Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
Yalın İnce
Yalın İnce
29K UP
Üye
2

İnsan, ne zamandan beri insandır?

Yani insan başka bir türden evrimleştiyse, ne zaman insan oldu?
475 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
Tüm Reklamları Kapat
2 Cevap
Cevap
Çınar Civan
Çınar Civan
60K UP
Evrim Araştırmacısıyım

"İnsanın evrimi" konusu başlı başına çok geniş bir konu ve tek bir cevapta işlemeyi geçtim, tek bir makalede bile işlemek çok zor. Fakat ben size burada insanın evriminden kısaca bahsedeceğim;

İnsanın Evrimi: İnsanlar Nasıl Evrimleşti? İnsanların Ataları Kimlerdi?

Sorunuzu temel bir başlık altında toplayıp, detaylı bir şekilde alt başlıklara ayırmayı tercih ediyorum. Böylelikle daha rahat bir şekilde konuyu kavrayabilir, aradığınızı bulabilir, ileride referans olarak kullanabilirsiniz.

Tüm Reklamları Kapat

Kime İnsan Diyoruz?

Burada "insan" derken neyi kastettiğimiz çok önemli. Şunu bilmeliyiz ki: insan derken taksonomide bir cins olan "homo" cinsini kastediyoruz. Bildiğimiz tüm insan türleri bu taksonomik cins altında sınıflandırılıyor. Bu cinsin içinde nesli tükenmiş pek çok insan türü var, şu anda yaşayan tek insan türü, bizler, "homo sapiens" türüyüz. Aslında burada taksonomiyi kullanarak "homo" cinsine bağlı olduğumuzu fark edebilirsiniz.

Buraya kadar anladıysak, şimdi daha detaylı bir şekilde insanın taksonomik olarak gösterimine inebilir ve insanın üstündeki taksonlara bakabiliriz;

Tüm Reklamları Kapat

Taksonomide İnsan

Homo cinsine ait olan kabaca (temel taksonlarla) takip edecek olursak;

"Neomura - Ökaryotlar (Eukaryota) - Hayvanlar (Animalia) - Gerçek Dokulular (Eumetazoa) - Parahoxlu Hayvanlar (Parahoxozoa) - İkincil Ağızlılar (Deuterostomia) - Kordalılar (Chordata) - Omurgalılar (Vertebrata) - Memeliler (Mammalia) - Theriimorpha - Theriiformes - Trechnotheria - Cladotheria - Doğuran Memeliler (Theria) - Eteneliler (Eutheria) -burada keselilerden ayrılıyoruz - Primatlar (Primates) - Kuru Burunlu Primatlar (Haplorhini) -burada ıslak burunlu primatlardan ayrılıyoruz - Simiyenler (Simiiformes) - Aşağı Burunlu Maymunlar (Catarrhini) - Kuyruksuz Maymunlar (Hominoidea) - ve işte bu noktada insanlara ait olan en önemli taksonlara ulaşmış oluyoruz... İnsangiller (Hominidae) - Afrika insansıları (Homininae) - Hominini - Hominina veya Australopithecina - İnsan (Homo)"

Yukarıdaki yolu kendiniz izlemek ve grafik halinde görmek isterseniz Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı bölümüne bakabilirsiniz.

Bu ağ aslında insanın nereden geldiğini görmek için iyi bir yol. Fakat burada tek tek insanın evrimsel sürecini işlemek mümkün olmayacağından değinmeyeceğim. Bunun yerine daha detaysız bir şekilde aşağıda insan evriminden bahsedeceğim;

İnsanın Evrimi

Burada şunu unutmamalıyız ki insanın evrimi "homo" türlerinden ibaret değil, insanın evrimini anlamak için homo öncesi türler diye ayırdığımız türleri de incelememiz şart. Fakat burada sadece homo türlerine değineceğim. Aşağıya homo öncesi türlerden bazılarını ekliyorum;

  • Sahelanthropus tchadensis
  • Australopithecus africanus
  • Australopithecus anamensis
  • Orrorin tugenensis
  • Australopithecus garhi
Australopithecus garhi
Australopithecus garhi
Wikipedia

Şimdi Homo türlerine bir bakalım;

  • Homo sapiens (bizler)
  • Homo neanderthalensis
  • Homo heidelbergensis (türümüzün son atası olduğuna neredeyse emin olduğumuz tür)
  • Homo rhodesiensis
  • Homo antecessor
  • Homo erectus
  • Homo georgicus
  • Homo ergaster
  • Homo habilis
  • Homo gautengensis
  • Homo rudolfensis

Bu listedekiler Homo cinsine ait olan türler. Tabii ki buna eklenebilecek tartışmalı/tartışmasız türler var ama biz en çok bilinenleri ele alarak başlayalım;

Homo gautengensis

Homo türleri arasında gördüğümüz ilk insan türü, 2010 senesinde Darren Curnoe tarafından Güney Afrika'da keşfediliyor. Bu tür homo türleri arasında gördüğümüz ilk insan türü olduğu için sizin sorunuzdaki "İnsan başka bir türden geldiyse bu nedir?" sorusuna cevap bulmak için çok önemli. Öncelikle insanın yukarıda verdiğim taksonomik sıralamadaki ("ki bu sıralamayı bu detayları daha iyi kavramanız için verdim") gibi Australopithecus türlerinden geldiğini bilmeliyiz. Bu tür Australopithecus türlerindeki pek çok özelliği taşımasına rağmen diğer hiçbir türde görmediğimiz kadar fazla bir şekilde kendisinden sonra gelecek olan "Homo habilis" ve "Homo ergaster" türlerinin özelliklerini barındırıyor olmasıdır. İşte bu sebeple diğer Australopithecus türlerinden ayrılarak "Homo" cinsine dahil olmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu sizin sorunuz için çok büyük bir önem taşıyor. Lütfen iyi anlamaya çalışın. Şimdi diğer Homo (insan) türlerine bir bakış atalım;

Homo habilis

"Elini kullanan adam" veya "kullanışlı adam" olarak da bilinen Homo habilis, Homo gautengensis türünden sonra karşımıza çıkan Homo türüdür. Bu türün elini kullandığına ve aletler yaptığına dair veriler bulunmuştur.

Homo rudolfensis

Homo rudolfensis, Homo habilis türünden sonra geliyor. İlk olarak Bernard Ngeneo tarafından 1972'de Kenya'nın Turkana Gölü'nün doğu yakasında keşfediliyor. Tür 1986 yılında ancak son haliyle tamamlanabildi. Tür üzerinde yapılan çalışmalar tek bir kafatasından yapılmıştır ve tür hatalı bir şekilde 3 milyon yıl öncesine ait çıksa da daha sonrasında bu hata düzeltilmiştir. İnsanın evrimini anlamak için çok önemli bir türdür.

Homo erectus

Meşhur türlerden birisi olan Homo erectus hakkında şu ana kadar bahsettiğim türlerden daha çok bilgi bulunmaktadır. Bu türün bireylerinin boyları 1.46 ile 1.85 metre arasında değişirken, kiloları 40 ile 68 kilogram arasında değişiklik göstermektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Homo erectus, arada Homo erectus georgicus olarak anılan bir tür üzerinden evrimleşmiş olabilir. Bir diğer opsiyon da, Homo erectus'un evrimleşmesinden sonra, Homo erectus georgicus'un evrimleşmiş olması... Ne olursa olsun, elde bol miktarda geçiş türü olduğu görülmekte...[1]

Homo heidelbergensis

Uzun bir evrimsel yoldan sonra Homo heidelbergensis türü ile karşılaşıyoruz. Bu tür, bizim türümüzün son atası. Bu konuda neredeyse emin olsak bile hâlâ farklı görüşler bulunmakta. Tür, türe ait ilk keşfin 1907'de Almanya'da bulunan Heidelberg'de yapılmış olmasından ötürü bu ismi alıyor.

Ek bilgiler;

  • Atapuerca'da türe ait 27-28 adet eksiksiz fosil bulunmuştur.
  • Ölüleri gömme adeti (veya davranışı) görülen ilk Homo türüdür.
  • Türe ait ilkel bir konuşma yetisi bulunduğuna dair çalışmalar sürmektedir.

Homo neanderthalensis

Evrimsel süreç ile yakından ilgilenen, ilgilenmeyen pek çok kişinin duymuş olabileceği Homo neanderthalensis türüne geldik. Bu tür hakkında bilgilerimiz diğer türlere göre daha fazladır. Türün biyolojik özellikleri kadar yaşam biçimi hakkında da pek çok bilgiye sahibiz. Böylelikle modern insanlara (bizler) kadar olan süreçteki gelişmeleri çok daha iyi bir şekilde anlayabiliyoruz. Beslenme diyetleri diğer insan türlerinden biraz farklı olup çok yüksek ağırlıklı et üzerinedir fakat ot ile beslenme de görülmektedir.

Ek bilgiler;

Tüm Reklamları Kapat

  • Neandertallerde, Homo heidelbergensis türü gibi ölülerini gömerlerdi.
  • Bu türün kafatası bizlerin kafatasında oldukça benzese de bizim kafatasımızdan biraz daha büyüktü ve ortalama 1450 cc kadardır.
  • Tür nesiller içinde evrimleşmiş ve çok hızlı bir şekilde nesli tükenmiştir. Türün neslinin tükenmesinin en büyük sebebi Homo sapiens türüne ait özelliklerin popülasyona girip türün saflığını bozmasıdır.

Sonuç & Değerlendirme

Evrimsel süreç kısa bir cevapla açıklanacak kadar basit bir süreç değil, hatta öyle ki burada yazdıklarım insanın evrimini anlamak için sadece bir başlangıç niteliğinde. Buradan edindiğiniz bilgiler ile araştırma yapmaya başlayabilir ve yeni yazılar okuyabilirsiniz fakat evrimsel süreci ve özellikle insanın evrimini bir soru & cevap içeriğine, yazısına sığdırmak mümkün değil. Dolayısıyla sizlere okumanız için kaynaklar önereceğim. Bu kaynaklar Evrim Ağacı'ndan olacak fakat akademik kaynaklara bu yazının "Kaynakça" bölümünden erişebilirsiniz.

Önerilen okuma içerikleri;

  1. İnsan Evrimi: İnsanlar Nasıl Evrimleşti? İnsanların Ataları Kimlerdi? İnsanın Evriminde Hangi Türler Var? (Çağrı Mert Bakırcı)
  2. İnsan Evrimine Kısa Bir Bakış (Çağrı Mert Bakırcı)
  3. Neandertaller Teknik Beceriler Konusunda Ne Kadar Gelişmişti? (Uyarlayan: Eric Rose)
  4. İnsanın Soy Ağacı: Homo sapiens Türüne Ait En Detaylı Taksonomik Sınıflandırma! (Çağrı Mert Bakırcı)

