Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat

Retro Hareket (Retrograde) Nedir? Gezegenler, Yörüngelerinde Gerçekten Geriye Doğru Hareket Edebilir mi?

Retro Hareket (Retrograde) Nedir? Gezegenler, Yörüngelerinde Gerçekten Geriye Doğru Hareket Edebilir mi? Tunç Tezel
Mars'ın 2005 yılında yaptığı retro hareketinin kompozit fotoğrafı. Toplamda her biri yaklaşık 1 hafta arayla çekilmiş 35 farklı fotoğraf, tek bir karede.
5 dakika
12,939
Tüm Reklamları Kapat

Retro hareket (geri hareket, retrograt veya İngilizce olarak "retrograde motion"), bir gezegende gökyüzüne bakan bir gözlemcinin, diğer bir gezegeni, sistemdeki gezegenlerin normal hareket yönünün aksi yönde ilerliyormuş gibi görmesine verilen isimdir. Diğer cisimlerle aynı yönde yapılan hareketeyse prograt hareket adı verilir.

Gezegenler geceden geceye, arka plandaki yıldızlara göre, hafifçe doğuya kayar. Ancak kimi zaman gezegenler, bu hareketlerini tersine çevirirler! Geri dönüp de doğuya doğru olan rotalarına devam etmeden önce, birkaç aylığına batıya yönelebilirler. Onların bu batıya yönelme hareketine astronotlar geri hareket veya retro hareket (İng: "retrograde motion") adını veriyorlar. Bu durum, eski yıldız gözlemcilerini şaşırtsa da, artık geriye dönük hareketin Dünya'nın ve bu gezegenlerin Güneş etrafındaki hareketinin neden olduğu bir yanılsama olduğunu biliyoruz.

Mars'ın 2003 yazında yaptığı retro hareketi gösteren bir animasyon.
Mars'ın 2003 yazında yaptığı retro hareketi gösteren bir animasyon.
Eugene Alvin Villar

Retro Hareket Yanılsaması Nasıl Gerçekleşiyor?

Bir dahaki sefere, otoyolda bir arabanın yanından geçtiğinizde bunu kendiniz test edebilirsiniz. Daha yavaş bir arabaya yaklaştığınızda sizinle aynı yönde hareket eder. Arabayı geçtiğiniz zaman sizin görüş noktanızdan araba bir anlığına geriye doğru hareket ediyor gibi görünür. Daha sonrasında yolunuza devam ettiğiniz zaman, araba ileri doğru olan hareketine devam ediyor gibi görünür.

Tüm Reklamları Kapat

Aynı durum Dünya’nın gezegenlerin yanından geçerken gerçekleştirdiği yavaş hareketi sırasında da gözlemlenir. Örneğin Jüpiter, Mars veya Satürn'ü geçtiğimizde yörüngede bulunan ve yörüngede Dünya'dan daha yavaş hareket eden bu daha dış gezegenler, birkaç ay boyunca gökyüzünde rotasını tersine çeviriyor gibi görünür.

Her ikisi de Güneş (S) etrafında dönerken Dünya (T), bir dış gezegeni (P) geçtiğinde retro hareketin nasıl yaşandığını anlatan bir şema. Dünya'dan bakan birinin görüş açısının değişimine bağlı olarak dış gezegen, arka plandaki yıldız küresine (A) göre ters yönde hareket ediyor gibi gözükür (A2-A4). Bu, bizler yavaş gezegeni geçerken yaşanır.
Her ikisi de Güneş (S) etrafında dönerken Dünya (T), bir dış gezegeni (P) geçtiğinde retro hareketin nasıl yaşandığını anlatan bir şema. Dünya'dan bakan birinin görüş açısının değişimine bağlı olarak dış gezegen, arka plandaki yıldız küresine (A) göre ters yönde hareket ediyor gibi gözükür (A2-A4). Bu, bizler yavaş gezegeni geçerken yaşanır.
Rursus

Dünya'nın evrenin merkezinde olduğuna inanan eski astronomlar geri hareketi açıklayabilmek için ellerinden gelen her şeyi yaptılar. Onların açıklaması, her gezegenin yalnızca Dünya'nın etrafında döndüğü değil, aynı zamanda yörüngelerindeki bir nokta etrafında da döndüğünü söyleyen karmaşık bir evrenbilimiydi. Eliniz etrafındaki bir iple belirli bir rotada dönen topacı hayal edin. Nicolaus Copernicus ve Johannes Kepler gibi gökbilimciler, Dünya'nın Güneş’in yörüngesinde döndüğünü fark ettiklerinde, nihayet her şeyi yoluna koydular.

