Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Star Trek'in Büküm Sürüşü (Warp Drive) Fikri, Yeni Fiziğe Kapı Aralıyor!

Büküm sürüşü fikrinin sadece bir bilimkurgudan ibaret olduğunu düşünüyorsanız, tekrar düşünmeniz gerekebilir!

Star Trek'in Büküm Sürüşü (Warp Drive) Fikri, Yeni Fiziğe Kapı Aralıyor! Anonim
11 dakika
3,275
  • Yıldızlararası Astrofiziği
  • Uzay Mühendisliği
Tarihi Geçmiş Haber

Bu haber 1 yıl öncesine aittir. Haber güncelliğini yitirmiş olabilir; ancak arşivsel değeri ve bilimsel gelişme/ilerleme anlamındaki önemi dolayısıyla yayında tutulmaktadır. Ayrıca konuyla ilgili gelişmeler yaşandıkça bu içerik de güncellenebilir.

Erik Lentz için her şey Star Trek ile başladı. Star Trek: The Next Generation'ın birkaç bölümünde bir, Kaptan Jean-Luc Picard elini kaldırıyor ve o meşhur "Warp one, engage!" (Tr: "Büküm 1, şimdi!") emrini veriyordu. Sonra yıldızlardan gelen ışık bükülerek kısa çizgiler halinde gözüküyor ve ışık yıllarına eş değer muazzam mesafeler, imkansız gibi görünen bir hızla kat ediliyordu.

Star Trek: The Next Generation dizisinden Kaptan Jean-Luc Picard.
Star Trek: The Next Generation dizisinden Kaptan Jean-Luc Picard.
Star Trek: TNG

O zamanlar ilkokul öğrencisi olan Lentz, büküm sürüşünün gerçek hayatta olup olmadığını merak ettiğini ve bir noktada bu teknolojinin henüz var olmadığını fark ettiğini söylüyor. Washington Üniversitesi fizik bölümü mezunu olan Lentz, doktora tezini karanlık madde üzerine yazdı. O sıralar, bilimkurgu fikirleri ile ilgilenemeyecek kadar işi başından aşkındı. Ancak bir süre sonra COVID-19 pandemisinin başlangıcıyla Lentz, kendini doktora sonrası çalışmalarını sürdürdüğü Almanya'nın Göttingen kentinde yalnız buldu. Artık elinde bolca boş zaman ve kafasında ise çocukluk merakları vardı.

Bu Reklamı Kapat

Lentz, önce bilimsel literatürde büküm sürüşü hakkında bulabildiği her şeyi okudu. Bir süre okudukları üzerine kafa yordu ve birkaç haftanın ardından, herkesin gözden kaçırdığı bir şey aklına geldi. Lentz, aklına gelen fikri hemen yazıya döktü ve bu konuda daha deneyimli olan meslektaşlarıyla fikri tartıştı. En sonunda ortaya çıkan çalışma, bir makale olarak yaklaşık 1 yıl sonra 9 Mart 2021'de Classical and Quantum Gravity dergisinde yayımlandı.[1]

Makalenin yayımlanmasından kısa bir süre sonra, büküm sürüşü hakkında gerçek anlamda düşünen tek kişinin Lentz olmadığı çabucak anlaşıldı. Dünyanın dört bir yanındaki medya kuruluşları bunu haberleştirdi ve bir düzine gazeteci, Lentz'den makalesi hakkında röportaj istedi. Çevrimiçi tartışma forumu Reddit'de konu üzerine yapılan bir tartışma 2.700 yorum ve 33.000 beğeni alarak viral oldu. Kısacası bu gelişme, yıldızlararası yolculuk hayalleri kuran dünya çapındaki gelecek meraklılarına bir heyecan yaşattı.

