Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Silahtan Ateşlenen Tardigradlar: Su Ayıları, Gezegenler Arası Seyahatte Deneyimlenen Yıkıcı Çarpışmalardan Sağ Çıkabilir mi?

Silahtan Ateşlenen Tardigradlar: Su Ayıları, Gezegenler Arası Seyahatte Deneyimlenen Yıkıcı Çarpışmalardan Sağ Çıkabilir mi? Eleonora Lisi
9 dakika
3,035
  • Astrobiyoloji
  • Mikrobiyoloji

Yapılan bir deneyde, gözle göremediğimiz bir hayvan grubu alınıp donduruldu ve dondurulan su sütunu, plastik bir parça ile kaplanıp mermi haline getirildi ve içinde hayvanlar olan bu mermi ateşlendi! Dünya üzerinde böylesine tuhaf bir deneyde görev alacak bir hayvan aklınıza geliyor mu? Elbette bir su ayısı ya da bir diğer ismiyle bir tardigrad türü!

Tardigradlar, kriptobiyoz adı verilen ve olumsuz koşullara karşı korunmalarına yardımcı olan latent (uyku ya da askı) dönemleri sayesinde pek çok farklı çevresel etkene dayanabilmektedir. Bu dayanıklılık öyle değerleri bünyesinde barındırır ki dünya üzerinde doğal şartlarda gözlemlenemeyecek abiyotik (sıcaklık, pH, basınç vs.) etkenleri dahi tolere edebilmektedir. Keşfedilen bu dayanıklılık özellikleri sayesinde üzerinde yapılan çalışmalar gün geçtikçe hız kazanmıştır.

Bu Reklamı Kapat

Yapılan çalışmalardan sonuncusu ise, sözünü ettiğimiz üzere bir tabancayı ve tardigradları kapsamaktadır. Peki bu ikili, hangi amaca hizmet etmek için bir araya getirilmişti? Bu sorunun cevabı, tardigradların yüksek hızlarda bir cisim ile karşılaştığında bu çarpışmadan sağ çıkıp çıkamayacağını araştırmak ile birlikte, deneyden nispeten bağımsız bir perspektife hizmet etmektedir: Bu perspektif sitemizde de daha önce işlemiş olduğumuz tardigradların olası bir uzay seyahatinden sağ kurtulup kurtulamayacağı üzerinedir. Haliyle böylesine bir deneyden elde edilen sonuçlar, bahsettiğimiz üzere panspermia hakkında da bizlere yepyeni kapılar açabilme potansiyeline sahiptir.

Tardigradların Önündeki En Büyük Engel: Çarpışma!

Tardigradlar, sahip oldukları genetik alt yapı sayesinde mor ötesi ışınlara (İng: "ultraviolet" veya kısaca "UV") karşı başarılı bir şekilde direnç göstermektedirler. Bu özellikleri göz önüne alındığında, bilim insanları tarafından olası uzay seyahatinden sağ çıkabilecek canlı gruplarından biri olarak konumlandırılırlar.

Bu Reklamı Kapat

Fakat buradaki en büyük sorun, gezegenler arası taşınmadan ziyade, ejekta adı verilen çarpışma sonrası uzaya saçılan parçacıkların ulaştığı gezegene çok yüksek hızlar ile çarpması ve bu çarpışma sırasında büyük bir şok basıncı etkisinin açığa çıkması olacaktır. Bu şok etkisi öylesine kuvvetlidir ki ejektanın üzerinde ve/veya içerisinde barındırdığı canlı hücreler çarpışmanın etkisine dayanamaz ve parçalanırlar. Bu duruma delaminasyon ismi verilir ve hücreler için ölümcül etkiye sahiptir. İlerleyen paragraflarda bu maksimum şok basıncını (İng: "peak shock pressure") belirtmek için gigapaskal (GPa) birimi kullanılacaktır.

Uzaya saçılan parçacıkların bir tasviri.
Uzaya saçılan parçacıkların bir tasviri.
Wallpaper Access

Tahmin edebileceğiniz üzere çarpışma sonucunda açığa çıkacak olan şok etkisi pek çok parametreye bağlıdır. Çarpacak olan "kaya" parçacığının yapısına, barındırdığı element yoğunluğa ve dağılımına, şekline, hızına ve yine aynı şekilde çarptığı zeminin de yapısına ve daha nicesine... Hâl böyle olunca, cevap bulunması gereken pek çok soru vardır. Bu sorular arasından en kuvvetli etkenler biri olan hız seçilerek bir deney düzeneği tasarlanmak istenmiştir.

Bu deney düzeneğinde Tardigrada şubesi içerisinden Hypsibius dujardini türü seçilerek, mermi şeklindeki buz kaplarında dondurulup bir gaz tabancasının namlusuna sürülmüş ve farklı hızlarda kumdan oluşan hedeflere ateşlenmiştir. Buradaki amaç farklı hızların çarpışma sonucunda oluşturduğu farklı şok basıncı değerlerinde tardigradların hayatta kalıp kalamayacağı ölçmektir. Akabinde bu değerler ile olası gezegenlerdeki ya da uydulardaki çarpışma değerleri karşılaştırılacaktır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Tardigradların Yeni Unvanı: "Mermi Gibi Hayvan"

Deneyde seçilen tardigrad türü olan Hypsibius dujardini’nin laboratuvarda oluşturulan maden suyu ortamında yosun ile beslenmesi sağlanarak gelişmelerini tamamlamaları beklendi. Gelişimlerini tamamlayan tardigradlar su dolu bir kovanın merkezine yerleştirilip 48 saat boyunca donduruldu ve tun adı verilen vücut uzantılarını içine çekerek yüzey alanını küçülttüğü korunaklı formuna girmesi beklendi.

Korunaklı forma giren tardigradlar, hiç vakit kaybedilmeden ateşleme odasına alındı. Basınçlı gaz tabancasından çıkan her atış kum yapısında olan hedeflere isabet etti. Atış sırasında atış odasının enine yerleştirilmiş fotodiyotlar sayesinde merminin hızının ölçülmesi sağlandı.

Tardigrada şubesine ait bir bireyin tun (fıçı) formu.
Tardigrada şubesine ait bir bireyin tun (fıçı) formu.
Fine Art America

Sırasıyla saniyede 0.556 ila 1.00 km hızlarında altı atış yapıldı. Atışlardan sonra tardigradların hayati durumlarını öğrenmek adına kum hedefindeki kum ve tardigradlar bir su sütununa yerleştirildi ve bundan sonra tardigradlar toplandı. Aynı şekilde bir kontrol grubu oluşturmak için 20 tardigrad dondurulup silah hiç ateşlenmeden çözündürüldü. Bu çözünme oda sıcaklığındaki su içerisinde yaklaşık 8-9 saat sürdü ve tahmin edileceği üzere hepsi canlandı. Peki ya hedefi vuran tardigradlara ne olmuştu?

Tardigradlar Şok Etkisine Dayandı! Bir Yere Kadar...

Toplanıp inceleme altına alınan tardigradların birçoğu, ilk atışlardan sorunsuz bir şekilde sağ çıkmıştı. Fakat ilerleyen atışlarda sağ kalım ciddi bir şekilde düştü: Saniyede 728 metre ila 901 metre (0.86–1.14 GPa'ya karşılık gelir) hızlarda hedefi vuran tardigradların sağ kalımları ilk atışlara kıyasla önemli ölçüde farklılık gösterdi. Bu çarpışma hızı öylesine muazzamdı ki sağ kalımın %100'den %0'a düştüğü görüldü. Bu oranların üzerine çıkıldığında ise tardigradların sadece parçalarına rastlanıldı, şok etkisi vücutlarını parçalara ayırmıştı.

Ayrıca atışa maruz kalıp da hayatta kalabilen tardigradlar, çözündükten sonra kontrol grubundan çok daha geç bir sürede (15-36 saat sonra) canlandılar. Bunun nedeninin darbenin etkisinin vücutlarında bıraktığı etkiden kaynaklı olduğu düşünülmektedir.

Bu Reklamı Kapat

Yapılan deneyler sonucunda saniyede 900 metre hız ile hedefi vuran bir tardigradın 1.14 GPa şok basıncına maruz kaldığı tespit edildi. Bu basıncın üzerindeki basınçlarda ise tardigradlar dayanamayıp ölmektedir. Peki bu bilginin, Panspermia Teorisi ile ilişkisi nedir?

Tardigradlar ve Panspermia Teorisi

Panspermia Teorisi hakkında detaylı bilgi almak için buradaki yazımızı okuyabilirsiniz. Ayrıca bu teori çerçevesinde ihtiyaç duyulan "uzayda taşınabilecek canlıları" ele aldığımız yazımızı buradan okuyabilirsiniz. Tardigradlar, UV dayanıklılıkları sayesinde uzay seyahatlerinde kullanılabilecek bir canlı grubu olarak karşımıza çıkmaktadır; fakat bu iddianın temellendirilebilmesi için daha fazla koşulun sınanması gerekmektedir. Daha gerçekçi bir yaklaşımda, tardigradların olası seyahatlerinde yaşayacağı çarpışmalarda dayandıkları 1.14 GPa'lık basınçların çok çok üzerindeki değerler ile baş etmesi gerekecek ve bu onlar için bile imkânsız bir senaryo olacaktır; ama belki de Güneş Sistemi'ndeki bazı gök cisimleri bu konuda tardigradlara ev sahipliği yapabilir.

Ay ve Tardigradlar

Çok değil, 2019 senesinde, bu durum bizzat yaşandı Beresheet adlı bir uzay misyonunda tardigradlar uzay aracının iniş takımının düzgün çalışmaması üzerine birçok materyal ile birlikte Ay yüzeyine çakıldı. Ay'ın abiyotik koşulları düşünüldüğünde yaşama ihtimallerinin olduğu söylendi ve tüm haber sitelerinde manşetlere oturdu. Peki Ay için, tardigradların yaşamaya devam edebileceği maksimum çarpma hızı nedir?

Ay yüzeyine inmesi planlanan Beresheet'e ait görüntü.
Ay yüzeyine inmesi planlanan Beresheet'e ait görüntü.
Space Junkie

Dünya üzerinde gerçekleşecek bir patlamadan ya da çarpışmadan kaçan ejektanın Ay'a iyimser bir tabloda saniyede 1.13 kilometrelik bir hızla çarpacağı öngörülmektedir. Bu değer, yaklaşık 2 GPa basınca denk gelmektedir. Fakat olasılığı düşük dahi olsa bazı parçacıkların saniyede 1 kilometrenin altındaki hızlarda Ay'a ulaşabileceği ve tardigradların yaşaması için uygun çarpışma aralığını oluşturacağı düşünülmektedir. Tabii tüm bu durumlara ek olarak, Dünya'dan fırlatılış hızı ve şok etkisinin parçacık üzerinde oluşturacağı sıcaklık etkisi de belirleyici unsur olacaktır.

Bu Reklamı Kapat

Aynı senaryoyu Mars'ın uydusu Phobos için yaptığımızda ise, Mars'tan ayrılan bir ejektanın saniyede 1 ila 4.5 km hızla Phobos'a çarpması beklenir. En düşük hızı baz alındığında tardigradlar için bir ümit söz konusu olabilir; fakat Ay ile Dünya arasındaki mesafeden çok daha uzun bir mesafe gideceği için, Güneş ve kozmik radyasyona yenik düşmeleri söz konusu olabilir. Peki aynı düşünce yöntemini örnekleme için kullansak nasıl olur?

Europa ve Enceladus Gayzerlerinden Tardigrad Benzeri Canlıları Örneklemek

Biliyoruz, nispeten tuhaf bir ara başlık attık fakat söylemek istediğimiz şey de oldukça tuhaf: Bu iki uydu, Güneş sistemi içerisinde yer alan yaşam barındırma potansiyeli en yüksek yerlerdendir. Bunun en temel nedeni, yüzeyinin altında uçsuz bucaksız yeraltı okyanusları barındırıyor olmasıdır. Bu yeraltı okyanusları yüzeydeki deliklerden uzaya tıpkı bir gayzer gibi püskürmektedir. Hatta Enceladus'un gayzerlerinden Cassini uzay aracı tarafından örnekleme yapılmış ve bu örnekler içerisinde hem düşük hem de yüksek kütleli organik maddeler gözlemlenmiştir.

Fakat bu gözlemler sırasında gayzerden çıkan örneklerin, Cassini uzay aracı ile çarpışmasından elde edilen değer, saniyede 5 kilometredir. Yörüngenin konumu değiştiğinde ise bu değer 3.5 ila 4.5 km arasında hızlara düşebileceği öngörülmektedir; ancak b,u hala saniyede 900 metrenin, yani 1 GPa'nın üzerindeki şok değerlerini bizlere sunacaktır. Bu yüzden tardigrad gibi canlıların bu tür bir çarpışmadan sağ çıkması söz konusu olmayabilir. Eğer ki çarpışmanın gerçekleşeceği yüzey materyalini değiştirirsek bu etki sandığımızdan çok daha düşük değerlere ulaşabilir.

Europa'nın yüzeyindeki gayzerlerin tasviri.
Europa'nın yüzeyindeki gayzerlerin tasviri.
Space.com

Araştırmacıların 2012 senesinde örnek toplamak adına aerojel gibi gözenekli bir maddenin kullanılması üzerine yapmış olduğu araştırmalar sonucunda olası çarpışma değerleri hesaplanmıştır. Bu değerler göz önüne alındığında, saniyede 6 kilometrelik hızlarda bile şok basıncı etkisi 1 GPa'dan az olan değerleri yakalayabileceklerini hesaplamışlardı. Eğer ki bu teknoloji geliştirilebilir ise tardigradlar gibi canlıların bu tür bir çarpışmadan zarar görmeden örneklenebilmesi söz konusu olabilirdi.

Bu Reklamı Kapat

Agora Bilim Pazarı
The Cricket on The Hearth (Charles Dickens)

The Cricket on the Hearth: A Fairy Tale of Home is a novella by Charles Dickens, published by Bradbury and Evans, and released December 20, 1845 with illustrations by Daniel Maclise, John Leech, Richard Doyle, Clarkson Stanfield and Edwin Henry Landseer. Dickens began writing the book around October 17, 1845 and finished it by December 1st. Like all of Dickens’s Christmas books, it was published in book form, not as a serial. Dickens described the novel as “quiet and domestic […] innocent and pretty.” It is subdivided into chapters called “Chirps”, similar to the “Quarters” of The Chimes or the “Staves” of A Christmas Carol.

In July 1845, Dickens contemplated forming a periodical focusing on the concerns of the home. It was to be called The Cricket, but the plan fell through, and he transformed his idea into a Christmas book in which he abandoned social criticism, current events, and topical themes in favour of simple fantasy and a domestic setting for his hero’s redemption, though some have criticised this notion. The book was released on December 20, 1845 (the title page read “1846”) and sold briskly into the New Year. Seventeen stage productions opened during the Christmas season 1845 with one production receiving Dickens’s approval and opening on the same day as the book’s release. Dickens read the tale four times in public performance.

Warning: Unlike most of the books in our store, this book is in English.
Uyarı: Agora Bilim Pazarı’ndaki diğer birçok kitabın aksine, bu kitap İngilizcedir.

Devamını Göster
₺39.00
The Cricket on The Hearth (Charles Dickens)

Toplayıcı malzemelerin yapılarının yanında bir de örnekleme yapılacak irtifa oldukça önem arz etmektedir. Yükseklik değerleri ve gayzerlerin saçılımları göz önüne alındığında Enceladus'taki çarpışmada tardigradlar hayatta kalabilecekken, Europa'da hayatta kalmak onlar için oldukça zor olacaktır. Gerçekten de, Enceladus'taki daha yüksek irtifalarda (ve daha düşük darbe hızlarında) asıl sorun, hedefe yapışan çarpıcıdan ziyade, çarpan nesnesin/örneğin geri tepmesidir. Bu durumun önüne geçilebilmesi adına örnekleri bir detektöre yönlendirmek için huni benzeri bir düzenlemeye ihtiyaç duyulabilir.

Satürn'ün buzla kaplı uydusu Enceladus'un gayzerlerinden örnek alan Cassini Uydusu'nun tasviri.
Satürn'ün buzla kaplı uydusu Enceladus'un gayzerlerinden örnek alan Cassini Uydusu'nun tasviri.
NSO

Sonuç olarak Enceladus veya Europa'daki bir tüyde, bir aerojel toplayıcı kullanılıyorsa tardigradlar gibi canlı küçük hayvanları toplayabileceğini ve Enceladus'ta bir yörüngenin de aerojel kullanmaksızın sağlam bir metal hedefle bile başarıyla kullanabileceğini öngörülmektedir.

Sonuç

Unutmamak gerekir ki Tardigrada şubesi içerisinde 1500'e yakın tür bulunmaktadır. Her türün sahip olduğu direnç değerleri de buna bağlı olarak farklılık göstermektedir. Bu durum, bizlere mevcut Tardigrada faunasının daha iyi bir şekilde araştırılmasının ardından çok daha yüksek basınç değerlerine dayanabilecek tardigradların varlığını ortaya çıkarmamıza olanak sağlayabilir ve bu sayede olası seyahatlerimizin öncesinde tardigradların sahip olduğu bu potansiyel dayanıklılıklarını kullanabiliriz.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Umut Verici! 8
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Tebrikler! 2
  • Güldürdü 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Korkutucu! 1
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Traspas, et al. (2021). Tardigrade Survival Limits In High-Speed Impacts—Implications For Panspermia And Collection Of Samples From Plumes Emitted By Ice Worlds. Astrobiology. doi: 10.1089/ast.2020.2405. | Arşiv Bağlantısı
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 10/08/2022 16:50:39 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10512

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Okyanus
Deizm
Kuantum Fiziği
Santigrat Derece
Hidrotermal Baca
Göğüs Hastalığı
Elementler
Bilgisayar
Yaşamın Başlangıcı
Beslenme Biçimi
Çocuklar
Onkoloji
Abd
Etik
Kültür
Beslenme Bilimi
Factchecking
Tespit
Sahte
Mars
Popülasyon
Solunum
Çeşitlilik
Nasa
Savaş
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve kabul edilen cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.