Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Şiddetli COVID-19'dan Kurtulanlar İçin Virüsü Yenmek Sadece Bir Başlangıç!

Araştırmacılar, COVID-19'dan Kurtulan Hastaların Hangi Sorunlarla Karşılacağını Anlamaya Çalışıyorlar!

Şiddetli COVID-19'dan Kurtulanlar İçin Virüsü Yenmek Sadece Bir Başlangıç! Infection Control Today
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Science Magazine isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Bu içerik tıp ve sağlık ile ilişkilidir. Sadece bilgi amaçlı olarak hazırlanmıştır. Bireysel bir tıbbi tavsiye olarak görülmemelidir. Evrim Ağacı'ndaki hiçbir içerik, profesyonel bir hekim tarafından verilen tıbbi tavsiyelerin, konulan bir teşhisin veya önerilen bir tedavinin yerini alacak biçimde kullanılmamalıdır. Daha fazla bilgi için buraya tıklayınız.

Önümüzdeki birkaç ay, yeni koronavirüsün yayılmasıyla ilgili korkunç güncellemelerle dolu olacak. Şiddetli COVID-19 ile hastaneye yatırılan ve mekanik ventilatör yardımıyla haftalarca nefes alarak geçiren hastaların bazıları hayatlarını sürdürmeye devam edecek. Birçoğu virüsün ve onların hayatta kalmasına izin veren acil tedavilerin kalıcı etkileriyle başa çıkmaya çalışacak. Yale Tıp Fakültesi'nde yoğun bakım doktoru olan Lauren Ferrante şöyle diyor:

Önümüzdeki aylarda hepimizin en çok karşımıza çıkacak soru, bu insanların iyileşmesine nasıl yardımcı olmak olacak.

Hastanelerin, hastaları olabildiğince bilinçli ve hareketli tutmayı hedefleyen uygulamaları, hastaların uzun dönem yaşam ihtimallerini artırabilir. Ancak birçok yoğun bakım doktoru, salgının hastaneler üzerindeki baskısının ve virüsün bulaşıcı doğasının bu uygulamalara bağlı kalmayı zorlaştırdığını söylüyor.

Sounds Physicians

COVID-19 hastalığı hiçbir sağlık sorunu olmayan genç insanları bile yoğun bakım ünitesine gönderirken, yaşlı yetişkinler hem ciddi hem de uzun süreli hastalık riskiyle karşı karşıyalar. Harvard Tıp Fakültesi’nde geriatrist olan Sharon Inouye şunları söylüyor:

Hastanede ve yoğun bakım ünitesinde geriatrik bakım için en iyi uygulamaları geliştirmek uzun zaman almıştı ama bunların hepsinin bu kriz sırasında yıprandığını görüyorum.

COVID-19, Gelecekte Ne Hasarlar Bırakabilir?

COVID-19’un vücuda yaptığı saldırı oldukça geniş kapsamlıdır. Akciğerleri hedef alır ancak oksijen eksikliği ve yaygın iltihaplanma nedeniyle böbreklere, karaciğere, kalbe, beyne ve diğer organlara zarar verebilir.

COVID-19 mağdurlarının ne gibi kalıcı hastalıklarla karşılaşacağını söylemek için henüz çok erken olmasına rağmen, ipuçları akciğerlerdeki hava keselerini iltihaplayan bir enfeksiyon olan şiddetli pnömoniden geliyor. Bu enfeksiyonların bazıları, bu keselerin sıvı ile doldurduğu akut solunum sıkıntısı sendromuna (Acute Respiratory Distress Syndrome; ARDS) ilerler. Ferrante, bu durumun bazen uzun süreli solunum problemlerine neden olabilecek hasarlara yol açtığını söylüyor; ancak çalışmalar, ARDS hastalarının çoğunun akciğer fonksiyonlarının iyileştiğini gösteriyor.

Kalp Hastalıkları

Pittsburgh Üniversitesi'nde bir epidemiyolog ve yoğun bakım doktoru olan Sachin Yende’ye göre; altta yatan kronik hastalıklar ve uzun süreli inflamasyonun bir kombinasyonu sonucunda, herhangi bir ciddi pnömoni vakasından sonra; kalp krizi, felç ve böbrek hastalığı da dahil olmak üzere gelecekteki hastalık riskleri artırıyor gibi görünüyor.

Yende ve ekibi, 2015 yılında, pnömoni nedeniyle hastaneye yatırılan kişilerin iyileştikten sonraki 1 yıl boyunca yaptıkları yaş uyumlu kontrollerde; kalp hastalıkları riskinin dört kat daha fazla, 9 yıl boyunca yapılan kontrollerde yaklaşık 1,5 kat daha fazla kalp hastalığı riski bulunduğunu bildirdiler. Yende’ye göre COVID-19, bu tür olaylarda büyük bir artış yaratabilir.

Akciğer Hasarı

Yoğun bakımda zaman geçiren hastalar, onları oraya yatıran hastalık ne olursa olsun, yoğun bakım sonrası sendromu olarak bilinen bir dizi fiziksel, bilişsel ve zihinsel sağlık sorununa eğilimlidir. Johns Hopkins Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde yoğun bakım doktoru olan Dale Needham, yeni koronavirüsün yoğun bakımından sağ kalanları risk altına sokabileceğini söylüyor. Bunun nedenlerinden biri de, birçok hastanın uyuşturulmuş halde uzun süre ventilatörde geçirmesine neden olan şiddetli akciğer hasarı. Needham, diğer hastalıklardan kaynaklanan solunum yolu sıkıntısına sahip olan bir hastanın 7 ila 10 gün boyunca bu yaşam desteğinde kalacağını söylerken, bazı koronavirüs hastalarının 2 haftadan fazla kalması gerektiğini söylüyor.

Ventilatöre ihtiyaç duyan birçok COVID-19 hastası iyileşemiyor. Hayatta kalma oranları, çalışmalara ve ülkelere göre değişmekle birlikte, Londra'nın Yoğun Bakım Ulusal Denetim ve Araştırma Merkezi'nden alınan bir rapora göre; İngiltere, Galler ve Kuzey İrlanda'da “ileri solunum desteği” aldığı bildirilen COVID-19 hastalarının % 67'sinin öldüğü bulundu. Çin'de daha küçük bir hasta grubunda yapılan bir çalışma, ventilatöre ihtiyaç duyan hastaların sadece %14'ünün hayatta kaldığını buldu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Life Matters Media

Kas Atrofisi (Kaybı) ve Zayıflığı

Ventilatörde uzun süre kalanlar kas atrofisine ve zayıflığına eğilimlidirler. Kritik durumdaki bir hastayı hareket ettirmek; kollarını ve bacaklarını kaldırmak ve sonunda oturmasına, ayakta durmasına ve yürümesine yardımcı olmak bu zayıflığı azaltabilir ve ventilatörden daha hızlı çıkarabilir. Ancak SARS-CoV-2 çok bulaşıcı olduğu için rehabilitasyon uzmanlarını hasta odalarına getirmek zor olabiliyor diyor Needham.

Johns Hopkins'teki Needham’ın çalıştığı yoğun bakım ünitesinde, uzmanlar ventilatördeki insanların hareket etmesine yardımcı olmak için koruyucu giysiler kullanıyorlar. Ancak Ferrante, kendisi de dahil olmak üzere ekipman sıkıntısının fiziksel terapistleri COVID-19 hastalarından uzak tuttuğunu söylüyor. İnsanlar yoğun bakım ünitesinden veya hastaneden ayrılmak için yeterince iyi olsalar bile, çoğunda hala virüs var dolayısıyla bir rehabilitasyon merkesizini ziyaret etmek için bulaşıcı olmadıklarını beklemek zorunda kalabilirler.

Bilinç Kaybı ve Deliryum

Hastaneye yatırılan hastalar için bir başka risk bilinç kaybıdır; hafıza sorunları gibi uzun süreli bilişsel bozukluklara yol açabilir. Ekibi ile birlikte bu bulguları yayınlamaya hazırlanan Vanderbilt Üniversitesi'nde göğüs hastalıkları uzmanı ve yoğun bakım doktoru olan E. Wesley Ely şöyşe diyor:

COVID-19'da bulduğumuz şey çok fazla bilinç kaybı olması.

Ely, bu koronavirüsün, Şiddetli akut solunum sendromu (SARS) ve Orta Doğu solunum sendromuna (MERS) neden olan virüsler gibi, doğrudan beyne sızıp zarar verebileceğinden şüpheleniyor. Virüsün neden olduğu vücuttaki iltihaplanma, beyne kan akışını da sınırlayabilir ve beyin hücrelerini öldürebilir.

Daha da kötüsü, doktorlar genellikle şiddetli öksürüğü bastırmak ve hastaların solunum cihazı sıkıntısını ve rahatsızlığını tolere etmesine yardımcı olmak için yatıştırıcı ilaçlar verirler. Ely, bu ilaçların deliryum (Ç.N.: Deliryum, özellikle ileri yaştaki hastalar ve çocuklarda görülen ve bilinçte bulanıklık ve hayaller görme gibi belirtileri olan geçici bir sorun) riskini arttırabileceğini söylüyor. Hastanelerde en sık kullanılan sakinleştiriciler azaldığında, yoğun ve uzun süreli deliryuma neden olabilecek bir ilaç sınıfı olan benzodiazepinlere yöneliyorlar.

Eye For Pharma

Son 20 yıldır Ely ve meslektaşları, hasta bakımını ve sonuçlarını iyileştirmek için birçok yoğun bakım ünitesi tarafından benimsenen bir kontrol listesi geliştirdiler. Öncelikleri arasında, hastaların ventilatörü ilaçlar almadan nasıl kullanabileceğini denemek için günlük narkotik ve yatıştırıcıları azaltarak verip, ventilatörün basıncını düşürüyorlar. Eğer hastalar ilaçsız yapamazlarsa, doktorlardan bu ilaçları daha düşük bir dozda yeniden başlatmaları isteniyor. Ancak uygulama yakından izlenmelidir ve COVID-19 yüzünden çok yoğun olan bu yoğun bakım üniteleri için Ely şunları söylüyor:

Sanırım bunlar atlanıyor. Herkes elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışıyor ancak son 20 yılda öğrendiğimiz her şeyi de bir kenara atmayalım.

Enfeksiyon tehdidi, hastaların sakin kalmasına ve deliryuma neden olan ilaçlara olan ihtiyacı azaltmasına yardımcı olabilecek yatak başı etkileşimlerini sınırlandırmıştır. Inouye şöyle diyor:

Eğer yaşlı yetişkinlerle ilgilenmek için kötü bir sistem dizayn etseydiniz, odaya kimsenin giremeyeceği, ailenin ziyaret etmesine izin verilmeyecek ve herkesin içeri girerken yüz maskeleri ve tulumlarla giyeceği şekilde olurdu yani bunlar çok korkutucu.

Doktorların, solunum cihazlarını çekmelerini önlemek için hastaları sakinleştirmeleri ve kısıtlamaları gerekir. Inouye devam ediyor:

Ve yine de merak ediyorum, onları sakinleştirmeye çalışmak için iki dakikamızı ayırabilir miyiz; eldivenli ve maskeli birinin ellerini tutup, omuzlarına dokunması gibi.

Seattle’daki Washington Üniversitesi'nde yoğun bakım doktoru olan C. Terri Hough, COVID-19 ile savaşan yoğun bakım ünitelerinden gelen erken raporlarda hastaların ventilatörlere erken alınması gerektiğini öneriliyor. Hough şöyle diyor:

Bu bizim ilk hastalarımız için yaklaşımımızdı.

Mantığın bir parçası da daha az invaziv bir alternatif; burnun içine yüksek miktarda oksijen göndermek. Hasta hızlı bir şekilde reddedilirse, doktorlar daha riskli acil bir entübasyon yapmaya zorlanacaktı. Ancak Hough ve ekibi erken ventilatörün tüm olumsuzlukları hakkında çabucak uyandılar. O ve meslektaşları şimdi, hangi hastaların ventilatöre ne zaman ihtiyaç duyduklarına karar vermelerine yardımcı olması için, hastalarındaki solunum yetmezliği alt tiplerini ayırmaya çalışıyorlar. Hough şunları söylüyor:

Hastalığı öğrendikçe, uygulamalarımızın değiştiğini görüyoruz. Ventilatörlere ihtiyacımız olandan daha fazla insan koyarsak, bu iyileşme sonrasında nüfus sağlığı kesinlikle etkilenecektir.

Sağkalım oranları ve uzun vadeli komplikasyon potansiyelleri; yaşlı hastalar, aileleri ve klinisyenler için zor konuşmalardır. Inouye şöyle diyor:

İlk başlarda, yaşlı yetişkinlerin ventilator kullanma oranını duyduğumda gerçekten üzüldüm.

91 yaşındaki annesinin destekli yaşamaya başlarsa, kız kardeşi ve kendisinin hastane personeline, anneleri hastalandığında ventilatörde tutulmasını istemediklerini söylemeyi planladılar. Inouye devam ediyor:

Annemin durumu hakkındaki kararlar nedeniyle ventilatörlerin ne kadar az olduğunu fark ettim. Kişinin ve ailelerinin isteklerinin ne olduğunu da düşünmeliyiz.

Hastaneler mevcut vaka dalgalanmasıyla mücadele ederken, araştırmacılar da ileriye bakmaya çalışıyorlar. Ely’nin ekibi, “Steroidler üzerine Sudoku ve Scrabble” olarak nitelendirdiği, kritik bir hastalık nedeniyle hastaneye yatırıldıktan sonra bilişsel bozukluğu olan kişiler için tablet tabanlı bir rehabilitasyon programını test ediyorlar. Yende’nin ekibi, taburcu olan pnömoni ve sepsis hastaları için bilgisayar ve akıllı telefon kullanarak izleme yani evde ziyaret etmeyi veya hastaneye kabul edilmeyi önleme umuduyla onları uzaktan tedavi etmeyi içeren bir bakım yaklaşımını deniyorlar.

Nightingale

Depresyon ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu

Diğer araştırmacılar, şiddetli hastalığın psikolojik stresine takiben anksiyete, depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu gibi zihinsel sağlık problemlerinde bir artışa hazırlanıyor. SARS için hastaneye yatırılan kişiler üzerinde yapılan bir araştırmada, 1 yıl sonra üçte birinden fazlasının orta ila şiddetli depresyon ve anksiyete semptomlarına sahip olduğunu bulunmuştu. Hough ve ekibi, hastaneden ayrılan kişilerde farkındalık ve baş etme becerilerini geliştiren bir mobil uygulamayı test ediyor.

Hough, küresel acil durumun, herhangi bir kritik hastalıktan kurtulanlar için daha güçlü bir destek sistemine yol açabileceğini söylüyor:

Koronavirüs hakkındaki hepimizin birlikte alacağı tutum, aslında daha önce var olmayan bir umut sağlayabilir.
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Korkutucu! 11
  • Tebrikler! 10
  • Merak Uyandırıcı! 3
  • Üzücü! 3
  • Muhteşem! 2
  • Bilim Budur! 2
  • Güldürdü 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Science Magazine | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/08/2020 09:25:53 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8549

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Agora
Evrimsel Biyoloji
Tardigrad
Sıcaklık
Yiyecek
Nörobiyoloji
Metabolizma
Stephen Hawking
Habercilik
Süpernova
Aslan
Hayvanlar Alemi
Ekoloji
İnsan Türü
Ay Görevleri
İletişim
Sağlık Bilimleri
İstatistik
Salgın
Türkiye
Bağışıklık
Alkol
Ölümden Sonra Yaşam
Hominid
Kertenkele
Abiyogenez
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yapmayı düşündüğünüz işlerle nam salamazsınız.”
Henry Ford
Geri Bildirim Gönder