Bu Reklamı Kapat

Işığın bükülmesinin temsili görünümü.
Işığın bükülmesinin temsili görünümü.
Anonim

Evrenin halen insanların geçemeyeceği kadar büyük olduğuna şüphe yok. Günümüzün en gelişmiş itki teknolojisi ile insanlı yıldızlararası yolculuk yapmak onlarca ve kimi zaman ise yüzlerce yıl sürecektir. Bu hiçbir insanın kaldıramayacağı bir yük gibi durmaktadır. Ancak bir gün, bu seyahat süresini oldukça azaltmak mümkün olabilir. Yolculu ya da yolcusuz (araştırma sondaları vb.) olarak yıldızlararası yolculuğun nasıl yapılabileceğine dair birçok fikir bulunmaktadır. Ancak bu teknoloji konseptlerinin yardımıyla bile, galaksinin derinliklerine yolculuk yapmak çok olası değildir. Yıldızlararası uzay, gerçekten yalnızca ışık kadar hızlı veya ışıktan daha hızlı seyahat edebilenlere açıktır.

Tam da bu nedenle, hayal gücü kuvvetli ve açık fikirli fizikçiler, uzun süredir nihai itki sistemi üzerinde kafa yoruyorlar: tıpkı Star Trek'teki uzay gemisi USS Enterprise'ın yaptığı gibi, bir uzay gemisinin bir yıldız sisteminden başka bir yıldız sistemine "sıçrama" yapmasına imkan veren, uzay-zaman dokusunu bükebilecek bir "büküm baloncuğu" oluşturmak...

Alcubierre ve Büküm Sürüşü

Bilim insanlarının bugün bu fikir üzerine düşünmelerinin en önemli nedenlerinden biri, Meksikalı teorik fizikçi Miguel Alcubierre'nin 1994 tarihli bir makalesidir.[2] O zamanlar Alcubierre, yalnızca tutkulu bir Star Trek hayranı değildi; aynı zamanda doktora tezini Görelilik Teorisi üzerine yazmıştı. Görelilik teorisi, hiçbir şeyin ışıktan daha hızlı hareket edemeyeceğini kesin bir şekilde belirtir. Ancak Alcubierre, biraz yaratıcılık uygulayarak, teorideki bariz bir boşluğu tespit etti. Buna birazdan değineceğiz.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Star Trek, USS Enterprise uzay gemisi.
Star Trek, USS Enterprise uzay gemisi.
Star Trek

Albert Einstein'ın devrimsel bir keşfi, dört boyutlu "uzay-zaman"da yaşadığımızı göstermektedir. Bu şu anlama gelmektedir: Dünya'nın ve dolayısıyla bizlerin üzerinde bulunduğu uzay-zaman dokusu statik (durgun) değildir. Kara delikler başta olmak üzere Dünya, Güneş, diğer yıldız ve gezegenler gibi büyük kütleli cisimlerin etkisiyle uzay-zaman dokusunun biçimi bozulmaya uğrar. Uzay-zaman dokusu üzerinde hareket eden her şey ama her şey ışık hızı ile sınırlıdır. Bundan dolayı ışıktan hızlı hareket etmek imkansızdır.

Ancak bu kısıt, sadece uzay-zaman dokusu içinde hareket eden her şey için geçerlidir; uzay-zaman dokusunun kendisi için bu tarz bir kısıt bulunmamaktadır. Daha iyi anlaşılması için bunu şöyle de düşünebilirsiniz: Dalgalı bir denizde sörf yaptığınızı hayal edin. Hareket eden, ayağınızın altındaki sörf tahtası değildir; tam aksine sörf tahtası ve sizin de üzerinde bulunduğunuz denizin dalgalarıdır. Sörf tahtası ve sizin için, (yani uzay gemisi ve içindeki yolcular) için ışık hızı kısıtı varken, deniz dalgaları (yani uzay-zaman dokusu) için böyle bir kısıt yoktur. Evren'in ilk anlarında uzay-zaman dokusunun ışıktan çok daha hızlı genişlemesi buna örnek verilebilir. Bu durumda, ışık hızında ve katlarında hareket eden uzay-zaman dokusunun üzerindeki uzay gemisi veya yolcular değil, doğrudan uzay-zaman dokusunun kendisidir. Dolayısıyla uzay gemisi ve yolcular, sadece uzayda yer değiştirmektedir.

Alcubierre ise şunu keşfetti: Eğer uzay-zaman dokusu bir uzay gemisinin önünde daralacak ve arkasında ise genişleyecek şekilde manipüle edilebilirse, nesnenin hedefine ışıktan daha hızlı bir şekilde ulaşması mümkün olabilirdi. Uzay gemisi bu etkiyi yaratabilecek bir büküm baloncuğunun içinde kalacak ve böylece gemideki mürettebat, yıldızlararası yolculuğun büyük mesafelerine maruz kalmayacaktı. Ancak yine de bu keşif, Genel Görelilik dilinde formüle edildiğinde, büyük pratik sorunlara yol açmaktadır.

