Sorulara Dön
0
Genel ve Kategorisiz

Bilimde bir hipotez illa bir doğa gerçeğinin üzerine mi kurulmalı?

Mesela dunyanin soru var diye hic bir verim olmadan ortaya bir hipotez atabilir miyim?

1
Teşekkür
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Hipotez, tanımı gereği, yapılan bir gözleme yönelik geliştirilmiş olası bir açıklama demektir. Yine, tanımı gereği, henüz sınanmamış veya sınansa da istatistiki olarak anlamlı bir sonuca ulaşılamamış olması gerekir. Dolayısıyla hiçbir gözlem veya gerçek olmaksızın hipotez kurmak, muhtemelen hayal kurmak ile özdeş olacaktır. Bu türden bir düşünce üretebiliyorsanız, muhtemelen bunu hipotez olarak kategorize etmeniz dünyanın sonu olmaz ("no pun intended"); ancak biraz düşünürseniz, bunun epey zor olduğunu göreceksiniz.

"Dünya'nın sonu var." iddiası, ilk bakışta bir hipotezden ziyade; düz bir iddiaya benziyor (en azından verilmeye çalışılan örnek o yönde gibi). Sanıyorum doğru bir kategorizasyon, bunun bir "inanç" olduğunu söylemek olabilir. Çünkü bu haliyle henüz gerekçelendirilmemiştir, doğru olduğu gösterilmemiştir; dolayısıyla "bilgi" değildir. Eğer gerekçelendirilebilir ve doğru olduğu gösterilebilirse, "bilgi"ye dönüşür ve bir hipoteze temel olabilir.

Hipotezlerin doğası gereği belli bir gözleme yönelik açıklama olması gerekir. Ulusal Bilimler Akademisi tarafından yapılan, hipotezlerin resmi tanımı:

"Doğal dünya hakkında test edilebilir çıkarımlara gitmemizi sağlayan, yaklaşık bir ifadedir. Eğer bu çıkarımlar doğrulanırsa, hipotezin doğru olma ihtimali artar. Eğer çıkarımlar hatalıysa, orijinal hipotezin terk edilmesi veya modifiye edilmesi gerekir. Hipotezler, daha karmaşık çıkarımlar ve açıklamalar inşa etmekte kullanılabilirler."

Sözünü ettiğim zorluk da buradan gelmektedir: Sadece bir inanç olmaksızın bir şeylerin açıklaması olabilen bir cümle inşa etmek (görebildiğim kadarıyla) imkansıza yakın. Yani herhangi bir çıkarımı olmayan, herhangi bir açıklama çabasında bulunmayan bir hipotez inşa etmek pek mümkün değil. Mesela "Toplar düşer, çünkü büyü vardır." gibi bir iddia hipotez-adayı olurdu (ama muhtemelen yanlışlanamaz olduğu için ciddiye alınmazdı); fakat en nihayetinde bir gözlemin nedenini izah etme çabası bulunmaktadır ve bir çıkarımı vardır: "Eğer topların düşüşünü incelerseniz, büyüye ulaşabilirsiniz." gibi. Bu nedenle (kötü) bir hipotez-adayı olarak görülebilir.

Dahası, "Dünya'nın sonu var." örneği, "verisiz olarak geliştririlebilecek hipotezlere" yönelik pek iyi bir örnek de değil. Çünkü"Dünya'nın sonu var." iddiasını bir hipotez olarak alsaydık bile, bu örneği "hakkında verimizin olmadığı bir hipotez örneği" olarak sunmamız zordu; çünkü en nihayetinde bu tahminin de temel bir öncülü var: "Etrafımızdaki şeylerin genelde bir sonu var, dolayısıyla Dünya'nın da bir sonu var." Dünya'nın sonunun olacağı, doğrudan test edilmesi güç ama doğal dünya içerisinde kalan ve belirli çıkarımlar yapabileceğimiz bir iddia. Örneğin Dünya'yı bir bütün halinde tutmayı sağlayan süreçlerin değişimi incelenebilir (dolayısıyla Dünya'nın bir bütün olarak kalamayacağı bir durumun oluşup oluşamayacağı tespit edilebilir). Belirli çıkarımlarda bulunduğu için bir "hipotez" olarak kategorize edebilirdik; ancak "elde veri olmayan bir hipotez" olmazdı.

Hiçbir şeyi açıklamaya çalışmadan geliştirilen (hiçbir çıkarımı olmayan) ifadelerin hipotez olarak kategorize edilebileceğini pek sanmıyorum. Daha iyi örnekler üretilebilirse belki onlar üzerinden tek tek düşünülebilir.

Fakat genel olarak çok pedantik olmaya gerek yok; "hipotez", "teori" ve "kanun" gibi sözcükler, bilimde çok katı bir şekilde kullanılmayan ama halk arasında kastî algılar yaratmak için çarpıtılan kavramlar. Popüler bilimde bu nedenle bunlara yönelik çok tartışma var; ancak bilim insanları arasında "Bu söylediğin bir hipotez mi yoksa teori mi, hmm bunu bir çözelim." gibi bir tartışma pek dönmüyor. Sonuçta bilimi hakkıyla yapanlar, bilimin metodolojisini anlayan kişiler. O nedenle bir iddiadan söz ederken akademik kaynaklardan, araştırmalardan, elde edilen verilerden söz ediliyor; bunlara "hipotez" mi, "teori" mi dendiği önem taşımıyor. Halk, neyin ne anlama geldiğini genel olarak anlarsa ve "Evrim bir teori, demek ki ona inanmak saçma." gibi argümanların içi boşluğunu kavrarsa, bu konuda yeterli kavrayışa erişmiş demektir. Gerisi birazcık semantiğe giriyor.

Kabul Edilen Cevap
3
Teşekkür (2)
Paylaş
3
Bu cevap, soruyu soran kullanıcı tarafından kabul edilen cevap seçilmiştir ve bu nedenle önde gösterilmektedir. Bir cevabın soruyu soran tarafından kabul edilmiş olması, cevabın doğru olduğunu garanti etmez.

Kaynaklar

  • A. Hamer. What's The Difference Between A Fact, A Hypothesis, A Theory, And A Law In Science?. (01 Ağustos 2019). Alındığı Tarih: 13 Mart 2021. Alındığı Yer: Discovery | Arşiv Bağlantısı
  • National Academy of Sciences. (2021). Science And Creationism: A View From The National Academy Of Sciences. ISBN: 0-309-06406-6. Yayınevi: National Academy Press.
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın