Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Rahim İçinde Ekonomik Zorluklara Maruz Kalmanın Nesiller Arası Sağlık Etkilerini Araştırıyoruz!

Dede ve Ninelerin Gençliklerinde Yaşadıkları Ekonomik Sıkıntılar, Torunlarının Sağlığını Olumsuz Etkiliyor!

Rahim İçinde Ekonomik Zorluklara Maruz Kalmanın Nesiller Arası Sağlık Etkilerini Araştırıyoruz! Kenneth
9 dakika
2,543
  • Akademik Makale
  • Sağlık Ekonomisi

Bugünkü sağlık durumumuzun, özellikle de bulaşıcı olmayan hastalıklarımızın altında yatan temel sebepler ne olabilir? Beslenmemiz, spor yapıp yapmamız, stres ya da ebeveynlerimizin iddia ettiği gibi yere terliksiz basmamız mı sadece? Keşke cevabı, aklımıza ilk gelen sebeplerde saklı olsaydı. Ancak bugün biliyoruz ki sağlımızın kötüye gitmesinin altında yatan daha derin ve köklü nedenler var.

Bu yazıda sizlerle Economics & Human Biology dergisinde sonuçları yayımlanmış olan ortak bir çalışmamdan bahsedeceğim.[1]

Tüm Reklamları Kapat

Çalışmanın Özeti

Epidemiyoloji (salgın hastalıklar bilimi) başta olmak üzere, ekonomi literatüründe de annenin hamileliği sırasında maruz kaldığı dışsal şokların çocuklarının daha sonraki yaşamları üzerinde kalıcı ve olumsuz etkilerinin olabileceği gösterilmiştir.[1], [2], [3], [4], [5], [6], [7] Özellikle hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda bulunan kanıtlar, olumsuz dışsal faktörlerin etkisinin birden çok nesil boyunca devam ettiğini göstermiştir.[8] Ancak sosyal bilimlerde ise aile ve çocuk dışında büyükbaba veya büyükannenin de dahil edildiği çalışmalar çok nadirdir.[9]

Buradan yola çıkarak, bu makalemizde, bir büyükannenin hamileliği sırasında yaşadığı ekonomik zorlukların torunlarının sağlık durumu üzerinde nesiller arası bir etkisi olup olmadığını araştırdık. Araştırma için, 1734 ile 1840 yılları arasında Norveç'in Rendalen beldesinde doğan insanları kapsayan bireysel düzeyde üç nesil bir veri seti kullandık.

Tüm Reklamları Kapat

Sonuç olarak, anneleri ekonomik zorluk yıllarında doğan çocukların, anneleri ekonomik refah yıllarında doğan çocuklara göre yaklaşık on yıl daha uzun yaşadığına dair bir seçilim etkisi (İng: "selection effect") bulduk. Bu etkiyi ise sadece en alt sosyal sınıfa ait olan büyükanneler arasında gözlemledik. Yüksek sosyal sınıfta ise, bir büyükannenin hamileliği sırasındaki ekonomik zorlukların, annenin sağlığını "yaralayarak" (İng: "scarring effect") torunlarının sağlığını bozduğunu gösterdi. Yani büyükannemizin hamileliğinde yaşadıkları bugün bile peşimizi bırakmıyor olabilir.

Giriş ve Arka Plan

Makalemizde, ekonomik sıkıntı yaşayan kadınların torunlarının daha sağlıklı mı yoksa daha mı az sağlıklı olduğunu araştırdık. Şoklara bağlı cenindeki zayıflıklar, nesiller boyunca olumsuz epigenetik kalıtımın temel bileşenlerinden bazılarıdır.[8], [10] Epigenetik, "mitotik olarak kararlı olan ve DNA dizisinden bağımsız genom aktivitesini düzenleyen DNA etrafındaki moleküler faktörler ve süreçler" olarak tanımlanmaktadır.[8]

Artık biliyoruz ki, anne karnında yaşanan olumsuz çevresel şoklar, bir "iz" bırakmaktan daha fazlasını yapabilir; rahim içi ve doğum sonrası ölüm oranlarını artırabilirler.[2] Fakat rahimde bu olumsuz dışsal koşullara maruz kalan ancak hayatta kalabilenler, seçilimin yara izi etkisi ile aynı olumsuz olayın etkilerini bir sonraki nesillere aktarabilir. Rahimdeki ölümlerin nedeni, genellikle sağlık durumu kötü olan ceninleri ortadan kaldırma eğiliminden kaynaklanmaktadır. Dolayısıyla, olumsuz dışsal olaylardan kurtulan ceninlerin çoğunlukla pozitif olarak seçildiğini söyleyebiliriz.

Reklam
NordPass Ücretsiz şifre yöneticisi ile eksiksiz dijital güvenlik
  • Şifrelerinizi, kredi kartlarınızı ve kişisel bilgilerinizi güvenle depolayın.
  • İnternet sitelerine giriş bilgilerinizi tek tıkla yükleyin ve yeni şifreleri kolayca kaydedin.
  • Şifreniz çalınırsa, anlık bildirimler alın.
Fırsatı Yakalayın
30 günlük para iadesi garantisi

Bu çerçevede şu ana kadar ele alınan ana konulardan biri, dışsal şoklara rahimde maruz kalmanın nesiller boyunca aktarımının yönü ve ölçeğidir.[2] Almond ve Currie'ye göre, olumsuz dışsal olaylardan kurtulanlar genellikle pozitif olarak seçilir, bu süreç itlaf (İng: "culling effect") olarak bilinir, çünkü ölüm oranı, sağlıksız ceninleri ortadan kaldırma eğilimindedir. Bu sürecin tespit edilebilmesi için, nesiller boyunca hayatta kalanlar arasında rahimdeki seçilimin olumlu etkisinin, olumsuz yara izi etkilerine hükmedecek kadar güçlü olması gerekir.[2], [4], [11]

Bu nedenle, rahimdeki şoklar ile çocukların ve torunların sağlığı arasındaki net ilişki ampirik bir konudur: itlaf ve yara izinin göreceli gücüne bağlıdır. Kurtulmanın etkisi baskın olduğunda, hayatta kalanlar oldukça olumlu bir şekilde seçildiğinden hiçbir yara izi gözlemlemeyebiliriz. Yara izi baskın olduğunda, şok ve sağlık arasında negatif bir ilişki gözlemlenir.

Sadece sınırlı sayıda çalışma, rahim içinde dış şoka maruz kalmanın sonraki nesilleri nasıl etkileyebileceğini ele almıştır ve sonuçları karmaşıktır. Lee, Güney Kore'de 1980 yılında yaşanan Kwangju ayaklanması sırasında kadınların yaşadıkları stresin torunlarının doğum ağırlıklarını olumsuz etkilediğini göstermiştir.[6] Cook ve ekibi, hamilelikleri sırasında 1918 influenza pandemisine maruz kalan anneannelerin torunlarının eğitim performansını düşürdüğünü buldu.[12]

Fakat başka çalışmalarda ise aksi yönde sonuçlar bulunmuştur: Kaati, Bygren ve Edvinsson'un İsveç/Överkalix'te yürüttükleri araştırma, babaları erken yaşta yiyecek bulmakta güçlük çeken çocuklarda, babaları bu tür güçlükleri yaşamayan çocuklara göre daha düşük kardiyovasküler hastalıkla ilişkili ölüm oranları bulmuştur.[13] Ayrıca Van Den Berg ve Pinger, bir büyükanne ve büyükbabanın kıtlığa maruz kalmasının, torunlarının ruh sağlığı üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu göstermektedir.[9]

Daha sonraki nesiller için rahim içinde dış şoklara maruz kalmanın olumlu ya da olumsuz etkilerinin olup olmadığı hakkında araştırma yapılmasını gerektiren hala pek çok cevaplanmamış soru vardır. Bildiğimiz kadarıyla, rahim içi şokların nesiller arası etkileri üzerine yapılan araştırmalar, itlaf ve yara izinin göreceli gücünün rolüne odaklanmamıştır. Biz de araştırmamızı bu boşluğu doldurmaya yardımcı olmak amacıyla yaptık.

Tüm Reklamları Kapat

Çalışmamızın Sahaya Katkıları

Makalemiz, bu alana birkaç açıdan katkıda bulunuyor: İlk olarak, bireyler üzerindeki uzun vadeli ve nesiller arası sağlık etkilerine bakmak için 18. ve 19. yüzyıllara ait verileri kullanıyoruz. Çalıştığımız zaman dilimi, Norveç'te modern tıbbi altyapının kurulmasından ve ilk antibiyotiklerin kullanımından önceki dönemi kapsıyor.[14], [15] Çalışmamızda, çok kuşaklı çalışmalar için mevcut olan en eski veri kümelerinden birini kullandık: Veri kümemizdeki en yaşlı bireyler 1743'te ve en küçüğü de 1840'ta doğmuştur. Sonuç olarak, ilgilendiğimiz zaman diliminde sağlığın iyileştirilmesine yönelik herhangi bir modern altyapı ve ilacın olmaması sonuçlarımız üzerindeki dışsal faktörlerin etkilerini de azalttı.

Nesiller arası ilişki
Nesiller arası ilişki
The British Society for Population Studies Annual Conference 2020

İkincisi, bireysel düzeydeki verilerimizle aileleri sosyal sınıflarına göre tanımlayabiliyoruz. Hamilelik sırasında maruz kalınan dışsal şoklar, seçim yoluyla hassas grupları daha ağır şekilde vurabilirken, diğer gruplarda sadece yara izi etkisi yaratabilir.[4] Seçilim kaynaklı cenin ölümlerinin (yani itlaf) genellikle temel sağlığın zayıf olduğu durumlarda daha belirgin olduğu bulunmuştur.[2] Bu nedenle, kısa vadeli ekonomik sıkıntının "alt sosyal sınıf" arasında daha yüksek seçici ölümlere yol açmasını bekliyorduk. Dolayısıyla, çalışmamızda yalnızca ekonomik zorluklara karşı en savunmasız olmakla kalmayıp, aynı zamanda olumsuz etkilerine karşı koyma olasılığı en düşük olan alt sosyal sınıf olarak toprak sahibi olmayan ailelere odaklandık.

Ayrıca ekonomik zorlukların olumsuz etkilerine karşı koymak için nispeten daha fazla fırsatı olan toprak sahibi aileleri de inceledik. Bu gruptaki ailelerde doğan çocuklar, yaşamları boyunca ekonomik zorlukların olumsuz etkilerinden mustarip olabilirler. Fetal köken hipotezi (İng: "Fetal origins hypothesis") yara izi etkisi ile örtüşür ve benzer şekilde, anne karnında ceninin strese maruz kalmasının, yaşamının ilerleyen dönemlerinde olumsuz sağlık koşullarıyla ilişkili olma olasılığını artırdığını varsayar.[4], [16] Buradan yola çıkarak, biz de kısa vadeli ekonomik sıkıntının, yüksek sosyal sınıf arasında daha büyük bir yara izi etkisi ile sonuçlandığını tahmin ettik.

Çalıştığımız Coğrafya: Rendalen

Rendalen, güneydoğu Norveç'te, İsveç sınırına yakın bir iç bölgedir. Nüfusu 1733'te yaklaşık 1000, 1840'ta 2000'di. Çalışmamızda incelenen dönem boyunca 4000 km2'den fazla yüzölçümüne sahip, geniş ve seyrek nüfuslu bir beldeydi.

Tüm Reklamları Kapat

Norveç haritası - 1814
Norveç haritası - 1814
Maps of the Past

Yöntem

Çalışmamızda, büyükannenin kızına hamileliği sırasında yaşadığı ekonomik zorlukların torunun yaşam süresiyle ilişkilendirilebileceği iki ana mekanizma olduğunu varsaydık: olumlu bir itlaf etkisi ve annenin sağlık durumu yoluyla olumsuz bir yara izi etkisi. Bu nedenle aracılık analizini yapısal eşitlik modeli ile kullandık.[17], [18]

Aracılık analizi - Yapısal eşitlik modeli
Aracılık analizi - Yapısal eşitlik modeli
The British Society for Population Studies Annual Conference 2020

Analiz Sonuçları

Arabuluculuk analizlerimiz sonucunda, hem alt sosyal sınıfta pozitif seçilim etkisine hem de üst sosyal sınıfta negatif yara izi etkisine dair kanıtlar bulduk. Aşağıdaki şeklin A kısmında gösterildiği gibi, alt sosyal sınıftan olan ve ekonomik olarak sıkıntılı yıllarda hamile olan anneannelerin torunlarının ortalama yaşam süresi, ekonominin görece daha iyi olduğu yıllarda hamile olanlara göre 10.2 yıl daha uzundu. Özellikle, modelimizde c′-yolu üzerinde anlamlı bir sonuç bulduk, ancak a-yolu veya b-yolu üzerinde anlamlı bir etki bulamadık. Dolayısıyla, büyükannenin hamileliği sırasındaki ekonomik zorlukların etkisinin annenin neslini "atladığını" görüyoruz, bu da itlaf etkisini destekleyen kanıtlar sağlıyor.

Sosyal sınıflara göre aracılık analizi sonuçları.
Sosyal sınıflara göre aracılık analizi sonuçları.
Economics & Human Biology

Burada, birkaç olasılıktan bahsedebiliriz: Olumsuz ekonomik koşulların etkisiyle büyükanne düşük yapmış veya çocuk sahibi olma kararını ertelemiş olabilir. Öte yandan, büyükanne doğum yapmış ve erken yaşta ölmemiş olsa bile doğum yapacak çağa gelmeden ölmüş olabilir ya da doğum yapmaya elverişli olmayabilir. Dolayısıyla da hayatta kalan ve doğum yapan kız çocukları diğerlerine oranla daha sağlıklı çocuklar doğurduğunu varsayabiliriz. Bu, matematiksel olarak pozitif görünse de seçilim (ya da itlaf) etkisi ile zayıf olanlar nesillerini önemli ölçüde sürdüremediğini görüyoruz.

Ancak, ilk olarak, şekil A'dan farklı olarak, şekil B'nin büyükannenin hamileliği sırasındaki ekonomik zorluklar ile torununun sağlık durumu arasında yüksek sosyal sınıf için negatif ve anlamlı bir ilişki gösterdiğini belirtmeliyiz:

Tüm Reklamları Kapat

Agora Bilim Pazarı
Karamel Dizisi (4 Kitap)

Karamel Dizisi 

Judy Blume

-8 yaş ve üzeri-

Judy Blume’un ilki 70’lerde çıkan ve yoğun ilgi üzerine onar yıl arayla yayımlanmaya devam eden “Karamel” dizisi tüm dünyada milyonlar satmış, yirmiden fazla dile çevrilmiş, okurları tarafından yıllar geçse de okunmaya devam etmiştir.

Kendisi de eğitim okumuş, kendi çağına göre son derece açık fikirli bir çocuk eğitimi anlayışı geliştiren yazar, Karamel karakterini kendi oğlundan esinlenerek yaratmış, küçüklüğünde oğlu da uçuk kaçık, yadırganan bir çocukmuş, hatta sağlığından şüphe edenler bile olmuş. Yazar aldırış etmeden oğlunun yaratıcılığını desteklemeye devam etmiş. Kitapları da bunu yansıtmaktadır.

“Çocukların ne düşündüğünü çok iyi bilen ve onu son derece samimi ve komik bir dille aktarabilen muhteşem bir yazar.”—The New York Times

“Judy Blume gibi çocuk dünyasını çok iyi anlayan ve bu anlayışı mizahla birleştiren yetenekli bir yazarı takip etmek büyük zevk.”—Publishers Weekly

“Hayatın -komik ya da üzücü- ince ayrıntılarını gören bir yazar.”—Booklist

Karamel Dizisi I:

Dördüncü Sınıfa Giden Bir Hiçin Hikâyesi

Judy Blume

Peter’in hayattaki en büyük derdi iki buçuk yaşındaki kardeşi Karamel. Hayal gücü çok kuvvetli, özgür ruhlu, zıpır bir çocuk olan Karamel büyüklerin göz bebeği fakat Peter ile kaplumbağası Tıptıp için tam bir baş belası! Sürekli ayak altında dolaşıp elini sürdüğü her şeyi berbat ediyor, öfkelenince kendini yere atıp avaz avaz bağırıyor. Tüm bunlar yetmezmiş gibi bir de Tıptıp’a göz dikince Peter’in sabrı taşıyor. Peki, ailesinin biraz da kendisine ilgi göstermesini nasıl sağlayabilir?

Dördüncü Sınıfa Giden Bir Hiçin Hikâyesi dünyaca ünlü ödüllü yazar Judy Blume’un klasikleşmiş Karamel dizisinin ilk kitabı.

Karamel Dizisi II:

Süper Karamel

Judy Blume

On iki yaşındaki Peter, baş belası kardeşi Karamel’in yarattığı kargaşadan uzaklaşmak için çareler ararken bir kardeşi daha olacağını ve ailece bir seneliğine küçük bir sahil kasabasına taşınacaklarını öğreniyor. Kimseyi tanımadığı bir yerde Karamel’le aynı okula gitme fikrine alışmaya çalışırken içini kemirip duran bir soru var: Ya yeni doğacak kardeşi de Karamel’e benzerse?

Dünyaca ünlü ödüllü yazar Judy Blume’un klasikleşmiş Karamel dizisinin ikinci kitabı Süper Karamel’de tüm kaygılarına rağmen Peter’i ailesi ve arkadaşlarıyla birlikte sürprizlerle dolu neşeli günler bekliyor.

 

Karamel Dizisi III:

Karamel Çılgınlığı

Judy Blume

Peter’i canından bezdiren kardeşi Karamel bu kez de Peter’in baş düşmanı Sheila Tubman’la evlenmeye karar veriyor. Bu da yetmezmiş gibi Peter ailece yaz tatilini geçirecekleri evi Sheila ve ailesiyle paylaşacaklarını öğreniyor! İki geniş aile ve birbirinden renkli komşularla müthiş bir tatil macerası Peter’i bekliyor.

Dünyaca ünlü ödüllü yazar Judy Blume’un klasikleşmiş Karamel dizisinin üçüncü kitabı Karamel Çılgınlığı’nda Peter ailesi, komşuları ve dostlarıyla unutulmaz bir yaz tatili geçiriyor.

Karamel Dizisi IV:

Çifte Karamel

Judy Blume

Karamel’in yeni tutkusu para. Evde yaptığı “Karamel Papelleri”yle aklına gelen her şeyi satın almayı saplantı haline getirince Peter ve ailesi darphane gezisi yapmaya karar verir. Gezide yıllardır haber almadıkları akrabalarıyla karşılaşır ve kendilerini çılgın bir maceranın içinde bulurlar. Peter kardeşinden çektikleri yetmezmiş gibi bu kez de birbirinden sinir bozucu ikiz kuzenleri ve Karamel’le aynı adı taşıyan, yaramazlıkta da ondan hiç aşağı kalmayan küçük erkek kardeşleri Minik Karamel’le uğraşmak zorunda kalır!

Dünyaca ünlü ödüllü yazar Judy Blume’un klasikleşmiş Karamel dizisinin son kitabı Çifte Karamel’de Peter ailesiyle yardımlaşarak hep birlikte içine düştükleri çılgın macerayı atlatmaya çalışıyor.

Devamını Göster
₺134.00
Karamel Dizisi (4 Kitap)

  1. Daha yüksek sosyal sınıf için, büyükannesi hamileliği sırasında ekonomik sıkıntı yaşayan bir torunun ortalama ömrü, ekonomik olarak zor bir yılda büyükannesi hamile olmayan bir torununkinden 1,3 yıl daha kısa olduğunu bulduk.
  2. İkincisi, anneannenin hamileliği sırasında yaşanan ekonomik sıkıntının kızının ömrünü önemli ve olumsuz etkileyerek 4,2 yıl kısalttığını görüyoruz (a-yolu).
  3. Üçüncüsü, annenin sağlık durumundaki bir birimlik artışın çocuğunun yaşam süresinde 0,3 yıllık bir artışla sonuçlanabileceğini bulduk (b-yolu).

Bu sonuçlar, yüksek sosyal sınıftan bir büyükanne ile torunu arasında ekonomik zorluğun nesiller arası olumsuz bir yara izi bıraktığını göstermektedir.

Sonuç

Bu çalışmamızda, bir büyükannenin hamileliği sırasında ekonomik zorluklara maruz kalmasının torunlarının sağlık durumu üzerinde nesiller arası bir etkiye sahip olup olmadığını araştırdık. 18. ve 19. yüzyıllarda Norveç'in Rendalen beldesi için toplanan zengin tarihsel bireysel verileri kullandık.

Çalışmamızdan ortaya çıkan en önemli bulgulardan biri, alt sosyal sınıftan bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen torunlar arasında, büyükannenin hamileliği sırasındaki ekonomik sıkıntılar ile torun ömrü arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğudur. Bu keşif, nesiller arası aktarım bağlamında olumlu bir ayıklama etkisinin önemli bir kanıtıdır. Ek olarak, bulgular, ekonomik zorluğun sadece alt sosyal sınıf üzerinde bir etkisi olmadığını, aynı zamanda daha yüksek sosyal sınıfın sonraki nesilleri üzerinde de olumsuz bir yara izi etkisi yarattığını göstermektedir.

Bu bulgular, anneannenin hamileliği sırasındaki ekonomik zorluğun ardışık nesillerin sağlık koşullarını nasıl etkilediğini göstermek için önemli bilgiler sağlar. Gelecekteki araştırmalar, birkaç nesli kapsayan daha geniş ve daha yeni verileri kullanarak, önceki nesillerin olumsuz çevresel etkilere maruz kalmalarının torunlarının sağlıkları üzerindeki etkisine ilişkin yeni kanıtlar da sağlayabilir.

doi: 10.47023/ea.bilim.11044

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
8
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • İnanılmaz 4
  • Tebrikler! 3
  • Bilim Budur! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Muhteşem! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/01/2023 21:36:35 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/11044

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Savunma
Biyocoğrafya
Bitki
Yüzey
Uzay Aracı
Bitkiler
Yok Oluş
Virüs
Deniz
Covıd-19
Kanat
Eşeyli Üreme
Algı
Seçilim
Astrofotoğrafçılık
Mavi
Beyaz
Küresel
Karbonhidrat
Manyetik Alan
Bilgi Felsefesi
Diş Hekimi
Element
Genel Halk
Plastik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
E. Sarı, et al. Rahim İçinde Ekonomik Zorluklara Maruz Kalmanın Nesiller Arası Sağlık Etkilerini Araştırıyoruz!. (1 Ekim 2021). Alındığı Tarih: 29 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/11044 doi: 10.47023/ea.bilim.11044
Sarı, E., Bakırcı, Ç. M. (2021, October 01). Rahim İçinde Ekonomik Zorluklara Maruz Kalmanın Nesiller Arası Sağlık Etkilerini Araştırıyoruz!. Evrim Ağacı. Retrieved January 29, 2023. from https://doi.org/10.47023/ea.bilim.11044
E. Sarı, et al. “Rahim İçinde Ekonomik Zorluklara Maruz Kalmanın Nesiller Arası Sağlık Etkilerini Araştırıyoruz!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, 01 Oct. 2021, https://doi.org/10.47023/ea.bilim.11044.
Sarı, Emre. Bakırcı, Çağrı Mert. “Rahim İçinde Ekonomik Zorluklara Maruz Kalmanın Nesiller Arası Sağlık Etkilerini Araştırıyoruz!.” Edited by Çağrı Mert Bakırcı. Evrim Ağacı, October 01, 2021. https://doi.org/10.47023/ea.bilim.11044.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.