Alcubierre büküm sürüşünün prensibi: Uzay-zaman, baloncuğun önünde (sağda) daralır ve bu, uzay-zamanda bir bükülmeye karşılık gelir. Baloncuğun arkasında (solda), uzay-zamanın genişlemesine eşdeğer olan, yoktan yeni uzay yaratılır.
Alcubierre büküm sürüşünün prensibi: Uzay-zaman, baloncuğun önünde (sağda) daralır ve bu, uzay-zamanda bir bükülmeye karşılık gelir. Baloncuğun arkasında (solda), uzay-zamanın genişlemesine eşdeğer olan, yoktan yeni uzay yaratılır.
AllenMcC Wikimedia (CC BY-SA 3.0)

İlk olarak, uzay-zamanı bu denli radikal bir şekilde bükebilmek için, atom çekirdeğinden daha ince yapılı bir duvarla çevrelenmiş bir büküm baloncuğunun içine büyük bir kütleyi sıkıştırmanız gerekmektedir. İkincisi, büküm baloncuğunu korumak için iki tür maddeye ihtiyaç duyulacaktır. Sıradan bir kütlenin çekimi, tüm yapıyı ileriye doğru hareket ettirerek, büküm baloncuğunun önündeki boşluğun sıkışmasına yani daralmasına neden olacaktır. Ancak aynı zamanda, büküm baloncuğunun arkasındaki boşluğun, esnemesi yani genişlemesi de gerekmektedir. Alcubierre'e göre bu genişlemeyi gerçekleştirebilmek için, anti-kütleçekimi etkisi yaratan bir tür negatif enerjiye ihtiyaç duyulacaktır.

Çoğu fizikçi için bu durum, büküm sürüşü için yapılan düşünce deneyinin sonu anlamına gelmekteydi. Einstein'ın E = mc2 formülüne göre sınırlandırılmamış kütleye eşdeğer olan enerji, tanımı gereği pozitif olmalıdır. Ancak kuantum teorisine göre, negatif bir değeri de olabilir. Bununla birlikte, bu sadece nadir özel durumlarda -küçük bir ölçekte- ortaya çıkmaktadır. Örneğin Casimir etkisinde, ilgili miktarlar o kadar küçüktür ki herhangi bir teknolojik uygulaması absürt gibi görünmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Şimdilerde Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi'nde fizik profesörü olan Alcubierre de bu durumu kabul ediyor. Potansiyel bir teknoloji konsepti açısından, o ve meslektaşlarından biri yakın tarihli bir ön baskı makalesinde büküm sürüşü fikrinin "büyük ölçüde eksik olduğunu" yazdı.[3] Alcubierre, artık dikkatini kara delikler gibi daha iyi bilinen fenomenlere çevirdi.

Arayış Sürüyor: Lentz'in Büküm Sürüşü!

Bununla birlikte büküm sürüşü kavramı, özellikle "Trekkies" (Star Trek'in sıkı hayranlarına verilen isim) için ve zaman zaman fikir üzerinde varyasyonlar yayımlayan birkaç kütleçekim fizikçisi için cazibesini korumaya devam ediyor. Bu makalelerden bazıları, uzay-zamanı bükmek için gereken devasa miktarlardaki toplam negatif kütle gereksinimlerinin nasıl azaltılacağını göstermiştir.

Her ne kadar bazı fizikçiler, büküm sürüşünün önünde büyük bir engel olan negatif enerji sorununu çözmek için çabalasa da tam olarak bir sonuç alamamıştı. Ancak Göttingen'deki karantina sürecinde Lentz'in negatif enerji sorununa bir çözüm getirmesiyle, işler büyük ölçüde büküm sürüşü fikrinin geleceği için olumlu bir şekilde değişti.

Zorunlu izolasyonunda Lentz, yalnızca pozitif enerji kullanımı ile bir büküm baloncuğu oluşturmanın bir yolunu bularak büküm sürüşü fikrine yönelik en büyük itirazın üstesinden gelmiş ve bu fikrin sadece bir bilimkurgudan ibaret olmadığını göstermeyi başarmıştır.

