Bu Reklamı Kapat
Sorulara Dön
3

Hayvanlar doğal afetleri önceden hissedebilir mi?

  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
4 Cevap
Cevap
Ali Zengin
Ali Zengin Skeptik

Kastettiğiniz şey doğal afet gerçekleşmeden önce ise: Bu konuda "Evet" diyebilmek için yeteri kadar çalışma bulunmuyor. Ve büyük bir ihtimal ile de böyle bir şey söz konusu değil.

Fakat doğal afet olayı gerçekleşirken hayvanlar insanlara kıyasla daha önceden hissedebiliyorlar. Bunun ise mantıklı açıklamaları bulunuyor. Bilim insanları bu konuda, sadece mevcut duyularını çok verimli bir şekilde kullandıklarını düşünüyorlar. Bu noktada en kritik duyu olarak işitme ele alınıyor. İnsanlar 20 hertz ile 20.000 kilohertz arasındaki sesleri duyar. Bu aralığın dışındaki herhangi bir ses bizim için esasen algılanamaz. Bununla birlikte, köpekler, filler, yarasalar ve geyikler gibi bazı hayvanlar, işitme söz konusu olduğunda bu aralığın sınırlarını aşar.

Bu Reklamı Kapat

Bu yüzden dışarıdan bakan biri, hayvanın doğal afet gerçekleşmeden önce tepki verdiğini sanabilir. Fakat buradaki durum, doğal afeti bize kıyasla daha hızlı hissetmesidir.

Kaynaklar

  1. S. Çağlar. Hayvanların Altıncı Hissi: Hayvanlar Depremleri Hissedebilir Mi?. (29 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2022. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  2. M. Mott. The Belief That Animals Can Predict Earthquakes Has Been Around For Centuries.. (29 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2022. Alındığı Yer: National Geographic | Arşiv Bağlantısı
  3. L. Geggel. Can Animals Predict Earthquakes?. (29 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2022. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
  4. BBC. Depremi Sezen Hayvanların Sırrı. (29 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2022. Alındığı Yer: BBC | Arşiv Bağlantısı
3
  • Raporla
Cevap
Merve Arıcıbaşı
Merve Arıcıbaşı PhD Veterinary Sciences

Hayvanların doğal afetlerden depremi önceden sezmeleri konusu sıklıkla bildiriliyor. Özellikle yılan, kırkayak, tarla faresi gibi toprak altında yaşayan hayvanların depremden 3 hafta kadar önce yuvalarını terk ettiği gözlenmiş.

Çiftlik hayvanları ile ilgili de güncel bir çalışma var. Alman Max Planck Enstitüsü'nden bir grup araştırmacı sıklıkla depremlerin yaşandığı Italya'da bir çiftlikte yaklaşık 6 ay süreyle sensörler taktıkları çiftlik hayvanlarını (6 inek, 5 koyun, 2 köpek, tavuk, hindi ve tavşan) hareketlerini izlemişler. Bu süre zarfında da 2 büyük ve birçok küçük deprem gerçekleşmiş. Sorunuz olan tavuklarla ilgili bilgilere ulaşılamamış çünkü bu dönem içerisinde kesilip yenmişler. Fakat büyük baş hayvanlarda çalışma tamamlanmış. Hayvanların özellikle ahırda, kapalı alandayken ve diğer sürü bireyleriyle birlikteyken magnitüdü 4.0 üzerinde olan 9 depremden 8'inde depremden önce değişik hareketler gösterdiği gözlenmiş. Ama açık alandayken, yalnızken anlamlı tepki göstermemişler.

Bu Reklamı Kapat

Çalışmanın daha çok hayvanı kapsayan daha geniş alanlara yayılması planlanıyor. Sismograflar için de bir ipucu olabileceği düşünülüyor. Çalışmayı linkte bulabilirsiniz.

Ayrıca Evrim Ağacı'nın linkteki makalesi de ilginizi çekebilir. Evrim Ağacı makalesinden alıntı:

Bu Reklamı Kapat

"Balıklar, kuşlar ve diğer hayvanlar elektrik alanındaki ve manyetik alandaki değişimleri tespit edebilir, yer kabuğunda biriken gerilimler de yerel alanları etkileyebilir, fakat manyetik değişimler olması durumunda bu etki çok güçsüz kalır.

Yılanlar ve bazı böcekler, kızılötesi görüş yetenekleriyle termal değişimleri tespit edebilir. Fizikçi Friedemann T. Freund 1993’te, gerilim altındaki kayaların kızılötesi radyasyon yaydığını kanıtlamıştır, bu kızılötesi anomaliler 7,9 büyüklüğündeki Bhuj (Hindistan) depreminden önce NASA Terra uydusu tarafından da kaydedilmiştir. Belki yılanlar, tellürik hareketler nedeniyle kayalara uygulanan gerilim birikimini "görebiliyordur".

Son yıllardaki bu gözlemlere dayanarak bir "Elektrik Alan Hipotezi" (İng: "Electrical Field Hypothesis") bile önerildi. Bu fikrin ilk versiyonunda, biriken tektonik gerilimler kuvars gibi minerallerin yol açtığı piezoelektrik etkiler nedeniyle kayaların içinde elektrik yükü akımına neden olur. Bununla birlikte Andrew Alden’in (bu tür elektrik alanlarından kaynaklandığı düşünülen) "Deprem Işıkları" (İng: "Earthquake Lights") üzerine bir tartışmada belirttiği gibi, üretilen voltaj yok sayılabilir."

Kaynaklar

  1. M. Demiryay. Hayvanlar Depremi Önceden Hisedebilir Mi?. (21 Temmuz 2017). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2022. Alındığı Yer: Evrim Ağacı | Arşiv Bağlantısı
  2. P. Pawar. Hayvanların Depremi Önceden Hissetmesi Depremi Tahmin Etmemize Yardımcı Olabilir Mi?. (22 Temmuz 2020). Alındığı Tarih: 30 Ocak 2022. Alındığı Yer: Discover | Arşiv Bağlantısı
2
  • Raporla
Cevap
Yasin Kayalar
Yasin Kayalar Bilim ve felsefe okuru

Önceden "hissetme' ile önceden 'algılama' aynı şeydir. Hissetme de bir şekilde algılamaya bağlıdır. Kelimelere fazla takılmaz isek bunlar aynı şeydir veya çoğu durumda aynı şeyi kast ederler. Bir köpek eğer yerin altındaki fay hareketlerine dair titreşimleri (örneğin ses titreşimlerini) algılıyorsa zaten depremi önceden hissediyor demektir. Yani en azından bize nispeten daha önce depremi algılamaya başlar ve deprem olduğunu böylece daha önce hissetmiş (algılamış) olur. His derken bazı kişiler herhalde illa ki sebep sonuç ilişkileri olmadan birşeyin gerçekleşmesi gibi metafizik bir süreç bekliyorlar. 'Yeterince gelişmiş bir teknoloji sihirden ayırt edilemez' diyen Arthur C. Clarke'nin sözünde esasen vurgulamaya çalıştığı gibi neden sonuç ilişkileri içinde bir şeyin açıklamasini bilmek ile bilmemek arasında ciddi farklar vardır. Yani bize metafizik gibi görülen veya sanılan bazı durumlarda neden sonuç ilişkileri içinde süreçler olabilir. Ancak buna dair yeterli bilgimiz olmadığı için biz o şeyi metafizik gibi algılıyor olabiliriz. Anca bu o şeyin gerçekten metafizik olduğu anlamına gelmeyebilir. Neden sonuç sürecinin nasıl olduğu bilinmeyen durum veya olgular insanlara metafizik gibi gelebilir. Örneğin bundan 100 yıl önce elinizde bir cep telefonu olsa insanları sihir yaptığınıza inandirabilirdiniz. Bugün ise biz sihir olduğunu cep telefonun nasıl yapıldığını (neden sonuç sürecini) bildigimiz için düşünmüyoruz. Dolayısıyla bir seyin neden sonuç sürecini bilmek bizlerdeki metafizik düşüncesini kaldırır. Örneğin kişisel olarak altıncı his deneyimi yaşayın insanlar (yani bir olayin önceden gerçeklesecegini hisseden veya olay gerceklesirken uzakta olsa da o anda buna dair içinde bir his oluşan bu şekilde kişisel deneyim yaşayan insanlar. insanlardan tek bir olay veya duruma dair de olsa bu deneyimi gerçekten yaşayan insanlar vardır. ) Bu deneyimi yaşayan insanlarda bu algı belki de neden sonuç ilişkisi içinde oluşuyor ama biz bunun nedenlerini bilmiyor olabiliriz. Yani bu sürecin nasıl gerçekleştiğini biliyor olsak bizde bunlara dair metafizik düşüncesi ortadan kalkacaktır demektir. Bu noktaya dikkat etmek gerekir düşünürken. Metafiziğin anlamı fizik ötesi veya fizik üstü olarak kullanılır. Fizik içinde (yani neden sonuç ilişkileri içinde) olan olayları bizim yanlış şekilde veya süreci bilmediğimiz için metafizik olarak nitelememiz o şeyin gerçekten metafizik olduğu anlamına gelmez. Felsefi anlamda bu noktayı iyi anlamak gerekir.

sorunuzu cevaplamktan çok başka bir noktaya dikkat çekmek istedim.

Bu Reklamı Kapat

0
  • Raporla
Cevap
Samet Balşak
Samet Balşak Biyo mühendislik okuyorum 13 yıl istanbulda yaşadım

Hayvanlar sadece içgüdüsel önsezileri ile değil, diğer duyu yetenekleri ile de insanlara göre avantajlara sahiptirler. ... Hayvanların depreme karşı önceden tepki verdikleri pek çok insan tarafından gözlemlenmiştir. Ancak bu algılama yeteneğinin hangi mekanizmanın ürünü olduğu kesin olarak açıklana bilmiş değil.

Köpek
Köpek
Köpek
0
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
İlginizi Çekebilecek Sorular
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Bu Eseri Neden Tavsiye Ediyorsun?
Aşağıdaki kutuya, isimli neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin faydalı bulunması halinde Evrim Ağacı kullanıcılarından daha fazla UP kazanman mümkün olacak. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Tavsiye Et