Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
1

Big Bang neden oldu?

124 görüntülenme
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap
Cevap
Enes Demir
Enes Demir
46K UP
Araştırmacı

Modern bilim evrenin büyük patlamayla yaklaşık 13 milyar 780 milyon yıl önce oluştuğunu söylüyor. Tabii kimse büyük patlama anında orada değildi ve birazdan göreceğimiz gibi; bildiğimiz anlamıyla uzay-zaman da büyük patlamayla oluştuğu için orada olmanın bir anlamı yoktu.

Bu da haliyle insanı şaşırtıyor ve bazıları bilimin 13,78 milyar yıl önce gerçekleşmiş bir olayı bugünkü kanıtlara bakarak nasıl açıkladığını anlamakta zorlanıyor. Gerçi Dünya’nın 6000 yıl önce 6 günde yaratıldığına inananlar varken bilimin de 13 milyar yıl öncesini açıklamasına şaşırmamak gerekiyor.

Tüm Reklamları Kapat

Büyük patlamanın 1. Yanlışı

Büyük patlama bir patlama değildir: Evrenin nasıl oluştuğuyla ilgili en yaygın yanlış anlamalardan biri budur. Sanki havai fişek patlamış gibi düşünürüz büyük patlamayı… Ancak kimseye mana bulmuyorum. Büyük patlamanın Türkçe çevirisinde yetersizlik var çünkü…

Tüm Reklamları Kapat

Gerçi büyük patlamanın İngilizcesi de pek net değil ama biraz daha anlaşılır: Özetle Big Bang, Big Explosion değildir. Dolayısıyla what banged (ne patladı), why it banged (neden patladı) ve what was before the bang (patlamadan önce ne vardı) diye sorabiliriz. Kozmolojinin temel soruları budur.

Teknik detaylar bir yana, insanlar büyük patlama anında evrendeki bütün maddenin küçücük tek bir noktada toplandığını düşünür. 13,78 milyar yıl önce bugün gördüğümüz bütün galaksiler, yıldızlar, gezegenler vb. büyük patlama anında o noktada toplanmıştır. Sonra patlama olur; çünkü büyük patlamayı kozmik yumurta gibi düşünürüz ve içindeki her şey uzaya saçılır.

İşte tam burası yanlıştır! Bildiğimiz anlamda uzay ve zaman da büyük patlamayla oluşmuştur. Bu yüzden büyük patlama uzayın içinde bir yerde değil, zamanda bir anda gerçekleşti. İlk saniyenin 10−32’sinde gerçekleşti. Evren büyük patlama anından beri sürekli genişliyor; ama uzayın içinde genişlemiyor. Bizzat uzay-zaman hiçliğin içinde genişliyor.

Büyük patlamanın 2. Yanlışı

Büyük patlama yaratılış anıdır ve uzay-zaman büyük patlamayla oluşmuştur: Bu dev yanlış anlamayı iki parçaya bölelim. 1) Büyük patlama yaşadığımız gözlemlenebilir evreni oluşturdu, ama her şey büyük patlamayla oluşmadı; çünkü büyük patlamadan önce kozmik enflasyon vardı ve büyük patlamayı da kozmik enflasyon oluşturdu. Kısacası büyük patlama yaratılış anı değildir.

2) Uzay ve zaman büyük patlamayla oluşmadı: Kuantum fiziğindeki belirsizlik ilkesinin getirdiği sınırlamalar sebebiyle ölçebildiğimiz ilk an 5,39 × 10−44 saniyedir. Kozmik enflasyon bile daha sonra başlamıştır. Oysa büyük patlama kozmik enflasyon bittikten sonra 10-32. saniyede gerçekleşti; yani büyük patlamadan önce de zaman vardı. Sadece bizim zamanımız değildi.

Keza evrende ölçebileceğimiz en kısa mesafe 1,61622837 × 10-35 metredir. Oysa büyük patlama anında evren çok küçük olmakla birlikte evrenin çapı bundan kat kat büyüktü. Büyük patlama öncesinde evrenin çapı proton çapına eşitti veya daha küçüktü: 0,833 x 10-15 metre. Dolayısıyla büyük patlamadan önce de uzay vardı ama bizim uzayımız değildi.

