Bazı Hayvanlarda Neden Yele Bulunur? Yele Nasıl Evrimleşmiştir?

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Bu soruyu, Panthera leo (aslan) türü üzerinden anlatacağız. Ancak günümüzde bilinen diğer at (Equus ferus) gibi türlerde de benzer veya tamamen aynı sebeplerle yele evrimine rastlanmaktadır. Bu sebeple diğer hayvanlara da, aşağıdaki cevabımızı uyarlamanız mümkündür.

Modern kediler bundan 10.8 milyon yıl önce evrimleşmeye başlamıştır. Aslan türünün atalarına ilk olarak Erken Pliyosen Dönem'de (yaklaşık 2.5 milyon yıl öncesinden) rastlanır; ancak günümüzdeki modern aslan türü, bundan 1 milyon yıl öncesiyle 800.000 yıl önce arasında evrimleşmeye başlamıştır. Aslan ile en yakın olan kuzeniş jaguarların bundan 810.000 yıl önce ayrıldığı ve iki ayrı türe evrimleştiği bilinmektedir. Bilinen ilkin kedilerin hiçbirinde yele bulunmamaktadır. Yelenin ilk olarak bundan 320.000 ila 190.000 yıl kadar önce, muhtemelen Yeni Dünya'da, Avrupa'da evrimleştiği düşünülmektedir. Ancak yeleli türlerin, yelesizlerin yerini almasının bundan 10.000 yıl öncesinde ancak gerçekleştiği düşünülmektedir.

Yele, aslanlar için bir ikincil eşeysel karakter (secondary sexual character)'dir. İkincil eşeysel karakterler, üreme organları haricinde kalan ama erkeklerle dişileri birbirinden ayırmaya yarayan özelliklere denir. 1994 yılında Lincoln ve 2002 yılında West ve Packer'ın yayınladıkları makalelerde açıklandığı gibi yelenin evrimi çok büyük bir ihtimalle üreme açısından aktif dişilerle grup yaşamına geçilmesiyle birebir ilişkilidir. Yelenin çok net iki görevi vardır: İlk olarak, erkek aslanı büyük ve güçlü gösterir; bu da dişi için yapılan dövüşlerde karşı tarafı tehdit etmek ve gözünü korkutmak için avantaj sağlamaktadır. İkinci olarak, yelenin büyüklüğü, ortada bir dövüş olmasa bile dişileri kendisine çekmeye yaramaktadır. Çünkü dişiler, en büyük yeleli erkeklerle çiftleşmeyi tercih etmektedirler.

Örneğin Pliyosen Dönemi'nde ve özellikle Alaska Bölgesi'nde yaşayan aslanlarda büyük yelelerin olmadığı düşünülmekteydi. Sebep olaraksa bu bölgelerin çok soğuk olması ve erkeklerin bu bölgelerde büyük dişi gruplarına sahip olamayacağı ileri sürülmüştür. Bu sebeple de, 1990 yılında Guthrie tarafından, buralardaki aslanların heybetli yelelere ihtiyaç duymayacakları iddia edilmiştir. Ancak daha sonradan yapılan araştırmalar, soğuk bölgelerdeki düşük dişi sayısına sahip aslan gruplarında da büyük yeleli erkekler olduğunu göstermektedir. Bu sayede biliyoruz ki, yele bir kere evrimleştikten sonra popülasyonda kalıcı olmaktadır; çünkü dişilerin tercihi çok nettir. Kimi bilim insanları bu durumun insanların zekası için de geçerli olduğunu ileri sürmektedirler. Zeki bireyler bir kere evrimleştikten sonra (sebeplerine diğer yazılarımızda değinmiştik) Cinsel Seçilim sayesinde popülasyonlarda daha zeki bireyler sabitlenmektedir.

Bundan 30.000 ile 10.000 yıl önceki insanların mağara duvarlarına yaptıkları muhteşem çizimler incelenerek, o dönemdeki aslanların bazılarının yeleye sahip olduğunu, bazılarının sahip olmadığını bilmekteyiz. Bu çizimler, öylesine ayrıntılıdır ki, eşey organları ve özellikle testis torbaları (scrotum) çizimlerinden hayvanların cinsiyetlerine kadar görülebilmektedir. Yelesiz ve yeleli aslanlar, bu zamanlarda bir arada yaşamışlar; ancak yeleliler bir süre sonra (yaklaşık 10.000 yıl önce) baskın gelerek diğerlerinin yok olmasına sebep olmuşlardır.

Bunlardan çıkaracağımız sonuçların ilki, bazı özelliklerin, popülasyon hangi coğrafyada bulunursa bulunsun canlılara veya cinsiyetlere bazı avantajlar sağlayabileceğidir. Bu şekilde, Dünya üzerindeki tüm popülasyonlarda benzer şekilde avantaj sağlayan özelliklerin avantajlarına evrensel seçici avantaj (universally selective advantage) denir.

Uzun lafın kısası, bu canlılardaki yelelerin evriminin birincil ve en önemli sebebi Cinsel Seçilim'dir. Bu türlerde yele bir defa evrimleştikten sonra, dişilerin yoğun seçiminden ötürü kısa sürede popülasyon içerisinde sabitlenebilir ve hatta uzun vadede bu özelliğe sahip olamayanların, yelesiz aslanlar örneğinde olduğu gibi, soyunun tükenmesine sebep olabilir.

Teşekkür: Tiktaalik Roseae

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  1. http://journals.cambridge.org/action/displayFulltext?type=1&fid=234860&jid=ZOO&volumeId=263&issueId=04&aid=234859
  2. Ana Görsel: Pixabay

Evrim Ağacı ve Soy Ağaçları: Dünya'daki Her İnsan ve Her Canlı Aslında Kuzeninizdir!

İnsanlarda Temizlik Ne Zaman Başladı, Nasıl Evrimleşti?

Yazar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Yazar

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim