
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • İnanılmaz 1
  • Umut Verici! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/07/2024 21:13:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/75

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Viral
Makina
Hayatta Kalma
Argüman
Beyin
Odontoloji
Aile
Gıda
Sinir
Dilbilim
Uluslararası Uzay İstasyonu
Manyetik
Maymun
İmmünoloji
Uterus
Albert Einstein
Zehirli Mantar
Korku
Anksiyete
Arı
Çeviri
Canlı
Psikoloji
Ses Kaydı
Antropoloji
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Süt Bezlerinin Evrimi ve Memeli Evrimi Üzerindeki Etkileri. (14 Mayıs 2011). Alındığı Tarih: 18 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/75
Bakırcı, Ç. M. (2011, May 14). Süt Bezlerinin Evrimi ve Memeli Evrimi Üzerindeki Etkileri. Evrim Ağacı. Retrieved July 18, 2024. from https://evrimagaci.org/s/75
Ç. M. Bakırcı. “Süt Bezlerinin Evrimi ve Memeli Evrimi Üzerindeki Etkileri.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 14 May. 2011, https://evrimagaci.org/s/75.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Süt Bezlerinin Evrimi ve Memeli Evrimi Üzerindeki Etkileri.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, May 14, 2011. https://evrimagaci.org/s/75.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close