Kaynaklar

  1. Ç. M. Bakırcı. İnsan Evrimi: İnsanlar Nasıl Evrimleşti? İnsanların Ataları Kimlerdi? İnsanın Evriminde Hangi Türler Var?. (30 Nisan 2011). Alındığı Tarih: 1 Kasım 2022. Alındığı Yer: Evrim Ağacı doi: 10.47023/ea.bilim.60. | Arşiv Bağlantısı
  2. H. H. Q. Heng. (2009). The Genome-Centric Concept: Resynthesis Of Evolutionary Theory. Wiley, sf: 512-525. doi: 10.1002/bies.200800182. | Arşiv Bağlantısı
  3. B. Wood, et al. (2011). The Evolutionary Context Of The First Hominins. Nature, sf: 347-352. doi: 10.1038/nature09709. | Arşiv Bağlantısı
  4. L. Eme, et al. (2017). Archaea And The Origin Of Eukaryotes. Nature Reviews Microbiology, sf: 711-723. doi: 10.1038/nrmicro.2017.133. | Arşiv Bağlantısı
  5. S. Bengtson, et al. (2009). The Controversial “Cambrian” Fossils Of The Vindhyan Are Real But More Than A Billion Years Older. Proceedings of the National Academy of Sciences, sf: 7729-7734. doi: 10.1073/pnas.0812460106. | Arşiv Bağlantısı
  6. M. S. Springer, et al. (2003). Placental Mammal Diversification And The Cretaceous–Tertiary Boundary. Proceedings of the National Academy of Sciences, sf: 1056-1061. doi: 10.1073/pnas.0334222100. | Arşiv Bağlantısı
  7. X. Zhou, et al. (2012). Phylogenomic Analysis Resolves The Interordinal Relationships And Rapid Diversification Of The Laurasiatherian Mammals. Systematic Biology, sf: 150-150. doi: 10.1093/sysbio/syr089. | Arşiv Bağlantısı
  8. L. Pozzi, et al. (2014). Primate Phylogenetic Relationships And Divergence Dates Inferred From Complete Mitochondrial Genomes. Molecular Phylogenetics and Evolution, sf: 165-183. doi: 10.1016/j.ympev.2014.02.023. | Arşiv Bağlantısı
  9. V. M. Sarich, et al. (2006). Immunological Time Scale For Hominid Evolution. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 1200-1203. doi: 10.1126/science.158.3805.1200. | Arşiv Bağlantısı
  10. M. Heads. (2009). Evolution And Biogeography Of Primates: A New Model Based On Molecular Phylogenetics, Vicariance And Plate Tectonics. Wiley, sf: 107-127. doi: 10.1111/j.1463-6409.2009.00411.x. | Arşiv Bağlantısı
  11. J. E. Janečka, et al. (2007). Molecular And Genomic Data Identify The Closest Living Relative Of Primates. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 792-794. doi: 10.1126/science.1147555. | Arşiv Bağlantısı
  12. A. Scally, et al. (2012). Insights Into Hominid Evolution From The Gorilla Genome Sequence. Nature, sf: 169-175. doi: 10.1038/nature10842. | Arşiv Bağlantısı
  13. R. D. Wilkinson, et al. (2011). Dating Primate Divergences Through An Integrated Analysis Of Palaeontological And Molecular Data. Systematic Biology, sf: 16-31. doi: 10.1093/sysbio/syq054. | Arşiv Bağlantısı
  14. C. O. Lovejoy, et al. (2009). The Great Divides: Ardipithecus Ramidus Reveals The Postcrania Of Our Last Common Ancestors With African Apes. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 73-106. doi: 10.1126/science.1175833. | Arşiv Bağlantısı
  15. S. Kumar, et al. (2005). Placing Confidence Limits On The Molecular Age Of The Human–Chimpanzee Divergence. Proceedings of the National Academy of Sciences, sf: 18842-18847. doi: 10.1073/pnas.0509585102. | Arşiv Bağlantısı
  16. R. D. Martin. (2001). Primates, Evolution Of. Pergamon, sf: 12032-12038. doi: 10.1016/B0-08-043076-7/03083-7. | Arşiv Bağlantısı
