Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Tüm Reklamları Kapat

Peto Paradoksu: Büyük Cüsseli Hayvanlarda Kanserleşme Neden Daha Az Görülür?

Vücut Büyüklüğü Artan Hayvanda, Kanserleşme Oranı Neden Daha Düşük?

Peto Paradoksu: Büyük Cüsseli Hayvanlarda Kanserleşme Neden Daha Az Görülür? National Geographic
https://www.nationalgeographic.com/photography/best-of-photo-of-the-day/2018/july/
9 dakika
3,065
  • Hücre Biyolojisi
  • Moleküler Biyoloji ve Genetik

Kanser (malign neoplazi), çok hücreli canlıların büyük bir bölümünde karşılaşabileceğimiz belki de en gizemli hastalıklardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Gün geçtikçe teknolojinin ilerlemesi ile birlikte artan araştırmalar kanseri daha iyi bir şekilde anlamamıza ve çok çeşitli tedavi yöntemleri geliştirmemize olanak sağlamaktadır. Elbette herkesin kanser denilince az çok akıllarına bir şeyler gelmektedir fakat tam anlamı ile kanser nedir?

Kanser "kusursuz" olarak atfedilen hücresel işleyişinin kendi doğası gereği sekteye uğramasından meydana gelen birtakım hatalar sonucunda hücrenin davranışlarının normalin dışına çıkmasına verilen isimdir. Yani daha kısa bir deyim ile “kontrolsüz hücre çoğalması”. Genellikle bu tür bir olayın yıkıcı etkilerini engellemek adına canlılar evrimsel süreç içerisinde bazı adaptasyonlar kazanmışlardır. Bu adaptasyonlardan en bilindiği hücre içerisinde çeşitli nedenler ile biriken bozulmanın hücre işleyişini bozabilecek seviyeye geldiğinde aktifleşen kendi kendini yok etme mekanizması yani apoptoztur. Fakat eğer ki bu intihar girişimi başarısız olursa hücre bütünlüğü bir anlamda bozulur ve kanserli hücre olarak adlandırdığımız mevcut hücre boyutlarını aşabilen ve normal bir hücreye göre çok daha fazla besin tüketme eğiliminde olan yepyeni hücreler meydana gelebilir.

Tüm Reklamları Kapat

Hücre ölüm mekanizmalarından biri olan apoptozun bilgisayar ortamında oluşturulmuş illüstrasyonu.
Hücre ölüm mekanizmalarından biri olan apoptozun bilgisayar ortamında oluşturulmuş illüstrasyonu.
Doctors24h

İşin güzel tarafı vücudumuzda yer alan bağışıklık sistemi elemanları bu hücreleri önceden tanıyıp henüz çoğalmamışlarken onları rahatlıkla yok edebilmektedirler. Bahsettiğimiz üzere hiçbir biyolojik süreç kusursuz değildir, eğer kanserli hücre henüz bağışıklık sistemi elemanları tarafından yok edilmeden/tespit edilmeden hızlıca çoğalıp yayılabilirlerse hatta aralarından birkaçı ücra köşelere sığınıp bağışıklık sisteminden kaçabilirse işte o zaman işler bizler için çirkinleşmeye başlayabilir. Tahmin edebileceğiniz üzere kanser bizlerle aynı hücre tipine ve benzer organizasyona sahip tüm hayvanlarda karşımıza çıkabilecek bir durumdur. Öyle ki tüm hayvanların hücrelerinin boyutları aşağı yukarı bizimkiyle eşdeğerdir farklı olan ise vücut büyüklüğümüze bağlı olarak sahip olduğumuz hücre sayısının fazla olmasıdır.

Bu konuda en güzel örneklerden biri fareler ve insanların karşılaştırılması ile verilebilir. Bir insandaki toplam vücut hücrelerinin sayısı bir farelerin toplam hücre sayısının yaklaşık bin katı kadardır fakat işin tuhaf tarafı ise kansere yakalanma ihtimali insanlarda ve farelerde benzer oranda seyreder.[1] Hey durun bir dakika! O zaman en büyük hayvan olarak adlandırılan mavi balinayı düşündüğümüzde bizimkinden yaklaşık 3000 kat daha fazla hücreye sahip o zaman onlarda yok denecek kadar az bir kanserleşme oranı mı var?[2] Aslında tuhaf bir şekilde bu doğru, vücut büyüklükleri artan hayvanların kansere yakalanma oranlarının kendilerinden çok daha küçük canlılara göre çok daha az olduğunu görüyoruz ama bu mantığa aykırı ne kadar fazla hücrem varsa kontrolden çıkabilecek daha doğrusu kanserleşebilecek hücrelerim sayısı da o kadar artmaktadır öyle değil mi? Bu düşünce nispeten doğru görünse de olan tam tersidir. Biyolojide bu tuhaf durum, Peto paradoksu olarak adlandırılmaktadır. Yani hücre sayısı arttıkça kanser görülme olasılığının da artması beklenirken vücut büyüklüğü ile kanser riski arasında bir ilişkinin olmamasıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Mavi Balina (Balaenoptera musculus)
Mavi Balina (Balaenoptera musculus)
Natureslens

Bilim insanları bu paradoksu açıklamak adına üç çeşit argüman sunmaktalar. Bu argümanlardan ilki evrimsel biyolojinin kapılarını aralamaktan geçerken, ikincisi ise metabolizma ve üçüncüsü hipertümör adını verdiğimiz yapıları anlamaktan geçmektedir.

Onkogenler ve Tümör Baskılayıcı Genler

Evrimsel biyoloji bizlere ilk başta düşündüğümüz mantığa bağlı olarak yani zaman içerisinde tek hücreden çok hücreliye geçişle birlikte artan hücre sayımıza bağlı olarak daha fazla hata yapma oranı (kansere yakalanma riskimizin) bulunduğu ve buna bağlı olarak artan çok hücreli canlıların kanseri yenebilmek adına çok daha fazla savunma mekanizmaları geliştirmeleri gerektiğini ön görebilir. Haliyle bu adaptasyonları gerçekleştiremeyen bireyler nesiller içerisinde elenerek canlılık sayfasından silinecektirler. Böylelikle geride kalan bireyler kanserli hücrelere karşı tedbir almış genomlara sahip olacak ve kansere dirençli gen bölgelerini nesiller boyunca aktarabileceklerdi. Tamda beklenildiği üzere kansere dirençli gen bölgeleri ile ilgili olarak kromozomlarımızda nokta atışı yapabileceğimiz bir yer vardır, proto-onkogen bölgeleri.

Proto-onkogen ve tümor baskılayıcı gen bölgeleri kanserle direkt olarak ilişkilidir ve eğer ki bu gen bölgelerinde bir mutasyon meydana gelirse hücrede bir şeyler ters gitmeye başlayabilir. Bu ters gidiş hücreyi kanserleşmeye itebilir ve kanserleşen hücre bağışıklık sistemi elemanlarından korunabilir/saklanabilir, metastaz adını verdiğimiz vücudun farklı yerlerine dağılabilir, anjiyogenez dediğimiz olay ile kendisine besin çekebilmek adına damar oluşumu gerçekleştirebilmektedir ve unutmadan yine ilgili bölgedeki mutasyona bağlı olarak kanserli hücre kendini ölümsüz bir hale dönüştürebilir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Hücre bölünmesindeki hücre kontrol noktaları.
Hücre bölünmesindeki hücre kontrol noktaları.
Bikifi

Fakat bahsettiğimiz üzere evrimsel süreçte kanseri yenebilmek adına bazı adaptasyonlar gerçekleştiren canlılar bu tür bir durumun üstesinden gelebilmek adına da nesiller içerisinde tümör baskılayıcı gen ailesi olarak adlandırılan kanser karşıtı adaptasyonlara sahip oldu. Bu elbette ki bir anda olan biten bir durum değildi, "Aaa hücrelerimiz kendinden geçiyor hemen bir çözüm yolu üretmek adına DNA’nın mutasyona uğramış veya hasar görmüş bölgelerini uyarıyım" demek söz konusu değildi. Burada etkin olan en büyük mekanizma yine bahsettiğimiz üzere doğal seçilimdi. Kanserin yıkıcı etkisine hücresel yanıt oluşturamayan canlıların nesilleri tükenerek kansere karşı dayanıksız gen bölgeleri bir anlamda elimine olmuş oldu. Buna karşın sahip olduğu genetik yapı sayesinde bağışıklık sistemi elemanlarının çok daha fazla ya da çok daha hassas olan bireyler kanserli hücreyi daha iyi tespit ettiler, yine bazı bireyler belki de DNA hasarını çok daha iyi onarabilen proteinlere sahip oldukları için kanserli hücrelerin temelinde yatan mutasyon gibi etmenlerin çok daha hızlı bir şekilde üstesinden gelebildiler. Bu ve buna benzer işlevleri gerçekleştiren proteinleri kodlayan genler olarak düşünebilirsiniz tümör baskılayıcı genleri.

Tüm bunlara ek olarak bazı kontrol noktası adını verdiğimiz yapılara da sahiptir hücreler. Bahsedebileceğimiz en güzel örneklerden bir tanesi tp53 gen bölgesidir. Eğer ki bu gen bölgesini ürettiği p53 proteinin kontrolünde hasarlı bir DNA bölgesi tespit edilirse o zaman hücrenin intihar mekanizması tetiklenip mevcut hücrenin çoğalarak hasarlı DNA’sını aktarmasının önüne geçilir. Devasa cüsseli hayvan denildiğinde akla gelen ilk hayvanlardan olan fillerde p53 proteinini kodlayan tp53 gen bölgesinden 20 tekrar bulunmaktadır.[3] Tekrar sayısının fazla olması onu hasarlı DNA’ya sahip hücreleri çok daha hızlı bir şekilde tanıyabileceğini bizlere gösteriyor olabilir çünkü bizlerde yalnızca tek tp53 gen bölgesi vardır.

Fillerin bir diğer savunma mekanizması araştırılmak istenildiğinde ise tp53 geni ile ortaklaşa çalışan ve hasarlı hücreyi henüz kanserleşmeden ortan kaldıran gen olan LIF6 genini keşfettiler. Bu genin etkinliğine dair daha iyi bir sonuç elde edebilmek adına fillerin bağ dokularındaki hücreleri bir kimyasal yardımı ile DNA hasarına maruz bıraktı. Buna karşın ilgili bölgedeki LIF6 geni normalden 8 daha aktif rol oynarken aynı deneyi tp53 genini inhibe ettiklerinde LIF6 geninin çalışmadığını gözlemlediler.

Nation

Peki Daha Büyük Hayvanlar Neden Bu Kadar Kanserleşmeye Dirençliler?

Yapılan araştırmalar sonucunda yüksek kütleli hayvanların tümör baskılayıcı gen bölgelerine daha fazla sahip olduğu ortaya çıktı. Yani bir mavi balinada bir hücrenin kanserleşe bilmesi için DNA hasarının çok yüksek boyutlarda olması gerekmektedir fakat bahsettiğimiz üzere tümör baskılayıcı gen sayısının bizler gibi kendisinden çok daha küçük canlılara kıyasla çok daha fazla olmasından dolayı kanserin işi zordur. Yani buradan anlaşılacak sonuç şudur, genleri bir anlamda her canlı gibi mutasyona uğramaktadır, fakat çok rahatlıkla ilgili mutasyonlar tespit edilip onarılmaktadırlar. Çünkü aslında, vücudumuzda her saniye hücre bölünmesinde hata gerçekleşiyor, ancak hatalı hücreler, kontrol mekanizmalarından ve bağışıklık sisteminden geçemediği için biz dahi fark etmeden yok ediliyorlar.

İkinci Argüman: Metabolizma!

İkinci diyebileceğimiz bir diğer temel argüman ise metabolizmadan geçmektedir. Vücut büyüklüğü ile metabolizma ters ilişkilidir. Canlının vücut büyüklüğü ve ağırlığı ne kadar düşükse, metabolizması (hücrelerdeki kimyasal reaksiyonların tümü) o kadar hızlıdır. Bu da daha fazla bölünmeye ve daha fazla hataya neden olacağı düşünülür. Halbuki mavi balina gibi devasa hayvanların metabolizması o kadar yavaştır ki, hata oranı da bir o kadar düşmüştür. Bu yüzden ömürleri içerisinde kanserleşmeye fırsat olacak hücre sayısı da o kadar azalmış olacaktır.[4]

Tüm Reklamları Kapat

Üçüncü Argüman: Hipertümörler!

Gelelim üçüncü argüman olan hipertümörlere. Ne demek istiyorum hipertümör derken? Aslında kelimenin geldiği yer direkt olarak ne olduğunu kafanızda şekillendirmenize yardımcı olabilir. Hipertümör sözcüğü hiperparazitlerden gelmektedir yani parazitlerin paraziti. Hipertümörde de durum aynıdır kanserli hücrenin kanseri.

Kanserli hücreler vücut içerisinde büyüyüp gelişirken kendi kopyalarını üretirler fakat bu kopyalar tıpkı ilk kanserli hücrenin ortaya çıkışı gibi kusurludur ve birbirinden farklıdır. Bu yüzden oluşan yeni kanserli hücrelerden bazıları diğer kanserli hücreler ile bir arada kalmak yerine kendilerini ayırıp daha fazla besin arayışına çıkarlar. Bu besin arayışları genellikle hali hazırda ayrılmış oldukları kanser kümesinin beslenmesini sağlayan kan damarlarına ulaşmalarıyla son bulur. Fakat yeni hücreler kan damarlarına ulaşınca eski kanser hücreleri beslenemeyecek ve zaman içerisinde öleceklerdir ki olanda tam olarak budur. Bu durum sayesinde yeni hücreler gelişip büyür ve aynı durumun onun başına da gelmesi oldukça beklendik bir durumdur. Eğer ki böyle bir durum sürekli baş gösterirse bir anlamda tümörlerin kendi içerisindeki savaş vücudun korunmasında ve sağlıklı kalmasındaki en önemli unsurlardan biri olarak karşımıza çıkar.

Yani çok muhtemelen bizim devasa mavi balinamızda muhtemelen yüzlerce, binlerce hatta milyonlarca kanserli hücre olabilir fakat o kadar fazla vücut hücresi vardır ki kanserli hücre sayısı yanında küçücük kalmaktadır. Bunu kafanızda şekillendirmek adına şu örnek verilebilir; 4 gramlık kanser hücresi topluluğu bir farenin toplam kütlesinin %20'sini oluştururken bir insanın %0.004’ünü oluşturur, mavi balina için ne kadar ufak olabileceğini siz tahmin edin. Bu yüzden devasa canlılar kanserler ile dolu bir vücuda sahip olsa dahi bu kanserler vücuda ciddi tehditler oluşturmayacak kütlelere sahiptir. Tabi tüm bu iki argümanın dışında farklı canlı türlerine bağlı olarak farklı hücre içi organizasyonu ve içeriği farklı metabolik hızlarda sunulabilir.

Eğer ki buna neyin sebep olduğu net bir şekilde ortaya konulabilir ise belki de en zorlu düşmanımızın üstesinden rahatlıkla gelebiliriz.

Alıntı Yap
Okundu Olarak İşaretle
40
Paylaş
Sonra Oku
Notlarım
Yazdır / PDF Olarak Kaydet
Bize Ulaş
Yukarı Zıpla

İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 20
  • Merak Uyandırıcı! 8
  • Bilim Budur! 6
  • Muhteşem! 5
  • İnanılmaz 5
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 4
  • Umut Verici! 4
  • Üzücü! 1
  • İğrenç! 1
  • Korkutucu! 1
  • Güldürdü 0
  • Grrr... *@$# 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 31/01/2023 00:28:03 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10115

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Tüm Reklamları Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Kuvvet
İklim Değişimi
Yanlış
Hominid
Ölümden Sonra Yaşam
Müzik
Sinek
Dişler
Ara Tür
İnsanlık
Bakteri
Tehlike
Veri
Moleküler Biyoloji Ve Genetik
Anksiyete
Duygu
Antikor
Balık Çeşitliliği
Koruma
Biyokimya
Hızlı
Tüyler
İnsan
Böcek
Enzim
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Video Konu Önerisi
Başlık
Bugün bilimseverlerle ne paylaşmak istersin?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000
Alıntı Yap
Evrim Ağacı Formatı
APA7
MLA9
Chicago
A. Karahasan, et al. Peto Paradoksu: Büyük Cüsseli Hayvanlarda Kanserleşme Neden Daha Az Görülür?. (9 Şubat 2021). Alındığı Tarih: 31 Ocak 2023. Alındığı Yer: https://evrimagaci.org/s/10115
Karahasan, A., Türkoğlu, P. (2021, February 09). Peto Paradoksu: Büyük Cüsseli Hayvanlarda Kanserleşme Neden Daha Az Görülür?. Evrim Ağacı. Retrieved January 31, 2023. from https://evrimagaci.org/s/10115
A. Karahasan, et al. “Peto Paradoksu: Büyük Cüsseli Hayvanlarda Kanserleşme Neden Daha Az Görülür?.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, 09 Feb. 2021, https://evrimagaci.org/s/10115.
Karahasan, Akın. Türkoğlu, Pedram. “Peto Paradoksu: Büyük Cüsseli Hayvanlarda Kanserleşme Neden Daha Az Görülür?.” Edited by Pedram Türkoğlu. Evrim Ağacı, February 09, 2021. https://evrimagaci.org/s/10115.

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'ndaki reklamları, bütçenize uygun bir şekilde, kendi seçtiğiniz bir süre boyunca kapatabilirsiniz. Tek yapmanız gereken, kaç ay boyunca kapatmak istediğinizi aşağıdaki kutuya girip tek seferlik ödemenizi tamamlamak:

10₺/ay
x
ay
= 30
3 Aylık Reklamsız Deneyimi Başlat
Evrim Ağacı'nda ücretsiz üyelik oluşturan ve sitemizi üye girişi yaparak kullanan kullanıcılarımızdaki reklamların %50 daha az olduğunu, Kreosus/Patreon/YouTube destekçilerimizinse sitemizi tamamen reklamsız kullanabildiğini biliyor muydunuz? Size uygun seçeneği aşağıdan seçebilirsiniz:
Evrim Ağacı Destekçilerine Katıl
Zaten Kreosus/Patreon/Youtube Destekçisiyim
Reklamsız Deneyim
Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Moderatöre Bildir

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya size sunulan (oylama gibi) diğer araçlar ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Öncül Ekle
Sonuç Ekle
Mantık Hatası Seç
Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.