Geri hareket, bu yeni Evren görüşü çerçevesinde, aniden oldukça mantıklı geldi!

Kopernik-öncesi astronomların gezegenlerin hareketine yönelik açıklamalarını gösteren bir şema. Bu modele göre Dünya, Evren'in merkezine yakın bir yerde oturuyordu. Gezegenler, "epidaire" (İng: "epicycle") denen küçük bir daire etrafında dönüyorlardı ve bu küçük daire de "deferan" (İng: "deferent") denen daha büyük bir daire etrafında dönüyordu. Deferan, Dünya ile "ekuan" (İng: "equant") adı verilen bir diğer noktanın tam ortasında (X ile işaretli) bulunuyordu. Bu karmaşık düzenleme, gezegenlerin karmaşık hareketini açıklamak için zorunluydu.
Kopernik-öncesi astronomların gezegenlerin hareketine yönelik açıklamalarını gösteren bir şema. Bu modele göre Dünya, Evren'in merkezine yakın bir yerde oturuyordu. Gezegenler, "epidaire" (İng: "epicycle") denen küçük bir daire etrafında dönüyorlardı ve bu küçük daire de "deferan" (İng: "deferent") denen daha büyük bir daire etrafında dönüyordu. Deferan, Dünya ile "ekuan" (İng: "equant") adı verilen bir diğer noktanın tam ortasında (X ile işaretli) bulunuyordu. Bu karmaşık düzenleme, gezegenlerin karmaşık hareketini açıklamak için zorunluydu.
Fastfission

Gökyüzünü, Dünya dışında başka bir gezegenden görebilseydiniz, bu gezegenlerdeki retro hareket yanılsamaları, Dünya'da olandan çok daha garip olguları görmenizi sağlardı. Örneğin, Merkür'de Güneş bazen geriye doğru hareket eder. Merkür, Güneş’e en yakın konumuna gelerek hızlandıkça, yörünge hızı dönme hızını aşar. Bu sırada yüzeyde olan bir astronot, Güneş’in kısmen yükseldiğini ve sonrasında tekrarda ufkun altına geri döndüğünü görecektir. Daha sonraysa doğu-batı yolculuğuna devam etmeden önce, tekrar yükselecektir. Yılda bir defa Güneş, Merkür’de aynı gün içinde iki kez doğar!

Tüm Reklamları Kapat

Ancak geri hareket için her zaman "illüzyon" diyemeyiz. Güneş sisteminde gerçek geri hareketler de vardır. Örneğin Venüs, diğer gezegenlere göre tamamıyla zıt bir yörüngeye sahiptir. Eğer bulutlar aralanırsa "Venüslüler", Güneş’in teknik olarak "batı" olması gereken yerden doğup, teknik olarak "doğu" olması gerektiği yerden battığını görebilirler. Bazı uydular, ayrıca gezegenlerinin etrafında geri hareketli yörüngeye sahiptir. Büyük uyduların çoğu, gezegenlerinin döndüğü yönde yörüngede dönerler. Ama Neptün'ün en büyük uydusu Triton bunlardan biri değildir ve Neptün’ün yörüngesinin tam zıttı bir yörüngeyi takip eder. Ayrıca dev gezegenlerin etrafında dolanan daha küçük asteroit benzeri uydular arasında geriye hareketli yörüngeye sahip olanlar da vardır.

Yörüngedeki bir uydunun ters yönlü bir yörüngeye sahip olması, bu uydunun büyük olasılıkla gezegen oluştuktan sonra yörüngeye kapıldığını gösterir. Triton, Plüton'un da içinde bulunduğu, Neptün'ün ötesindeki buzlu enkazlardan oluşan bir bölge olarak bilinen Kuiper Kuşağı'ndan kopmuş olabilir. Belki de kuşakta meydana gelen bir çarpışma, Triton'u içeri doğru, yani Güneş’e doğru yöneltti. Neptün'ün yakınından geçmesi, onu yavaşlatmış ve onu bu uzak gezegen etrafında tersine bir yörüngeye oturtmuş olabilir.

Geçtiğimiz yıllarda, gökbilimciler uzak yıldız sistemlerinde retro yörüngeli ötegezegenleri de keşfettiler. Bu dış gezegenler, yıldızlarını, yıldızın dönme yönünün tersindeki yörüngelerde turluyorlardı. Bu, oldukça kafa karıştırıcıydı; çünkü gezegenler, genç yıldızların dönüş rotasını paylaşan enkaz disklerinden oluşur ve bu nedenle gezegenlerin genellikle aynı yönde dönmesi beklenir. Retro yörüngede dönen bir gezegeni elde etmenin tek yolu, başka bir gezegenle neredeyse çarpışmak ya da başka bir yıldız sisteme çok yaklaşmaktır. Çünkü yakın karşılaşmalar yörüngeyi, bozma eğilimindedir. Kim bilir, belki de bilmediğimiz bir fizik vardır ve bu ötegezegenleri araştırmak, bizi bu fiziği keşfetmeye yakınlaştırabilirler.

Gökbilimciler retro hareket terimini, Dünya'nın gökyüzünde gördüğümüz gibi gezegenlerin ara sıra geriye doğru hareketine atıfta bulunmak için kullanırlar. Bu şekilde kullanıldığında geri hareket (veya retro hareket), tamamen bir yanılsama haline gelir ve bu nedenle buna kimi zaman retroymuş gibi gözüken hareket (İng: "apparent retrograde motion") denir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Öte yandan bir gezegenin kendi ekseni üzerindeki dönüşü, gezegenlerin yörüngesinde dönen uydular ve hatta uzaktaki yıldız sistemlerindeki gezegenlerin gerçek geri hareketleri, uzun zamandır unutulmuş çarpışmaların ve yakalamaların bir işareti olabilir. Gerçek geri hareket, gökbilimcilerin Güneş sistemimizin tarihini ve galaksimizdeki diğer yıldızların sistemlerini bir araya getirmek için kullandıkları ipuçlarından biridir!

Bu Makaleyi Alıntıla
Okundu Olarak İşaretle
23
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 7
  • Merak Uyandırıcı! 5
  • Bilim Budur! 3
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 2
  • Umut Verici! 2
  • Tebrikler! 1
  • İnanılmaz 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: EarthSky | Arşiv Bağlantısı
  • D. Byrd. Happy Birthday, Nicolaus Copernicus. (19 Şubat 2020). Alındığı Tarih: 2 Ocak 2021. Alındığı Yer: EarthSky | Arşiv Bağlantısı
  • D. Breitman. Today In Science: Johannes Kepler. (27 Aralık 2016). Alındığı Tarih: 2 Ocak 2021. Alındığı Yer: EarthSky | Arşiv Bağlantısı
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 28/05/2024 01:00:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9835

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Keşfet
Akış
İçerikler
Gündem
Şeker
İnsan
Balıkçılık
Nörobiyoloji
Yeşil
Kuantum
Mantar
Kanser
İnfografik
Önyargı
Okyanus
Hindistan
Diyabet
Beslenme Bilimi
Uçuş
Sosyal Mesafelendirme
Yumurtalık
Davranış
Samanyolu Galaksisi
Alan
Asteroid
Dışkı
Organizma
Küresel Isınma
Şehir Hastanesi
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Gündem
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Ekle
Soru Sor
Sosyal
Yeniler
Daha Fazla İçerik Göster
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
Evrim Ağacı'na Destek Ol

Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katın.

Evrim Ağacı'nı Takip Et!
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Bu Makaleyi Alıntıla
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
C. Crockett, et al. Retro Hareket (Retrograde) Nedir? Gezegenler, Yörüngelerinde Gerçekten Geriye Doğru Hareket Edebilir mi?. (6 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 28 Mayıs 2024. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/9835
Crockett, C., Kaya, G., Bakırcı, Ç. M. (2021, January 06). Retro Hareket (Retrograde) Nedir? Gezegenler, Yörüngelerinde Gerçekten Geriye Doğru Hareket Edebilir mi?. Evrim Ağacı. Retrieved May 28, 2024. from https://evrimagaci.org/s/9835
C. Crockett, et al. “Retro Hareket (Retrograde) Nedir? Gezegenler, Yörüngelerinde Gerçekten Geriye Doğru Hareket Edebilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Gülay Kaya, Evrim Ağacı, 06 Jan. 2021, https://evrimagaci.org/s/9835.
Crockett, Christopher. Kaya, Gülay. Bakırcı, Çağrı Mert. “Retro Hareket (Retrograde) Nedir? Gezegenler, Yörüngelerinde Gerçekten Geriye Doğru Hareket Edebilir mi?.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Translated by Gülay Kaya. Evrim Ağacı, January 06, 2021. https://evrimagaci.org/s/9835.
ve seni takip ediyor

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close