Retro Hareket (Retrograde) Nedir? Gezegenler, Yörüngelerinde Gerçekten Geriye Doğru Hareket Edebilir mi?

Retro Hareket (Retrograde) Nedir? Gezegenler, Yörüngelerinde Gerçekten Geriye Doğru Hareket Edebilir mi?
Mars'ın 2005 yılında yaptığı retro hareketinin kompozit fotoğrafı. Toplamda her biri yaklaşık 1 hafta arayla çekilmiş 35 farklı fotoğraf, tek bir karede.
Tunç Tezel
Yazar Christopher Crockett Çağrı Mert Bakırcı Editör Çağrı Mert Bakırcı  BerkayMorkan 2. Editör Berkay Morkan
5 dakika
1,599 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Retro hareket (geri hareket, retrograt veya İngilizce olarak "retrograde motion"), bir gezegende gökyüzüne bakan bir gözlemcinin, diğer bir gezegeni, sistemdeki gezegenlerin normal hareket yönünün aksi yönde ilerliyormuş gibi görmesine verilen isimdir. Diğer cisimlerle aynı yönde yapılan hareketeyse prograt hareket adı verilir.

Gezegenler geceden geceye, arka plandaki yıldızlara göre, hafifçe doğuya kayar. Ancak kimi zaman gezegenler, bu hareketlerini tersine çevirirler! Geri dönüp de doğuya doğru olan rotalarına devam etmeden önce, birkaç aylığına batıya yönelebilirler. Onların bu batıya yönelme hareketine astronotlar geri hareket veya retro hareket (İng: "retrograde motion") adını veriyorlar. Bu durum, eski yıldız gözlemcilerini şaşırtsa da, artık geriye dönük hareketin Dünya'nın ve bu gezegenlerin Güneş etrafındaki hareketinin neden olduğu bir yanılsama olduğunu biliyoruz.

Mars'ın 2003 yazında yaptığı retro hareketi gösteren bir animasyon.
Mars'ın 2003 yazında yaptığı retro hareketi gösteren bir animasyon.
Eugene Alvin Villar

Retro Hareket Yanılsaması Nasıl Gerçekleşiyor?

Bir dahaki sefere, otoyolda bir arabanın yanından geçtiğinizde bunu kendiniz test edebilirsiniz. Daha yavaş bir arabaya yaklaştığınızda sizinle aynı yönde hareket eder. Arabayı geçtiğiniz zaman sizin görüş noktanızdan araba bir anlığına geriye doğru hareket ediyor gibi görünür. Daha sonrasında yolunuza devam ettiğiniz zaman, araba ileri doğru olan hareketine devam ediyor gibi görünür.

Aynı durum Dünya’nın gezegenlerin yanından geçerken gerçekleştirdiği yavaş hareketi sırasında da gözlemlenir. Örneğin Jüpiter, Mars veya Satürn'ü geçtiğimizde yörüngede bulunan ve yörüngede Dünya'dan daha yavaş hareket eden bu daha dış gezegenler, birkaç ay boyunca gökyüzünde rotasını tersine çeviriyor gibi görünür.

Reklamı Kapat

Her ikisi de Güneş (S) etrafında dönerken Dünya (T), bir dış gezegeni (P) geçtiğinde retro hareketin nasıl yaşandığını anlatan bir şema. Dünya'dan bakan birinin görüş açısının değişimine bağlı olarak dış gezegen, arka plandaki yıldız küresine (A) göre ters yönde hareket ediyor gibi gözükür (A2-A4). Bu, bizler yavaş gezegeni geçerken yaşanır.
Her ikisi de Güneş (S) etrafında dönerken Dünya (T), bir dış gezegeni (P) geçtiğinde retro hareketin nasıl yaşandığını anlatan bir şema. Dünya'dan bakan birinin görüş açısının değişimine bağlı olarak dış gezegen, arka plandaki yıldız küresine (A) göre ters yönde hareket ediyor gibi gözükür (A2-A4). Bu, bizler yavaş gezegeni geçerken yaşanır.
Rursus

Dünya'nın evrenin merkezinde olduğuna inanan eski astronomlar geri hareketi açıklayabilmek için ellerinden gelen her şeyi yaptılar. Onların açıklaması, her gezegenin yalnızca Dünya'nın etrafında döndüğü değil, aynı zamanda yörüngelerindeki bir nokta etrafında da döndüğünü söyleyen karmaşık bir evrenbilimiydi. Eliniz etrafındaki bir iple belirli bir rotada dönen topacı hayal edin. Nicolaus Copernicus ve Johannes Kepler gibi gökbilimciler, Dünya'nın Güneş’in yörüngesinde döndüğünü fark ettiklerinde, nihayet her şeyi yoluna koydular.

Geri hareket, bu yeni Evren görüşü çerçevesinde, aniden oldukça mantıklı geldi!

Kopernik-öncesi astronomların gezegenlerin hareketine yönelik açıklamalarını gösteren bir şema. Bu modele göre Dünya, Evren'in merkezine yakın bir yerde oturuyordu. Gezegenler, "epidaire" (İng: "epicycle") denen küçük bir daire etrafında dönüyorlardı ve bu küçük daire de "deferan" (İng: "deferent") denen daha büyük bir daire etrafında dönüyordu. Deferan, Dünya ile "ekuan" (İng: "equant") adı verilen bir diğer noktanın tam ortasında (X ile işaretli) bulunuyordu. Bu karmaşık düzenleme, gezegenlerin karmaşık hareketini açıklamak için zorunluydu.
Kopernik-öncesi astronomların gezegenlerin hareketine yönelik açıklamalarını gösteren bir şema. Bu modele göre Dünya, Evren'in merkezine yakın bir yerde oturuyordu. Gezegenler, "epidaire" (İng: "epicycle") denen küçük bir daire etrafında dönüyorlardı ve bu küçük daire de "deferan" (İng: "deferent") denen daha büyük bir daire etrafında dönüyordu. Deferan, Dünya ile "ekuan" (İng: "equant") adı verilen bir diğer noktanın tam ortasında (X ile işaretli) bulunuyordu. Bu karmaşık düzenleme, gezegenlerin karmaşık hareketini açıklamak için zorunluydu.
Fastfission

Gökyüzünü, Dünya dışında başka bir gezegenden görebilseydiniz, bu gezegenlerdeki retro hareket yanılsamaları, Dünya'da olandan çok daha garip olguları görmenizi sağlardı. Örneğin, Merkür'de Güneş bazen geriye doğru hareket eder. Merkür, Güneş’e en yakın konumuna gelerek hızlandıkça, yörünge hızı dönme hızını aşar. Bu sırada yüzeyde olan bir astronot, Güneş’in kısmen yükseldiğini ve sonrasında tekrarda ufkun altına geri döndüğünü görecektir. Daha sonraysa doğu-batı yolculuğuna devam etmeden önce, tekrar yükselecektir. Yılda bir defa Güneş, Merkür’de aynı gün içinde iki kez doğar!

Ancak geri hareket için her zaman "illüzyon" diyemeyiz. Güneş sisteminde gerçek geri hareketler de vardır. Örneğin Venüs, diğer gezegenlere göre tamamıyla zıt bir yörüngeye sahiptir. Eğer bulutlar aralanırsa "Venüslüler", Güneş’in teknik olarak "batı" olması gereken yerden doğup, teknik olarak "doğu" olması gerektiği yerden battığını görebilirler. Bazı uydular, ayrıca gezegenlerinin etrafında geri hareketli yörüngeye sahiptir. Büyük uyduların çoğu, gezegenlerinin döndüğü yönde yörüngede dönerler. Ama Neptün'ün en büyük uydusu Triton bunlardan biri değildir ve Neptün’ün yörüngesinin tam zıttı bir yörüngeyi takip eder. Ayrıca dev gezegenlerin etrafında dolanan daha küçük asteroit benzeri uydular arasında geriye hareketli yörüngeye sahip olanlar da vardır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Yörüngedeki bir uydunun ters yönlü bir yörüngeye sahip olması, bu uydunun büyük olasılıkla gezegen oluştuktan sonra yörüngeye kapıldığını gösterir. Triton, Plüton'un da içinde bulunduğu, Neptün'ün ötesindeki buzlu enkazlardan oluşan bir bölge olarak bilinen Kuiper Kuşağı'ndan kopmuş olabilir. Belki de kuşakta meydana gelen bir çarpışma, Triton'u içeri doğru, yani Güneş’e doğru yöneltti. Neptün'ün yakınından geçmesi, onu yavaşlatmış ve onu bu uzak gezegen etrafında tersine bir yörüngeye oturtmuş olabilir.

Geçtiğimiz yıllarda, gökbilimciler uzak yıldız sistemlerinde retro yörüngeli ötegezegenleri de keşfettiler. Bu dış gezegenler, yıldızlarını, yıldızın dönme yönünün tersindeki yörüngelerde turluyorlardı. Bu, oldukça kafa karıştırıcıydı; çünkü gezegenler, genç yıldızların dönüş rotasını paylaşan enkaz disklerinden oluşur ve bu nedenle gezegenlerin genellikle aynı yönde dönmesi beklenir. Retro yörüngede dönen bir gezegeni elde etmenin tek yolu, başka bir gezegenle neredeyse çarpışmak ya da başka bir yıldız sisteme çok yaklaşmaktır. Çünkü yakın karşılaşmalar yörüngeyi, bozma eğilimindedir. Kim bilir, belki de bilmediğimiz bir fizik vardır ve bu ötegezegenleri araştırmak, bizi bu fiziği keşfetmeye yakınlaştırabilirler.

Gökbilimciler retro hareket terimini, Dünya'nın gökyüzünde gördüğümüz gibi gezegenlerin ara sıra geriye doğru hareketine atıfta bulunmak için kullanırlar. Bu şekilde kullanıldığında geri hareket (veya retro hareket), tamamen bir yanılsama haline gelir ve bu nedenle buna kimi zaman retroymuş gibi gözüken hareket (İng: "apparent retrograde motion") denir.

Öte yandan bir gezegenin kendi ekseni üzerindeki dönüşü, gezegenlerin yörüngesinde dönen uydular ve hatta uzaktaki yıldız sistemlerindeki gezegenlerin gerçek geri hareketleri, uzun zamandır unutulmuş çarpışmaların ve yakalamaların bir işareti olabilir. Gerçek geri hareket, gökbilimcilerin Güneş sistemimizin tarihini ve galaksimizdeki diğer yıldızların sistemlerini bir araya getirmek için kullandıkları ipuçlarından biridir!

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Merak Uyandırıcı! 2
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: EarthSky | Arşiv Bağlantısı
  • D. Byrd. Happy Birthday, Nicolaus Copernicus. (19 Şubat 2020). Alındığı Tarih: 02 Ocak 2020. Alındığı Yer: EarthSky | Arşiv Bağlantısı
  • D. Breitman. Today In Science: Johannes Kepler. (27 Aralık 2016). Alındığı Tarih: 02 Ocak 2020. Alındığı Yer: EarthSky | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/08/2021 02:16:34 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9835

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Su Ayısı
Yeme
Ölüm
İspat Yükü
Editör Seçkisi
Enzim
Eşeyli Üreme
Afrika
Sağlık
Müfredat
Element
Endokrin Sistemi
Mers
Epistemik
Ağız
Hayvanlar Alemi
Hastalıkların Tedavisi
Kuantum
Parçacık
Kütle
Balıkçılık
Algı
Viral
Uçuş
Görüş
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın