Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Sempatik ve Parasempatik Sistemin Kaygı Bozukluğundaki İşlevi Nedir?

Tehlike Anlarında Bizi Alarma Geçiren Limbik Sistemin İşlevi Nedir, Nasıl Çalışır?

Sempatik ve Parasempatik Sistemin Kaygı Bozukluğundaki İşlevi Nedir? Pixabay
Yüksek kaygı bozukluğu insan üzerinde yıkıcı bir etkiye sahiptir.
5 dakika
104,325
Podcast
7:37
Altay Kenger
Seslendiren
22
  • İndir
Tüm Reklamları Kapat

Limbik sistem genel olarak duygusal beyin olarak bilinir. Beynin en ilkel kısmı ve hayatta kalmamızda kritik rol sahibi olan amigdala da burada bulunur. Bu sistem tehlike anında "savaş veya kaç" esasına dayanır. Bizi hayatta kalma içgüdüsüne iten amigdaladır. Eğer limbik sistemimiz olmasaydı karşımızda bir aslan gördüğümüzde korku hissetmezdik. Kaygıya kapılıp oradan uzaklaşmaz ve ölürdük.

Diğer yandan, eğer bir insanda limbik sistem fazla aktif olursa bu yüksek anksiyeteye (kaygı durum bozukluğuna) yol açar. Yüksek anksiyetede, kaygı verici durum sırasında el ayak buz tutar, çarpıntı olur, nefes darlığı, titreme gibi bazı rahatsız edici ve korkutucu semptomlar yaşanır. Ama merak etmeyin bu bizi öldürmeyecektir.

Tüm Reklamları Kapat

Limbik Sistem ve Bazı İlişkili Yapılar
Limbik Sistem ve Bazı İlişkili Yapılar
Doktor Fizik

Bir eve ait çok hassas bir alarm düşünelim. Uyumadan önce ev sahibi, hırsız faktörü gibi bir tehlikeye karşı alarmını kuruyor. Böylelikle yatağına gönül rahatlığıyla gidiyor ve uyuyor. Fakat bir anda alarm çalmaya başlıyor ve ev sahibi korkudan titreyerek polisi arıyor. Polisler geldiğinde hırsıza dair hiçbir kanıta rastlanmıyor. ‘’Sözde’’ tehlike anı geçtikten sonra ev sahibi, polislerle beraber güvenlik kayıtlarına bakıyor. Ne görsünler? Bir fare güvenlik alarmının üstünden geçmiş ve alarm bu durumu ‘’yüksek tehlike’’ sanıp ötmeye başlamış. Aslında hırsız gibi büyük bir faktör ortada yokmuş. İşte, yüksek anksiyete de bize tam olarak bunu yapıyor.

Psikolojide bilişsel-davranışçı yaklaşıma göre limbik sistemin fazla aktif olması yüksek kaygı gibi sorunlara yol açmaktadır. Kendini koruma içgüdümüz bize hoşumuza gitmeyen ve temelde bizi ölüme sürükleyeceğini düşündüren en ‘’basit’’ durumda bile devreye girer. Ne mi olur? Tehdit hissederiz, ellerimiz ve ayaklarımız buz kesilir ve bunun sonucunda da yüksek çarpıntı ve huzursuzluk gibi rahatsız edici semptomlar/duygular oluşur.

Tüm Reklamları Kapat

Anlaşılır bir örnek vermek gerekirse, kendimizi ona bağımlı hissettiğimiz hayat arkadaşımız bizi bir iki saat aramaz ve bizde çarpıntı başlar. ‘’Aranmamak’’ sistemimiz için anlamı terk edilmek olan bir tehdittir çünkü çekirdek inançlarımızdan biri de ‘’yalnız yaşayamamdır’’. Böylece farkında olmadan ölüm korkusuyla dolarız ve yüksek kaygı sonucu davranışlarımız kontrol edilemez hale gelir. Ona sözlü saldırırız ve kavga çıkarırız. Kavgayla olsa bile karşımızdaki kişiye ulaştığımızda bu çarpıntılar ve ona eşlik eden diğer semptomlar biter, alarm durur. Tehlike ortadan kalkmıştır; biz de güvendeyizdir. Çünkü ona bir şekilde ulaşmış ve ‘’orada’’ olduğunu kontrol etmişizdir. Ama böyle yaparak daha da büyük bir soruna yol açarız.

Yüksek anksiyete durumunda kişi, hayatını tehlike altında hisseder ve huzursuzlanmaya başlar.
Yüksek anksiyete durumunda kişi, hayatını tehlike altında hisseder ve huzursuzlanmaya başlar.
Life Works

Sempatik ve Parasempatik Sistem Nedir? Nasıl Çalışır?

Biz, saldırarak veya kaçarak -yani alarm sistemimizin bize emrettiğini yaparak- limbik sisteme aslında ‘’Sen haklıymışsın, tehlikedeymişim, dediğini yaptım ve şimdi iyiyim’’ mesajını veririz. Gerçekte tehdit edici olmayan bir durumu sanki tehdit varmış gibi kabul eder ve limbik sistemle bunu pekiştiririz. Böylece 2 saatte bir yaptığımız ‘’sevdiğimiz kişiyi kontrol edici hallerimiz’’ başa çıkılamaz olur. Yanlış alarm pekiştirildikçe saatler de azalır. Bir süre sonra 1 saatte bir, 10 dakikada bir veya 5 dakikada bir kontrol etme ihtiyacı duyarız ve bu hem bizi hem de karşımızdakini fazlasıyla yıpratır. Bu yüzden yanlış alarm sistemini doğrulamamak gerekir.

Bu noktada otonom sinir sisteminden bahsedelim. Otonom sistem, sindirim sürecimizi düzenler ve isteğimiz dışında çalışır; kalp ritmi, cinsel uyarım ve iç organların işlevlerini yönetmekten sorumludur. Yani bizi hayatta tutar. Sistem üç bölüme ayrılır: Sempatik, parasempatik ve enterik sistem.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Sempatik sistem vücudu tehlikelere karşı uyarır, tetikte tutar. Böbrek üstü bezlerinde adrenalin ve noradrenalin salgılanmasına neden olur. Bu kimyasal maddeler, sempatik sinir sistemi tetikteyken aktivitesini sürdürmek amacıyla kullanılır. Bu yüzden anksiyete başladıktan sonra bir süre artarak devam eder.

Parasempatik sistem ise vücudu sakinleştirmekten sorumludur. Sakinleşme sürecinde adrenalin ve noradrenalin ortadan kaldırılır ve parasempatik sinir sistemi aktif hale gelir. Vücutta tekrar gevşeme duygusu oluşur. Adrenalin ve noradrenalin kimyasallarının ortadan kalkması belli bir süre alır. Bu yüzden sempatik sistem devreden çıkana kadar kendimizi bir süre daha heyecanlı, endişeli ve huzursuz hissederiz.

Enterik sistem ise tüm sindirim sistemini kapsar fakat sadece sindirim sistemiyle ilgilenmez. Vücutta serotonin (insana mutluluk, canlılık hissi veren bir nörotransmit), dopamin (ruh hali, depresyon, konsantrasyon gibi işlevlerde etkili olan nörotransmit) gibi kimyasalları sentezler. Beynin kendisinden bağımsız olarak hareket edebilir. Günümüzde enterik sistemin, ikinci beyin olduğunu savunan bilimsel bir topluluk vardır. Enterik sistem, anksiyete ve stres yaşadığımızda hassaslaşır. Sempatik sistem devredeyken, bu etkiyle iştahımız azalır veya süreç geçene kadar yemek yiyemeyiz.

Sempatik sistem vücudu tehlikelere karşı uyarır, tetikte tutar. Böbrek üstü bezlerinde adrenalin ve noradrenalin salgılanmasına neden olur.
Sempatik sistem vücudu tehlikelere karşı uyarır, tetikte tutar. Böbrek üstü bezlerinde adrenalin ve noradrenalin salgılanmasına neden olur.
Pixabay

Özetle, sempatik sistem "savaş veya kaç"tır. Parasempatik sistem ise "dinlen ve sindir"dir. Tehlikeli bir durumda sempatik sistem devreye girer, vücudu alarm haline sokar ve kendini korumaya aldırır. Bu, gerçek bir tehlike karşısında bizi hayatta tutan yegane durumdur. Fakat anksiyete bozukluğunda yanlış alarmda dahi bu sistem bizi sözde tehlikeye karşı ayakta tutar. Eğer bu yanlış alarm sırasında (en basit, zararsız bir durum karşısında tetikte olma hali) biraz bekler ve davranışlarımızla duruma müdahale etmeye çalışmazsak parasempatik sistem devreye girecektir. Vücuda "tehlike yok" sinyalini verip bizi çarpıntı halinden uzaklaştıracaktır. Böylece yanlış alarm sistemi de doğrulanmamış olacaktır.

Tabii ki zararsız bir alarm durumunda sükuneti koruma yöntemini uygularken sempatik sistem yine ortaya çıkacak ve bizi huzursuz olmaya itecektir. Ancak unutmayalım ki bu yöntemin limbik sisteme yerleşmesi zaman alır. Panik halinde hareketsiz kalmaya alışmak zordur.

Eğer yüksek anksiyetemiz varsa biz içinde bulunduğumuz yalancı tehlikeli durumuna karşı dirençli olup yanlış alarmı yalanlayarak tedavi sürecini başlatabiliriz. Tedavi süreci yanlış alarmın direncine göre uzar veya kısalır. Vücudumuza bu yöntemi öğreterek sempatik ve parasempatik sistemin yardımıyla yüksek anksiyeteden kurtulabiliriz. Böyle bir durumda bilişsel davranışçı terapi uygulayan bir psikologdan yardım almanız önerilmektedir.

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
121
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

İçerikle İlgili Sorular
Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 49
  • Muhteşem! 18
  • Bilim Budur! 15
  • Umut Verici! 13
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 12
  • Merak Uyandırıcı! 10
  • İnanılmaz 7
  • Üzücü! 2
  • Güldürdü 1
  • Grrr... *@$# 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/12/2023 03:22:46 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8216

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Balıklar
Psikiyatri
Uzay Aracı
Covıd-19
Görme
Ahlak
Hominid
Koku
Yörünge
Patlama
Primatlar
İyi
Kromozom
Jinekoloji
Beslenme
Yakınsak Evrim
Enerji
Karbonhidrat
Öğrenme Teorileri
Şehir
Mikrop
Hukuk
Bilgi
Zehir
Zehirli Mantar
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
Maymunlar Taş Devrine Girdi mi?!
Maymunlar Taş Devrine Girdi mi?!
Antarktika'daki Canlıların Kaçamadığı Ölümcül Buz Büyüsü!
Antarktika'daki Canlıların Kaçamadığı Ölümcül Buz Büyüsü!
Kötü Bilim: Bilim Kötüye Nasıl Kullanılır?
Kötü Bilim: Bilim Kötüye Nasıl Kullanılır?
İçtiğiniz Çay/Kahve Size Zarar Veriyor Olabilir mi?
İçtiğiniz Çay/Kahve Size Zarar Veriyor Olabilir mi?
Kötü Olduğunu Bildiğiniz Şeyleri Yapmaya Neden Devam Ediyorsunuz?
Kötü Olduğunu Bildiğiniz Şeyleri Yapmaya Neden Devam Ediyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
T. Aydın, et al. Sempatik ve Parasempatik Sistemin Kaygı Bozukluğundaki İşlevi Nedir?. (26 Ocak 2020). Alındığı Tarih: 4 Aralık 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/8216
Aydın, T., Özdil, A. Ş. (2020, January 26). Sempatik ve Parasempatik Sistemin Kaygı Bozukluğundaki İşlevi Nedir?. Evrim Ağacı. Retrieved December 04, 2023. from https://evrimagaci.org/s/8216
T. Aydın, et al. “Sempatik ve Parasempatik Sistemin Kaygı Bozukluğundaki İşlevi Nedir?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, 26 Jan. 2020, https://evrimagaci.org/s/8216.
Aydın, Tuğçe. Özdil, Ayşegül Şenyiğit. “Sempatik ve Parasempatik Sistemin Kaygı Bozukluğundaki İşlevi Nedir?.” Edited by Ayşegül Şenyiğit Özdil. Evrim Ağacı, January 26, 2020. https://evrimagaci.org/s/8216.
Geri Bildirim Gönder
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close