Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Sünger Etkisi: Ormanlar Bir "Sünger" Gibi Davranarak Hem Selleri, Hem Erozyonu, Hem de Kuraklığı Önlüyor!

Sünger Etkisi: Ormanlar Bir "Sünger" Gibi Davranarak Hem Selleri, Hem Erozyonu, Hem de Kuraklığı Önlüyor!
7 dakika
338
Tüm Reklamları Kapat

Ormanlar, gezegenimizdeki kara yüzeylerinin yaklaşık %31'ini kaplamaktadır. Sayısız canlı türüne yaşam alanı sağlarlar, karbon döngüsünde hayati bir rol oynarlar ve her zaman görünür olmayabilecek şekillerde insanların hayatta kalması için çok önemlidirler. Bu ekosistemlerin en dikkat çekici ancak daha az tartışılan rollerinden biri de su yönetimindeki işlevleridir. Doğal süngerler gibi davranan ormanlar suyu emer, depolar ve doğru zamanda salarak gezegenimizin hidrolojik dengesinin korunmasında kritik bir rol oynar. Bu yetenek sadece orman içindeki biyolojik çeşitliliği desteklemekle kalmaz, aynı zamanda su kaynaklarını dengeleyerek ve doğal afetleri azaltarak insan nüfusunu da besler. Ormanların suyu nasıl yönettiğini anlamak, odun ve yaban hayatının ötesindeki değerleri hakkında çok şey ortaya koyabilir.

Hidrolojik Döngü ve Ormanlar

Ormanların en iyi bilinen işlevi atmosferik karbondioksitin (CO2) emilimidir. Özellikle biyolojik olarak genç olan geniş bitki örtüsü kitleleri tarafından gerçekleştirilen fotosentez, atmosferin küresel ısınmasına neden olan en önemli gaz olan CO2'nin emilmesinde önemli bir unsurdur. Bu kabul, Kyoto Protokolü'nün imzalanması sırasında bir araya gelen tüm uzmanların, havadaki yüksek ve artan CO2 konsantrasyonunun azaltılmasına yardımcı olan ekosistemleri ifade etmek üzere "karbon yutağı" (İng: "carbon sink") terimini kullanmalarına yol açmıştır.

Son yıllarda biyologlar, bitkilerin atmosferden CO2 emdiği, karbonun bir kısmını depoladığı ve havaya oksijen geri verdiği süreci anlamak için önemli veriler keşfetti. Keşiflerden biri, ılıman ormanların daha fazla CO2 emen ormanlar olduğu, tropikal ormanların ise emilen ve salınan CO2 arasında genellikle bir denge sağladığıdır. Bu nedenle ormansızlaşmaya karşı mücadele iklim değişikliğini azaltmak için çok önemlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Bununla birlikte, son birkaç on yılda bilim, ormanların iklimbilim ve hidrolojideki önemini, gezegenin dengesi için de gerekli olan yönlerini derinlemesine incelemiştir. Görünen o ki ormanlar, suyu filtreler ve temizler, aksi takdirde toprağı aşındıracak olan şiddetli yağışların neden olduğu su akışını azaltır ve sel meydana geldiğinde nehir kıyılarının yer değiştirmesini önler. Orman toprağı, mera ile kaplı toprağa göre dört kat, bitki örtüsü olmayan toprağa göre ise 18 kat daha fazla yağmur suyunu emer. Bu nedenle orman toprağı, toprak kayması ve sel gibi suyla ilgili afet riskinin azaltılmasına katkıda bulunur.

Bu nedenle biyologlar, su döngüsündeki rollerini tanımlarken ormanları sık sık süngerlere benzetirler; çünkü büyük miktarlarda suyu depolayabilir ve bitkilerin yaprakları aracılığıyla serbest bırakabilirler. Araştırmacılar, 30 metrelik bir ağacın buhar olarak ortalama 3.000 litreden fazla su yayabildiğini hesaplamaktadır. Bu nedenle, ormanların yarattığı mikro iklimin önemini anlayabiliriz; zira bunlar genellikle çölleşmenin ilerlemesine karşı bir bariyer görevi görür ve Dünya'nın iklim dengesinde kilit bir unsurdur.

Gerçekten de suyun hidrolojik döngüdeki yolculuğu, ormanlar tarafından derinden etkilenir. Yağmur, ormanlık araziye düştüğünde sadece akarsulara akıp gitmez veya toprağa direkt olarak sızmaz. Bunun yerine, bir kısmı yapraklar, dallar ve gövdeler tarafından tutulur, bu da durdurma olarak bilinen bir süreçtir. Tutulan bu su, buharlaşarak atmosfere geri dönebilir, havanın nem içeriğine katkıda bulunabilir veya sonunda orman tabanına damlayabilir, bu da geçiş suyu olarak adlandırılır. Bir miktar su da gövde akışı olarak bilinen bir süreçle doğrudan gövdeden aşağı akar ve bu da suyu doğrudan ağaç tabanı çevresindeki toprağa iletmek için özellikle önemlidir.

Bu süreçler, yağışların toprağa ulaşmadan önce hızının azaltılması, böylece erozyonun en aza indirilmesi ve sele yol açabilecek hızlı akışın önlenmesi için çok önemlidir. Ayrıca, genellikle organik madde ve çalılık bakımından zengin olan orman tabanı, suyun hareketini daha da yavaşlatarak toprağa infiltrasyonunu artırır.

Tüm Reklamları Kapat

Su Emme ve Depolama Kapasiteleri

Ormanlar sadece yoğun bitki örtüsü nedeniyle değil, öncelikle toprak yapısı ve bileşimi nedeniyle su depolamada mükemmeldir. Orman toprakları tipik olarak organik madde bakımından zengindir, bu da gözenekliliklerini ve su tutma kapasitelerini artırır. Ağaçların ve diğer bitki örtüsünün kökleri de toprakta suyun daha derinlere nüfuz etmesini ve toprak altında depolanmasını sağlayan yollar oluşturarak bu sürece katkıda bulunur.

Orman türü, su depolama kapasitesini önemli ölçüde etkiler. Örneğin tropikal yağmur ormanları, yoğun kanopileri ve çok katmanlı bitki örtüsü yapılarıyla büyük miktarlarda su depolayabilirken, iğne yapraklı ağaçlarıyla boreal ormanlar farklı emme ve tutma yeteneklerine sahiptir. Bu su depolama kabiliyeti sadece nehirlerdeki akarsu akışını düzenlemekle kalmaz, aynı zamanda kurak dönemlerde nem mevcudiyetini koruyarak mevsimsel değişiklikler boyunca ormanın biyolojik çeşitliliğini destekler.

2013'te yapılan bir çalışma, ormanların "sünger etkisi"ne ilişkin kanıtlara bir yenisini daha ekledi.[1] Smithsonian Tropikal Araştırma Enstitüsü (STRI) ve diğer kurumlardaki bilim insanları tarafından Water Resources Research dergisinde yayınlanan araştırma, Panama'daki ormanların fırtınalar sırasında en yüksek yüzey akışını azaltarak ve kuraklık sırasında depolanan bu suyu serbest bırakarak aşırı hava olaylarını hafifletmeye yardımcı olduğunu ortaya koydu.[2] Bulgular, ormanlarda ve meralarda yaklaşık 450 tropik fırtına sırasında yapılan ölçümlere dayanıyor. STRI kıdemli araştırma görevlisi ve Wyoming Üniversitesi'nde inşaat mühendisliği profesörü olan başyazar Fred Ogden yaptığı açıklamada şöyle diyor:

Farklı arazi kullanım geçmişlerine ve arazi örtüsüne sahip havzalar arasında hidrolojik tepkide büyük farklılıklar ölçtük. Nihai hedefimiz bu etkileri daha iyi anlamak ve bu gelişmiş anlayışı tropikal havzalarda arazi kullanım etkilerini tahmin etmek için geliştirmekte olduğumuz yüksek çözünürlüklü bir hidrolojik modele dahil etmektir.

Çalışma, ormanların ormansızlaştırılmış alanlara göre yüzey akışını yavaşlattığı savına güçlü bir destek bulmuştur. STRI ve U.S. Geological Survey'de hidrolog olan çalışmanın ortak yazarı Robert Stallard yaptığı açıklamada şöyle diyor:

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Fırtınaların doruk yaptığı zamanlar için sonuç muhteşem. Otlatılan arazilerden gelen yağmur suyu akışı, ormanlık arazilerden gelen akıştan çok daha yüksek. Sonuçlar en net şekilde büyük fırtınalardan sonra ortaya çıkıyor.

Araştırma, ayrıca ormanların kurak mevsimde daha fazla su bıraktığını ortaya koyarak, yıl boyunca su akışını düzenleme, aşağı havza tarımına yardımcı olma ve çalışması için büyük miktarda tatlı suya ihtiyaç duyan Panama Kanalı'na güç sağlama konusundaki önemini ortaya koydu.

Araştırmacılara göre bulgular pek sürpriz olmasa da, uzun süreli izleme sayesinde mümkün olan alışılmadık derecede iyi verilere dayanıyor. Stallard, şöyle diyor:

Sünger etkisine dair daha fazla bilimsel kanıt olmamasının nedenlerinden biri, doğanın size sunduklarını almak zorunda olmanızdır. İyi sonuçlar elde etmek için uzun vadeli kurumsal bir taahhüt gerekiyor. USGS, STRI, Wyoming Üniversitesi ve Panama Kanalı İdaresi bunu yapabilecek kaynaklara sahip.

Transpirasyon: Gizli Akış

Bir ormanın su ile etkileşiminin daha az görünür ancak kritik yönlerinden biri terlemedir. Bu süreç, suyun ağaç kökleri tarafından emilmesini ve daha sonra gövdeden yapraklara taşınarak burada su buharı olarak atmosfere salınmasını içerir. Terleme, bulut oluşumuna ve yağışa katkıda bulunan su döngüsünün önemli bir bileşenidir.

Farklı ağaç türleri farklı oranlarda terleme yapar ve bu da yerel ve bölgesel iklimleri etkiler. Örneğin büyük bir meşe ağacı yılda 150.000 ton su geçirerek yerel nem ve sıcaklık seviyelerini etkili bir şekilde etkileyebilir. Orman yoğunluğu da bir rol oynar; daha yoğun ormanlar daha yüksek terleme oranlarına yol açabilir, bu da daha fazla bulut oluşumuna ve potansiyel olarak daha fazla yağışa neden olabilir.

Dolayısıyla ormanlar, suya erişimin zor olduğu bölgelerde suya erişimi kolaylaştırmak için de kilit bir rol oynamaktadır.[3] Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Organizasyonu (FAO) tarafından yapılan bir analize göre, örneğin Uluguru Dağları'ndaki ormanlar, Tanzanya'nın başkenti Darüsselam şehrinin 2,5 milyon sakinine içme suyu sağlamaktadır. Benzer süreçler, içme suyunun çoğunu dağ ormanlarından elde eden Ekvador'daki Quito ve Mexico City gibi şehirlerde de görülebilir.

Sellere Karşı Bizi Savunan Ormanlar

Ormanların sel yönetimindeki rolü, doğal süngerler olarak işlevlerinin mükemmel bir örneğidir. Ormanlar yağmur suyu akışını emerek ve yavaşlatarak drenaj sistemleri üzerindeki yükü azaltır ve sel olayları riskini düşürür. Bu emme kapasitesi, özellikle hızlı akışın mansapta şiddetli sellere yol açabileceği dağlık bölgelerde çok önemlidir.

Tüm Reklamları Kapat

Araştırmalar, tarım veya kentsel gelişim için ormansızlaştırılan alanların, ormanlık muadillerine göre önemli ölçüde daha yüksek akışa ve daha büyük sel riskine maruz kaldığını göstermiştir. Bu nedenle, orman örtüsünün korunması sadece ekolojik faydalar için değil, aynı zamanda doğal afetlerin etkili bir şekilde azaltılması için de gereklidir.

Sonuç

Ormanların su yönetiminde oynadığı karmaşık rol, korunmaları için ikna edici bir argümandır. Doğal sünger işlevi gören ormanlar aşırı yağışların etkilerini hafifletir, sel riskini azaltır ve sürekli tatlı su kaynağı sağlar. Bu nedenle koruma çabaları sadece ağaçları ve vahşi yaşamı korumakla ilgili değil, aynı zamanda dünyadaki yaşam için hayati önem taşıyan bu doğal hidrolojik süreçleri sürdürmekle de ilgilidir.

Ormanlar aşırı meteorolojik olayların ve iklim değişikliğinin önlenmesine yardımcı olurlar, ancak ne yazık ki küresel ısınmaya karşı savunmasızdırlar. Gezegenin orman kütlesini yönetirken yağış miktarındaki azalma ya da değişiklikler göz önünde bulundurulmalıdır ve bu, çölleşmeyle mücadelenin temel hedeflerinden biri olmalıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Küresel değişimlerle yüzleşmeye devam ettikçe, bu doğal sistemleri korumanın önemi daha da belirgin hale gelmektedir. Ormanların korunması ve sürdürülebilir yönetimine yönelik politikalar, ormanların Dünya'nın süngerleri olarak rollerini yerine getirmeye devam etmelerini sağlamak, gelecek nesiller için çevresel istikrarı ve insan refahını güvence altına almak için çok önemlidir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
21
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 1
  • İnanılmaz 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/07/2024 22:11:45 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/17492

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Boyut
Cinsellik Araştırmaları
Biyolojik Antropoloji
Ekoloji
Çin
Olasılık
Bakteriler
Ecza
Sürüngen
İntihar
Eşeyli Üreme
Çocuklar İçin Bilim
Kütle
Gıda
Sağlık
Deizm
Karadelik
Alzheimer
Genetik Müdahale
Lazer
Etoloji
Buzul
Dilbilim
Hayvan
Güneş Sistemi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün Türkiye'de bilime ve bilim okuryazarlığına neler katacaksın?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
Ç. M. Bakırcı. Sünger Etkisi: Ormanlar Bir "Sünger" Gibi Davranarak Hem Selleri, Hem Erozyonu, Hem de Kuraklığı Önlüyor!. (3 Mayıs 2024). Alındığı Tarih: 14 Temmuz 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/17492
Bakırcı, Ç. M. (2024, May 03). Sünger Etkisi: Ormanlar Bir "Sünger" Gibi Davranarak Hem Selleri, Hem Erozyonu, Hem de Kuraklığı Önlüyor!. Evrim Ağacı. Retrieved July 14, 2024. from https://evrimagaci.org/s/17492
Ç. M. Bakırcı. “Sünger Etkisi: Ormanlar Bir "Sünger" Gibi Davranarak Hem Selleri, Hem Erozyonu, Hem de Kuraklığı Önlüyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 03 May. 2024, https://evrimagaci.org/s/17492.
Bakırcı, Çağrı Mert. “Sünger Etkisi: Ormanlar Bir "Sünger" Gibi Davranarak Hem Selleri, Hem Erozyonu, Hem de Kuraklığı Önlüyor!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, May 03, 2024. https://evrimagaci.org/s/17492.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close