Raptorlardan Kuşlara, Orak Pençesinin Hikayesi: Jurassic Park’ın Meşhur Oyuncuları Orak Pençeler ile Nasıl Avlanıyordu?

Raptorlardan Kuşlara, Orak Pençesinin Hikayesi: Jurassic Park’ın Meşhur Oyuncuları Orak Pençeler ile Nasıl Avlanıyordu?
Raptorgiller üyesinin bir ayak pençesi.
Stock Photo
Pedram Türkoğlu Editör Pedram Türkoğlu
5 dakika
723 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Bize dinozorları daha yakından tanıma fırsatı veren Jurassic Park dışında çok az film vardır. Filmde her ne kadar çok sayıda dinozor türüne yer verilmiş olsa da, çok az bir kısmı "Raptorlar" kadar ün ve şöhrete sahip olmuştur. Gerek bu muhteşem dinozorların kompleks bilişsel yetenekleri, gerek kötü şöhretleri, gerekse de verimli avlanma stratejileri dolayısıyla besin piramidinin tepesine tırmanmış bu canlılara hayranlık duymamak mümkün değildir. Peki raptorların en ikonik özelliklerinden olan orak pençelerinin kullanım amacı nedir ve günümüzde bu tür pençelerin bir karşılığı var mı?

İlk olarakü Jurassic Park’ın bazı noktalarda yanıldığını söylemekte fayda var. Örneğin Velociraptor olarak sunulan meşhur tür, filmde gösterilenden oldukça farklı bir canlıydı (bu konular hakkında daha fazla bilgi almak için bu kitabımızı edinebilirsiniz). Ayrıca her ne kadar bazı istisnai durumlarda bu pençeler kesme ve kendini savunma için kullanılabilse de, bu pençelerin asıl kullanım amaçları bu değildir. Örneğin günümüzdeki yırtıcı kuşlar nasıl pek çok farklı avlanma (ve gerektiğinde savunma) tekniğiyle pençelerini farklı amaçlar için kullanıyorlarsa, benzer bir durum dinozorlar için de doğru olabilir.

Orak Pençeler ve Avlanma Davranışı: Kesici mi, Delici mi?

Eğer bu dehşet verici silaha daha yakından bakarsak, günümüzde de gerek avlanma ve kullanılış biçimleriyle gerekse fiziksel anlamda orak pençesinin pek çok farklı izdüşümünü görmek kolaylaşacaktır. Örneğin kendini savunmaya ve gerekli bazı durumlarda saldırmaya yönelik günümüz tepeli devekuşu (Casuarius casuarius) türünde ve diğer benzer devekuşu türevlerinde de sıkça rastladığımız üzere bu çıkık pençeler, gerekli durumlarda tekmeleme amaçlı kullanılabilmektedirler.

Reklamı Kapat

Tepeli devekuşu (Casuarius casuarius)
Tepeli devekuşu (Casuarius casuarius)
Wikimedia Commons

Ancak bu hayvanların bu çıkık pençelerini, derin bir analiz yapmadan orak pençelerle aynı kategoriye koymak oldukça yanıltıcı olacaktır. Bu uçamayan kuşların sivri pençeleri bize her ne kadar orak pençenin zamanın değiştirici etkisine kapılmış hali gibi gelse de bu gözlem, raptorların orak pençelerini günümüz kuşlarıyla aynı şekillerde ve stratejilerle kullandığını ispatlamak için tek başına yeterli değildir.

Dövüşen Dinozorlar
Dövüşen Dinozorlar
Wikimedia

Buna en güzel örnek, ünlü "dövüşen dinozorlar" fosilinde yer almaktadır. Burada orak pençenin açıkça kuşların kullandığı kesme saldırısının aksine bir saplama aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu argüman, aynı zamanda günümüz avcı kuşların avlanma teknikleriyle de nispeten uyuşmaktadır. Özellikle kartalların pençeleriyle avını tuttuktan sonra ayak parmaklarının vücuda yakın tarafında bulunan "öldürücü" pençeleriyle avlarını deldiği yakından gözlenmiş bir olgudur. Elbette bu meşhur fosil, paleontolojide net bir açıklamaya sahip değildir. Kimi paleontologlara göre bu fosil "ölümüne bir mücadelenin" aksine bataklık gibi yumuşak zemine saplanmış kolay bir av ile beslenmeye gelen bir Velociraptor’dur.

Ancak bu argüman ile çakışan temel etmen, kartalların aksine raptorların kendilerinden kat kat büyük avları sıkça avlayabilmiş olmalarıdır. Kartallar her ne kadar geyik ve benzeri orta boyutlu hayvanları avlayabilseler de hiçbir kartalın inek büyüklüğünde hayvanları düzenli bir şekilde avladığı gözlenmemiştir.