Bu Reklamı Kapat

NASA sanatçısının büküm sürüşü yolculuğunun 1998'deki yorumu. Uzay aracının etrafındaki halka bir negatif enerji alanı oluşturur. Bugünün bakış açısından, negatif enerji alanı artık gerekli olmayacaktır.
NASA sanatçısının büküm sürüşü yolculuğunun 1998'deki yorumu. Uzay aracının etrafındaki halka bir negatif enerji alanı oluşturur. Bugünün bakış açısından, negatif enerji alanı artık gerekli olmayacaktır.
NASA; Digital art by Les Bossinas (Cortez III Service Corp)

Bu önemli gelişmeyi mümkün kılan, Lentz'in Genel Görelilik kuramında, daha doğrusu Einstein'ın alan denklemlerinde saklı olduğunu keşfettiği uzay-zaman geometrisinin özel bir niteliğiydi. Bu niteliği gösteren yeni keşfedilen denklemler ile belirli bir madde ve enerji dağılımının uzay-zamanı nasıl büktüğü tahmin edilebilir. Araştırmacılar, Alcubierre'in yaptığı gibi, belirli bir uzay eğriliği (büküm baloncuğu) oluşturmak için gereken kütle ve enerjiyi belirlemek için de bu denklemleri kullanabilirler.

Bununla birlikte, uzay-zaman gibi dinamik, dört boyutlu bir yapıyla uğraşmak son derece karmaşık bir iştir. Einstein'ın formüllerini tam olarak yazmak, binlerce terimden oluşan çok karışık bir iç içe diferansiyel denklem üretir. Belirli bir fiziksel durum hakkında yaptığınız varsayımlara bağlı olarak, bu terimlerin yalnızca bazılarını dikkate alırsınız. Teorisyenler için bu, neredeyse sınırsız bir oyun alanıdır. İşte bu nedenle, Einstein'ın formüllerinden yeni çıkarımlar ve keşifler yapmak halen mümkündür.

Lentz, Alcubierre'in çalışmasında negatif enerji gereksinimlerine yol açan varsayımları özellikle inceledi. Meslektaşı gibi Lentz de işe uzay-zamanı analiz ederek, çok boyutlu maddeyi çok ince katmanlardan oluşan bir yığın şeklinde modelleyerek başladı. Lentz, Alcubierre'in, bir katmanı diğerine değiştirmek için denklemler arasında yalnızca nispeten basit olan "doğrusal" ilişkileri dikkate aldığını buldu. Bu noktada, tipik olarak hızla değişen miktarları ifade eden daha karmaşık "hiperbolik" ilişkilerin seçilmesi, Alcubierre tarafından elde edilenden farklı bir büküm baloncuğu ile sonuçlanmaktaydı.

Yine de büküm baloncuğu büyük miktarda kütle ve enerji gerektirecektir, ancak Lentz'in hesaplamalarına göre sadece pozitif kütle ve enerjiye ihtiyaç duyulacaktır - ki bu başlı başına önemli bir ilerlemedir. Lentz, bunu ondan önce kimsenin denememiş olmasına çok şaşırdığını ifade ediyor.

Bu Reklamı Kapat

Gidecek Yol Çok!

Lentz'in büküm baloncuğu, Alcubierre'in 1994'de üzerinde çalıştığı büküm baloncuğundan farklı görünmektedir. Gerçekte böyle bir uzay-zaman geometrisi yaratmak, katı malzeme değil; nötron yıldızlarının iç kısmında bulunan maddeye benzer şekilde, yüklü parçacıklardan oluşan aşırı yoğun bir sıvıdan yapılmış karmaşık bir halka ve disk katmanını içerecektir. Böyle karmaşık bir uzay mühendisliği uzmanlığını gerektiren bir yapı, günümüz teknolojisinin kapsamından henüz çok uzaktadır. Ama artık egzotik negatif enerji yoğunluklarına ihtiyaç olmadığı için, bu teorik konsept de teknik olarak günümüzdeki yerleşik fiziğin alanı içinde yer almaktadır.

Alcubierre ve sonraki büküm mimarları, baloncuğun duvarındaki çarpık uzay-zaman ile pürüzsüz iç ve dış kısım arasında ani bir geçiş olduğunu varsaydılar. Ancak sonrasında araştırmacılar, kütleçekim alanının bu "kesilmesini", uzay-zamanın bükülmesini dengelemek için büyük miktarda negatif enerjiye ihtiyaç duyulmasının bir nedeni olarak alakasız buldular. Ayrıca, bir sabun köpüğü baloncuğunun karikatürize görüntüsünü terk ederek karmaşık geometrik şekillere yönelmenin sıradan maddeye dayalı büküm sürüşü oluşturmayı kolaylaştırarak mümkün kıldığı sonucuna ulaşıldı.

Öte yandan Lentz, nötron yıldızlarının çevresine dikkatle bakılması gerektiğini düşünüyor. Oradaki ultra kompakt yıldız kalıntılarının, makalesinde tarif ettiği gibi doğal büküm baloncukları oluşturabileceğini söylüyor. Aşağıdaki videoda, 2017 yılında Alcubierre'nin sunumuyla ışıktan hızlı yolculuk konusunu ele alan Yıldız Gemisi Kongresi'ni izleyebilirsiniz.

Alcubierre, Lentz'in makalesini "çok önemli bir gelişme" olarak tanımlıyor. Lizbon Üniversitesi'nde araştırmacı olan ve büküm sürüşüyle ilgili bir ders kitabı yayımlayan Francisco Lobo da Lentz'in çalışmasında bariz bir hata bulamıyor. Lobo, şöyle söylüyor:

Eğer geçerliliği net bir şekilde kanıtlanırsa bu çalışma, büküm sürüşü fiziğinde yeni ilgi alanları ve yeni araştırma dalları açma potansiyeline sahiptir.

Lentz'in fikri, İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü Zürih'de ("ETH Zurih") kozmoloji profesörü olan Lavinia Heisenberg de dahil olmak üzere, büküm sürüşü meraklılarından oluşan küçük topluluk dışındaki araştırmacılar arasında bile ilgi uyandırdı. Heisenberg ve öğrencisi Shaun Fell, Lentz'in çalışmasını o kadar heyecan verici buldular ki, Güneş'imizin kütlesinin binde biri kadar azını gerektirecek kendi pozitif enerjili büküm baloncuklarını tasarlayarak çalışmanın üzerine kendi fikirlerini de eklediler.[4] Lentz, bu alandaki araştırmaların önemini ise şöyle vurguluyor:

Kişisel önyargıların yoluna çıkmasına izin vermediğin ve kanıtların sana gösterdiklerini kabul ettiğin sürece, bu da diğerleri kadar izlenmeye değer bir araştırma alanıdır.

Sonuç

Sonuç olarak, Star Trek'in büküm sürüşü fikrinin artık sadece bir hayalden ibaret olmadığını söylemek yanlış olmayacaktır. Bu alanda artan önemli çalışmalar, ışıktan hızlı yıldızlararası yolculuğun büküm sürüşü fikri ile şimdi olmasa da gelecekte bir gün gerçek olabileceğini göstermektedir. Bu noktadan sonra sorulması gereken, bunun mümkün olup olmadığı değil; ne zaman gerçekleşeceğidir.

Kaptan Jean-Luc Picard'ın The Next Generation'ın bir bölümünde ifade ettiği gibi:

Hayaller, yalnızca gerçek oluncaya dek imkansız olarak adlandırılır.
Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 12
  • İnanılmaz 6
  • Muhteşem! 5
  • Tebrikler! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 5
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Umut Verici! 3
  • Güldürdü 1
  • Üzücü! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Türev İçerik Kaynağı: Scientific American | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 17/08/2022 08:21:22 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10821

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Canlılık Cansızlık
Yüz
Alzheimer
Süpernova
Deprem
Gerçek
Hamilelik
Sperm
2019-Ncov
Vegan
Zihin
Mikrop
Analiz
Irk
Ara Geçiş Türleri
Antropoloji
Sosyal Medya
Element
Aslan
Genetik Değişim
Samanyolu Galaksisi
Burun
Ana Bulaşma Mekanizması
Ölçüm
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.