  17. K. D. Rose. (2005). The Earliest Primates. Wiley, sf: 159-173. doi: 10.1002/evan.1360030505. | Arşiv Bağlantısı
  18. L. Kordos, et al. (2001). Primates From Rudabánya: Allocation Of Specimens To Individuals, Sex And Age Categories. Journal of Human Evolution, sf: 17-39. doi: 10.1006/jhev.2000.0437. | Arşiv Bağlantısı
  19. T. Harrison. (1989). A New Species Of Micropithecus From The Middle Miocene Of Kenya. Journal of Human Evolution, sf: 537-557. doi: 10.1016/0047-2484(89)90017-1. | Arşiv Bağlantısı
  20. S. Moyà-Solà, et al. (2009). A Unique Middle Miocene European Hominoid And The Origins Of The Great Ape And Human Clade. Proceedings of the National Academy of Sciences, sf: 9601-9606. doi: 10.1073/pnas.0811730106. | Arşiv Bağlantısı
  21. J. Agusti, et al. (1990). Mammal Extinctions In The Vallesian (Upper Miocene). Extinction Events in Earth History, sf: 425-432. doi: 10.1007/BFb0011163. | Arşiv Bağlantısı
  22. J. Agustı́, et al. (2003). Explaining The End Of The Hominoid Experiment In Europe. Journal of Human Evolution, sf: 145-153. doi: 10.1016/S0047-2484(03)00091-5. | Arşiv Bağlantısı
  23. K. T. Uno, et al. (2011). Late Miocene To Pliocene Carbon Isotope Record Of Differential Diet Change Among East African Herbivores. Proceedings of the National Academy of Sciences, sf: 6509-6514. doi: 10.1073/pnas.1018435108. | Arşiv Bağlantısı
  24. C. Stewart, et al. (1998). Primate Evolution – In And Out Of Africa. Current Biology, sf: R582-R588. doi: 10.1016/S0960-9822(07)00367-3. | Arşiv Bağlantısı
  25. Y. Kunimatsu, et al. (2007). A New Late Miocene Great Ape From Kenya And Its Implications For The Origins Of African Great Apes And Humans. Proceedings of the National Academy of Sciences, sf: 19220-19225. doi: 10.1073/pnas.0706190104. | Arşiv Bağlantısı
  26. M. J. Benton, et al. (2007). Paleontological Evidence To Date The Tree Of Life. Molecular Biology and Evolution, sf: 26-53. doi: 10.1093/molbev/msl150. | Arşiv Bağlantısı
  27. M. Brunet, et al. (2002). A New Hominid From The Upper Miocene Of Chad, Central Africa. Nature, sf: 145-151. doi: 10.1038/nature00879. | Arşiv Bağlantısı
  28. A. V. Fedorov, et al. (2010). Tropical Cyclones And Permanent El Niño In The Early Pliocene Epoch. Nature, sf: 1066-1070. doi: 10.1038/nature08831. | Arşiv Bağlantısı
  29. T. E. Cerling, et al. (2011). Woody Cover And Hominin Environments In The Past 6 Million Years. Nature, sf: 51-56. doi: 10.1038/nature10306. | Arşiv Bağlantısı
  30. M. D. Leakey, et al. (1976). Fossil Hominids From The Laetolil Beds. Nature, sf: 460-466. doi: 10.1038/262460a0. | Arşiv Bağlantısı
  31. Nature. (2004). Eight Glacial Cycles From An Antarctic Ice Core. Nature, sf: 623-628. doi: 10.1038/nature02599. | Arşiv Bağlantısı
  32. D. S. Strait, et al. (1997). A Reappraisal Of Early Hominid Phylogeny. Journal of Human Evolution, sf: 17-82. doi: 10.1006/jhev.1996.0097. | Arşiv Bağlantısı
  33. P. B. DeMenocal. (2011). Climate And Human Evolution. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 540-542. doi: 10.1126/science.1190683. | Arşiv Bağlantısı
  34. N. A. Barnicot. (2005). Human Nutrition: Evolutionary Perspectives. Integrative Physiological & Behavioral Science, sf: 114-117. doi: 10.1007/BF02734246. | Arşiv Bağlantısı
  35. B. Wood, et al. (2002). The Human Genus. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 65-71. doi: 10.1126/science.284.5411.65. | Arşiv Bağlantısı
  36. F. Spoor, et al. (1994). Implications Of Early Hominid Labyrinthine Morphology For Evolution Of Human Bipedal Locomotion. Nature, sf: 645-648. doi: 10.1038/369645a0. | Arşiv Bağlantısı
  37. A. Vekua, et al. (2002). A New Skull Of Early Homo From Dmanisi, Georgia. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 85-89. doi: 10.1126/science.1072953. | Arşiv Bağlantısı
  38. D. Lordkipanidze, et al. (2007). Postcranial Evidence From Early Homo From Dmanisi, Georgia. Nature, sf: 305-310. doi: 10.1038/nature06134. | Arşiv Bağlantısı
  39. G. Manzi, et al. (2002). A Cranium For The Earliest Europeans: Phylogenetic Position Of The Hominid From Ceprano, Italy. Proceedings of the National Academy of Sciences, sf: 10011-10016. doi: 10.1073/pnas.151259998. | Arşiv Bağlantısı
  40. K. Harvati. (2003). The Neanderthal Taxonomic Position: Models Of Intra- And Inter-Specific Craniofacial Variation. Journal of Human Evolution, sf: 107-132. doi: 10.1016/S0047-2484(02)00208-7. | Arşiv Bağlantısı
  41. M. Krings, et al. (1997). Neandertal Dna Sequences And The Origin Of Modern Humans. Cell, sf: 19-30. doi: 10.1016/S0092-8674(00)80310-4. | Arşiv Bağlantısı
  42. R. E. Green, et al. (2008). A Complete Neandertal Mitochondrial Genome Sequence Determined By High-Throughput Sequencing. Cell, sf: 416-426. doi: 10.1016/j.cell.2008.06.021. | Arşiv Bağlantısı
  43. D. Serre, et al. (2004). No Evidence Of Neandertal Mtdna Contribution To Early Modern Humans. PLOS Biology, sf: e57. doi: 10.1371/journal.pbio.0020057. | Arşiv Bağlantısı
  44. M. B. Hebsgaard, et al. (2007). Evaluating Neanderthal Genetics And Phylogeny. Journal of Molecular Evolution, sf: 50-60. doi: 10.1007/s00239-006-0017-y. | Arşiv Bağlantısı
  45. J. Krause, et al. (2010). The Complete Mitochondrial Dna Genome Of An Unknown Hominin From Southern Siberia. Nature, sf: 894-897. doi: 10.1038/nature08976. | Arşiv Bağlantısı
  46. D. Reich, et al. (2010). Genetic History Of An Archaic Hominin Group From Denisova Cave In Siberia. Nature, sf: 1053-1060. doi: 10.1038/nature09710. | Arşiv Bağlantısı
  47. M. B. Mednikova. (2011). A Proximal Pedal Phalanx Of A Paleolithic Hominin From Denisova Cave, Altai. Institute of Archaeology and Ethnography SB RAS, sf: 129-138. doi: 10.1016/j.aeae.2011.06.017. | Arşiv Bağlantısı
  48. D. Reich, et al. (2011). Denisova Admixture And The First Modern Human Dispersals Into Southeast Asia And Oceania. The American Journal of Human Genetics, sf: 516-528. doi: 10.1016/j.ajhg.2011.09.005. | Arşiv Bağlantısı
  49. P. Brown, et al. (2004). A New Small-Bodied Hominin From The Late Pleistocene Of Flores, Indonesia. Nature, sf: 1055-1061. doi: 10.1038/nature02999. | Arşiv Bağlantısı
  50. D. Falk, et al. (2005). The Brain Of Lb1, Homo Floresiensis. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 242-245. doi: 10.1126/science.1109727. | Arşiv Bağlantısı
  51. D. Argue, et al. (2006). Homo Floresiensis: Microcephalic, Pygmoid, Australopithecus, Or Homo?. Journal of Human Evolution, sf: 360-374. doi: 10.1016/j.jhevol.2006.04.013. | Arşiv Bağlantısı
  52. R. D. Martin, et al. (2006). Flores Hominid: New Species Or Microcephalic Dwarf?. Wiley, sf: 1123-1145. doi: 10.1002/ar.a.20389. | Arşiv Bağlantısı
  53. S. H. Ambrose. (1998). Late Pleistocene Human Population Bottlenecks, Volcanic Winter, And Differentiation Of Modern Humans. Journal of Human Evolution, sf: 623-651. doi: 10.1006/jhev.1998.0219. | Arşiv Bağlantısı
  54. H. L. Norton, et al. (2007). Genetic Evidence For The Convergent Evolution Of Light Skin In Europeans And East Asians. Molecular Biology and Evolution, sf: 710-722. doi: 10.1093/molbev/msl203. | Arşiv Bağlantısı
  55. C. B. Stringer, et al. (2006). Genetic And Fossil Evidence For The Origin Of Modern Humans. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 1263-1268. doi: 10.1126/science.3125610. | Arşiv Bağlantısı
  56. R. L. Cann, et al. (1987). Mitochondrial Dna And Human Evolution. Nature, sf: 31-36. doi: 10.1038/325031a0. | Arşiv Bağlantısı
  57. V. Macaulay, et al. (2005). Single, Rapid Coastal Settlement Of Asia Revealed By Analysis Of Complete Mitochondrial Genomes. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 1034-1036. doi: 10.1126/science.1109792. | Arşiv Bağlantısı
  58. M. H. Wolpoff, et al. (2006). Modern Human Origins. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 772-774. doi: 10.1126/science.3136545. | Arşiv Bağlantısı
  59. J. D. Wall, et al. (2009). Detecting Ancient Admixture And Estimating Demographic Parameters In Multiple Human Populations. Molecular Biology and Evolution, sf: 1823-1827. doi: 10.1093/molbev/msp096. | Arşiv Bağlantısı
  60. R. E. Green, et al. (2010). A Draft Sequence Of The Neandertal Genome. American Association for the Advancement of Science (AAAS), sf: 710-722. doi: 10.1126/science.1188021. | Arşiv Bağlantısı
  61. D. J. Futuyma. (2022). Evri̇m Douglas J. Futuyma (Üçüncü Baskıdan Türkçe Çeviri). ISBN: 9786052829479. Yayınevi: Palme Yayıncılık. sf: 768.
  62. N. A. Campbell, et al. (2022). Campbell Biyoloji (12. Baskıdan Türkçe Çeviri). ISBN: 9786052828335. Yayınevi: Palme Yayıncılık. sf: 1490.
  63. D. E. Sadava. (2012). Life: The Science Of Biology, 10Th Edition. ISBN: 9781464141263. Yayınevi: W. H. Freeman. sf: 1263.
4
  • Raporla
Cevap
Yılmaz Taşkıran
Tarihçi

Bu konu biraz görece gibime geliyor. İnsana benzerliğiyle yola çıkacak olursak australopithecuslardan itibaren insanımsı türler kendini göstermeye başladı. Bu da özellikle ayağa kalkış süreciyle mümkün oldu. Ayağa kalkmak, ellerin yeni roller üstlenmesi ve beraberinde beynin çok daha hızlı gelişmesi modern insana olan yolculukta farklı bir ivme kazandırdı bizlere.

Bu konuyla alakalı arkadaşımla aramda bir tartışma olmuştu. O, insanın ilk atasını primat olarak kabul ediyordu. Neymiş, arkeologlar da öyle kabul ediyormuş. Bu söylem, sanki insanın evrimsel sürecinin primatlarla birlikte başladığı algısını ortaya koyuyor. Oysa insanın evrimsel sürecinin tek hücreliye kadar uzandığı malum. Yani primatlar arasında atamız olduğu kadar tiktaalik, casineria, varanops da bizim atamızdır, şu anki hâlimize hiç benzemeseler bile.

Tüm Reklamları Kapat

2
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.