İşte bu nedenle uzay-zaman büyük patlamayla oluştu demek çelişki değildir; çünkü bildiğimiz anlamda uzay-zaman, yani bugünkü fizik yasalarının geçerli olduğu evren büyük patlamayla oluştu. Özetle büyük patlama teorisi gözlemlenebilir evrenin yaratılış anından sonra nasıl oluştuğunu açıklar (Yaratılış sözcüğünü seküler anlamda kullanıyorum. Laik demedim; çünkü bireyler laik olmaz, sadece devlet laik olur. Çağcıl düşüncede bireyler sekülerdir).

Tüm Reklamları Kapat

Büyük Patlamanın 3. Yanlışı

Sadece 1 büyük patlama var: Hayır, kozmik enflasyon teorisine göre iki büyük patlama var. Planck anında başlayan kozmik enflasyon (soğuk büyük patlama) ve kozmik enflasyonun gözlemlenebilir evrende sona ermesiyle oluşan sıcak büyük patlama (okulda öğretilen ve belgesellerde gösterilen bildiğimiz ve sevdiğimiz büyük patlama).

Kozmik enflasyonun gerçek fiziğini yazı dizimizin 4. bölümünde göreceğiz, ama konuya giriş yapmak için kozmolojide kriz çıktı yazısını okuyabilirsiniz. Ancak meraklısına; kozmik enflasyon da Planck anında değil, 10-36. saniyede başladı. O sırada evren 10-28 cm çapında veya proton boyunda idi. Bu bizim evrenimiz değil, ama fizik yasaları farklı olan nüvesiydi.

Kozmik enflasyona neyin yol açtığını veya kozmik enflasyonun tam olarak ne olduğunu bilmiyoruz; ama sorun yok. Bazı kurumsal dinlerin tersine; bilim bilmiyorsa, bilmiyorum der. Dünya’nın kendi çevresinde döndüğünü bilmeyen şahsın gece-gündüz nasıl oluşuyor sorusuna verdiği yanıt gibi; bilmediğini saklamak üzere gece ve gündüz ayrı birer varlıktır diye uydurmaz.

Tüm Reklamları Kapat

Büyük Patlamanın 4. Yanlışı

Yaratılış anı Planck anıdır ve o sırada evren tekillikti: Bu yanlış anlamayı da ikiye bölelim. 1) Zamanda ölçebildiğimiz en kısa süre Planck anıdır; ama yaratılış anının Planck anı olup olmadığını bilmiyoruz. Sadece belirsizlik ilkesi uyarınca muhtemelen Planck anı olabileceğini düşünüyoruz.

2) Büyük patlama anında evren tekillik değildi. Peki tekillik nedir? Tekillik, Einstein’ın yerçekimini tanımlayan genel görelilik teorisi uyarınca, çapı sıfır olan kütleli bir parçacığın yerçekiminin sonsuza erişmesi demektir. Tekillik uzayda sonsuz küçüklükte bir noktadır. Madde ve enerji yoğunluğunun sonsuza eriştiği boyutsuz ve matematiksel bir noktadır.

Bu yüzden de tekillik diye bir şey yoktur; çünkü evrende çapı 0 olan hiçbir parçacık ve cisim yoktur. Kuantum fiziğindeki belirsizlik ilkesine göre, kara deliklerin içinde bile gerçek tekillik oluşması imkansızdır. Sadece yaklaşık tekillik oluşabilir; çünkü tekillikte bir parçacığın çapı sıfırsa konumu kesin belirlidir. Bu durumda ve belirsizlik uyarınca momentumu tümüyle belirsiz olacaktır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu parçacık rastgele titreşmeye atomaltı mesafelerde sağa sola sıçramaya başlayacaktır. Yerinde rahat durmadığı için de tekillik oluşmayacaktır. Özetle Planck anında da tekillik yoktu. Bu sebeple bir yaratılış anı varsa bile, Planck anından önce bir şeyler olması gerekiyor. Bunlar en azından ilkin kuantum alanları ve sanal uzay zamandır.

Tekillik yoksa ne var?

Kuantum alanlarını sicim teorisi ve evren ne kadar veri depolayabilir yazılarında anlattım. Sanal uzaya ise kuantum köpük yazısında değindim ama daha detaylı olarak yazacağım. Kısacası tekillik Einstein’ın genel görelilik denklemlerinin kısa mesafede bozulmasından kaynaklanan bir hatadır.

Büyük patlama teorisi ne diyor?

Diyor ki 10-32. saniyede evrenin çapı bir bilye veya greyfurt çapına eşitti. Büyük patlamanın enerjisi temel parçacıkları oluşturdu. Parçacık fiziğinin ardından nükleonlar oluştu ve dolayısıyla nükleer fizikle birlikte bildiğimiz fizik yasaları ortaya çıktı. Evren büyük patlama anından beri sürekli genişliyor.

Büyük patlama teorisi nereden çıktı derseniz: Bugün evrene baktığımız zaman bizden 3,26 milyon ışık yılı ve daha uzak olan galaksilerin uzaklaştığını görüyoruz. Bu mesafeden itibaren galaksiler ne kadar uzaksa bizden o kadar hızlı uzaklaşıyor. Demek ki geçmişte bir anda evrendeki bütün madde ve karanlık enerjinin büyük kısmı hariç bütün enerji küçücük bir noktada toplanmıştı: Proton boyundaki bir nokta.

Dahası evren düzdür

Uzayda ne kadar uzağa bakarsak bakalım, evrenin ölçebildiğimiz kadarıyla düz olduğunu görüyoruz; çünkü diyelim ki 10 milyar ışık yılı uzakta paralel ışık çizgileri birbirine yaklaşmıyor, birbiriyle kesişmiyor veya birbirinden uzaklaşmıyor. Görebildiğimiz evrenin çapı (gözlemlenebilir evren) 92 milyar ışık yılıdır.

Bugün bizden 46 milyar ışık yılı uzakta olan galaksilerin ışığı sonsuz gelecekte bile bize ulaşmayacaktır; çünkü evren sürekli genişlediği için aramızdaki mesafe ışık hızından daha hızlı açılacaktır. Özetle evrenin genişleme hızı evrenin sınırında ışık hızını aşmaktadır. Nitekim evrende ışıktan hızlı gitmek imkansız olsa da bizzat uzayın ışıktan hızlı şişmesine engel yoktur.

Büyük Patlamanın 5. Yanlışı

Tüm Reklamları Kapat

Evrenin sınırında galaksilerin hızı ışık hızını aşıyor: Hayır, evren genişlerken galaksiler bizden uzaklaşıyor; ama uzayın içinde gittikleri için uzaklaşmıyorlar. Uzay genişlediği için galaksiler birbirinden uzaklaşıyor. Bunu bir balona benzetebilirsiniz. Balonun üzerine noktalar koyun ve sonra balonu şişirin. Noktalar hareket ettikleri için değil, balonun yüzeyi genleştiği için birbirinden uzaklaşacaktır. Dolayısıyla evrenin sınırının ötesindeki galaksiler ışıktan hızlı uzaklaşır ama ışıktan hızlı gitmezler. Öte yandan balonun bir ucundan değil, merkezden dışa doğru şiştiğini varsaymalısınız.

Bizler de her geçen yıl evrenin düzlüğünü daha kesin ölçüyoruz. Bakın bu ne anlama geliyor: Dünya düz değil, yuvarlaktır; ama çok büyük olduğu için yerden bakınca bize düz gelir. Mega evren de aslında yuvarlak olabilir; ama gözlemlenebilir evrenden çok büyük olduğu için biz bakınca düz görünür.

Peki gözlemlenebilir evrenin düz görünmesi için mega evren ne kadar büyük olmalıdır? Gözlemlenebilir evrenden en az 500 kat büyük olmalıdır. Önceki yazılarda 250, 280, 300 kat büyük olmalı demiştim. Bu sayılar değişiyor; çünkü gittikçe daha kesin ölçümler yapıyoruz. 500 kat büyük olması en güncel bilgi.

Büyük Patlamanın 6. Yanlışı

Tüm Reklamları Kapat

Evren, gözlemlenebilir evrenden ibarettir: Hayır, mega evren gözlemlenebilir evrenden çok büyüktür. Hatta sonsuz büyüklükte olabilir. Bunu anlamak için problemi yine ikiye bölelim: 1) Bildiğimiz evren büyük patlamayla oluştu ama büyük patlamayı tetikleyen kozmik enflasyondan önce, sanal uzay-zaman ezelden beri var olmuş olabilir.

Dolayısıyla gözlemlenebilir evrenin (birazdan göreceğimiz gibi kozmik enflasyon nedeniyle) içinde yer aldığı mega evrenin de bir başlangıcı olabilir. Ancak kozmik enflasyon öncesindeki sanal (?) uzay-zaman ezeli olabilir.

2) Mega evren sonsuz büyüklükte olabilir; çünkü gözlemlenebilir evren kozmik enflasyon sona erince oluştu; ama enflasyon sadece bu evrenin içinde sona erdi. Evrenin ötesindeki uzayda ise daha geç sona ermiş veya hiç sona ermemiş olabilir. Daha geç sona erdiyse mega evren gözlemlenebilir evrenden çok büyük, en az 500 kat büyük ama sonlu olacaktır. Yok, hiç sona ermediyse sonsuz büyüklükte olacaktır.

Kozmik enflasyon teorisine göre, gözlemlenebilir evren sonsuza dek ışıktan hızlı şişen sanal uzay-zamanda ışıktan yavaş olarak sonsuza dek genişleyecek olan bir uzay-zaman parçasıdır. Belki, ama sadece belki mega evren de küre şekillidir. Bu durumda yaşadığımız evren bu kürenin yüzeyinde yer alan 92 milyar ışık yılı çapındaki bir halkadır.

Tüm Reklamları Kapat

Büyük Patlamanın 7. Yanlışı

Mega evren ezeli ve ebedi tek evrendir. Üstelik küre şekillidir: Bu da büyük bir yanlış anlama. 1) Kozmik enflasyon teorisine göre, evren öncesi hiçlikte sanal uzay-zaman vardı. Bu ortamda ve belirsizlik ilkesi uyarınca kozmik enflasyon birçok sanal noktada tetiklendi. Birçok sanal noktada en azından kısa bir süre için ışıktan hızlı şişen birçok mega evren oluştu.

Öte yandan, kozmik enflasyon hem sanal zaman hem de sanal uzayda sonsuz kere tekrarlanıyor olabilir. O zaman kozmik enflasyon ezeli ve ebedi bir süreçtir ki bu anlamda kainat sonsuzdur. Bu durumda kainatta sonsuz sayıda mega evren vardır. Bunların bir kısmı da sonsuz büyüklükte olabilir. Her mega evrende sonlu veya sayısız gözlemlenebilir evren olacaktır.

Özetle bizim evrenimiz büyük patlamayla oluşmuştur; ama mega evrenlerden birinin yüzeyindeki birçok gözlemlenebilir evrenden biridir. Özetle büyük patlama maddenin uzayda hareket etme hızı değil, uzayın genişlemesidir.

Tüm Reklamları Kapat

2) Kozmik enflasyon nedeniyle evren düzdür; ama evren şişmeden önce küre şekilliydi diye bir kural yok. Evren enflasyondan önce simit şekilli de olabilirdi. Ancak, kozmik enflasyon 10-36 ila 10-32 – 10-32. saniye arasında gerçekleşti. Bazı hesaplamalara göre bu kadar kısa sürede evren tam 1026 kat genişledi. Öyle ki proton boyundan greyfurt boyuna genişledi.

Ancak dikkat edin

Bütün bu hesaplamalar tahminidir ve kozmik enflasyon teorileri içinde hangisini savunduğunuza göre değişir.[1]

Açıkçası büyük patlama maddenin ve enerjinin Bi noktadan başlayarak hiçlik içinde savrulmasıdır diyebiliriz. Ama buna neden olan şey madde ve enerjinin sıkışması olabilir. Not teoridir.

Tüm Reklamları Kapat

Umarım yardımcı olabilmişimdir. Araştırmalarım ve teorilerimle cevap verdim .

Bilgi dolu günler.

Kaynaklar

  1. kozand. Büyük Patlamanın Gerçek Fiziği Nedir? » Kozan Demircan. (26 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 16 Kasım 2022. Alındığı Yer: Kozan Demircan | Arşiv Bağlantısı
2
  • Raporla
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.