Buna günümüzde en iyi örneklerden birini, Velociraptorinae alt familyasına mensup ve hepimizin adına aşikar olduğu Velociraptor’ların daha büyük bir kuzeni olan Deinonychus'a baktığımızda rahatlıkla görebiliyoruz. Özellikle Tenontosaurus gibi oldukça büyük bir ornitopodun (iki ayak üzerinde kalkabilen dinozor) kalıntılarının sıklıkla grup halinde avlandığı düşünülen Deinonychus ile hatta bir çok Deinonychus fosiliyle birlikte bulunması hepsinin olmasa dahi kimi raptorların düşünüldüğü kadar izole avlanmadığına güçlü bir argüman sunar.

"Dövüşen Dinozorlar" fosili, soldaki Protoceratops ile sağdaki Velociraptor’un ölüm dansı.
"Dövüşen Dinozorlar" fosili, soldaki Protoceratops ile sağdaki Velociraptor’un ölüm dansı.
Wikimedia Commons

Avlanma Stratejisi Olan "Av Tutma" Nedir?

Her ne kadar nadiren kullanılsalar da daha önce bahsettiğimiz stratejilerin hayvanlar tarafından kullanıldığı inkar edilemez; ancak daha yakından bakıldığında, paleontologların da önerdiği üzere "raptor av tutma" (İng: "raptor prey restraint") davranışı, raptorların günümüzde kabul gören avlanma biçimleridir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bu, günümüz yırtıcı kuşların yöntemine oldukça benzerdir: Avını tutan ve delici pençelerini avına geçiren bir kartal, atmaca veya şahin, avının hareketini kısıtlarken, aynı zamanda avı direndikçe pençeleriyle onu daha da çok yaralar. Bunun sonucunda yorgun düşen av, avcıya nihayetinde yenik düşer.

Ancak bunu direkt olarak dinozorlara uygulamaya çalıştığımızda bir sorunla karşılaşırız: Raptorlar, kuşların aksine uçuş için işlevsel kanatlara sahip olmadıklarından ve aynı şekilde yukarıda bahsettiğimiz üzere avlarının boyutlarından ötürü, gerek av üstünde dengelerini sağlamada gerekse de avlarına ölümcül darbeyi vurmak konusunda bir avcı kuşa nazaran çok daha fazla zorlanacaktır. Aslında raptorların tüylü kollarının (uçuş için işlevsel olmayan kanatlarının) avlarının üzerinde dengede durmakta da yardımcı olduğu düşünülüyor; ancak bu, günümüz kuşlarının kanatları kadar etkili olmayabilir.

Güncel bilimsel veriler ışığında tasarlanmış bir Velociraptor illüstrasyonu.
Güncel bilimsel veriler ışığında tasarlanmış bir Velociraptor illüstrasyonu.
Frederic Wierum

Bu duruma en güzel önerme ise, raptorların günümüzdeki yırtıcı kuşlardan daha sosyal olduklarıdır. Bu da belirli grup stratejileriyle orak pençe gibi dehşet verici bir silahın pek çok farklı şekilde kullanılabileceğine oldukça güçlü bir argüman oluşturuyor. Aslanlar nasıl gerektiğinde büyük avlar için gruplaşıyorsa, bunun daha büyük çaplısını raptorlar için hayal etmek hem olası, hem de nefes kesici olurdu.

Fakat bu argümanın aksini savunan bir çalışma da mevcuttur.[1] Deinonychus’un dişlerindeki izotoplarda yapılan bazı analizler sonucu, raptorların günümüzdeki yakın akrabaları olan kuşlar ve timsahlar gibi bireysel avlandığı, fakat yardımlaşmak için gruplaşabildiği öneriliyor. Dolayısıyla kurtlar gibi sürü halinde avlanma davranışına sahip olmayabilecekleri belirtiliyor.

Reklamı Kapat

Evrimin ayak izlerinin net bir şekilde görüldüğü geçmiş çağların en ölümcül eserlerinden olan orak pençenin günümüze olan yolculuğunu incelemek doğaya olan saygımızı arttırırken aynı zamanda doğayı anlamamızda bize yol gösterici olacaktır. Bu nedenle bu ve daha pek çok kalıntıya yakından bakmak günümüz dünyasını daha önce görmediğimiz açılardan görmemizi sağlarken şaşırmamak elde değildir.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Merak Uyandırıcı! 4
  • Muhteşem! 3
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 3
  • Umut Verici! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 21/09/2021 23:45:20 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10755

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
İstatistik
Zehir
Astronomi
Doğa Gözlemleri
Sağlık
Hava
Amerika
Algı
Deri
Coğrafya
Moleküler Biyoloji
Gezegen
Manyetik Alan
Doğa Yasaları
Işık Hızı
Cinsel Seçilim
Doğru
Kimya Tarihi
Asteroid
Sars Mers
Ortak Ata
Diş Hekimliği
Periyodik Tablo
İspat Yükü
Sağlık Örgütü
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın