Pet Şişelerdeki Su Kanser Yapar Mı?

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Gerçeklik Analizi Araştırmaları'nın bir parçasıdır. Bu sistem çerçevesinde analiz edilen iddialar, "Gerçek", "Karışık", "Sahte" şeklinde üç sınıfa ayrılmaktadır. Aynı analiz sistemi çerçevesinde, ünlü insanlara atfedilen sözler de incelenmektedir. Bu sözler, "Gerçek", "Hatalı Atıf", "İspatsız" ve "Sahte" şeklinde dört sınıfa ayrılmaktadır.

İddia

Sıcakta, arabada bırakılan pet şişelerdeki su içilecek olursa, kanser olunur. Özellikle de meme kanseri ihtimali artar. Son zamanlardaki kanser vakalarındaki artışın sebebi pet şişeler içerisinde bekletilen suların, 2 haftadan uzun bir sürede plastiğin çözünmesi sonucu suyu kanserojen hale getirmesidir. Eğer pet şişe içerisinde suyu donduracak olursanız, sonradan çözdüğünüz bu suyu içtiğinizde kanser olma riskiniz artar. Ayrıca pet şişelerdeki suyun tekrar tekrar kullanılması kansere yol açar. Pet şişe içerisindeki veya plastik filmlerle çevrili suyu veya yiyecekleri mikrodalga fırında ısıtacak olursanız kanser olursunuz.

Gerçek mi?

Sahte

Gerçek Ne?

Plastik şişelerin içerisinde saklanan suların ısıtma veya soğutma sonrasında içilmesiyle, herhangi bir kanser türü arasında ikna edici ve dikkate değer tek bir ilişki dahi kurulamamıştır.

İddianın Kökeni

İlk olarak 2002 yılında yayılmaya başlayan bu mit, pet şişelerin içerisinde diyoksinlerin bulunduğu ve bunların, ısıtma ve soğutma sonucunda suya karışarak kansere neden olduğu şeklindedir. Mitin kaynağının Idaho Üniversitesi'ne ait bir yüksek lisans tezinin yanlış anlaşılmış bir cümlesi olduğu düşünülmektedir. Sonradan, TCDD isimli bir diyoksin haricinde hiçbir diyoksinin kanserle ilişkisi olmadığı anlaşılınca, 2005 senesinde aynı mit, bu defa suçluyu BFA olarak göstermek suretiyle yeniden yayılmıştır. Arada bir, özellikle de yazları havalar ısınmaya başlayınca hortlayan bu mitlerin ikna edici bir gerçekliği bulunmamaktadır. Hemen her zaman olduğu gibi, bu mitler de e-posta aracılığıyla Dünya çapında uydurulan ve yayılan mitlerdir.

Bu mitin yayımına sebep olan sahtekarlar, bilimselmiş gibi sunmak adına Dünya'nın 1 numaralı tıp fakültesi olarak kabul edilen Johns Hopkins Üniversitesi'ni kaynak göstermektedirler. Üniversite 24 Haziran 2004 ve 15 Ocak 2008 tarihinde kendi internet siteleri üzerinden dolaşan bu e-postaların kendileriyle hiçbir alakası olmadığını ve bilimsel olarak tamamen geçersiz olduklarını ilan etmiştir. Benzer şekilde, Dünya'nın en yetkin tıp kurumlarından Mayo Clinic ve Amerikan Kanser Cemiyeti de bu iddiaların saçma ve geçersiz olduğunu bildirmiştir. Günümüzde, bilimden anlayan herkes zaten bu açıklamaya katılacaktır, çünkü sonuçlar son derece nettir.

Bilgiler

Neredeyse tüm ülkelerde, yiyecek ve içecek unsurlarına temas eden her türlü kimyasalın detaylı ve karmaşık testlerden geçirilmesi zorunlu tutulmaktadır. Bu testlerin hiçbirinde, pet şişelerin karsinojen etkisi ortaya çıkarılamamıştır. Kansere yol açtığı iddia edilen "bisfenol A" (BFA) kimyasalının herhangi bir işlem sonucunda suya karıştığına dair hiçbir klinik örnek tespit edilememiştir. Yalnızca üretim hataları sonucunda, yetişkinlerde değil ama yavrularda zehirli etkisi olabilen BFA'nın içeceklere karışabildiği tespit edilmiş, bu sebeple bazı ülkelerde bu hataları göz ardı etmemek adına, besin unsurlarının saklanacağı kaplarda BFA'nın kullanımı yasaklanmıştır. Ülkemizde de, 10 Haziran 2011'den beridir BFA'nın biberonlarda kullanımı yasaktır.

Dünya'nın dört bir yanındaki yiyecek-içecek denetim kurumları, özellikle plastikleri yakından takip etmektedir. PET (polietilen tereftalat) isimli kimyasaldan üretilen şişelerin üzerinde, kimyasal içerik 1'den 7'ye kadar rakamlarla belirtilir. Bu sayı, mühendislere ve üreticilere o şişenin içerisinde hangi kimyasalların bulunduğunu ve bundan dolayı oluşan sertlik derecesini belirtir. Şişe üzerindeki PET yazısının civarında bu rakamı görebilirsiniz. 1'den 6'ya kadar olan bir sayı bu şişe üzerinde bulunuyorsa, herhangi bir durumdan (arabada ısınmasından ya da buzlukta donmasından) korkmadan içebilirsiniz, çünkü o şişelerde zaten karsinojen hiçbir kimyasal (BFA da dahil olmak üzere) bulunmamaktadır. Ancak 7 rakamını görüyorsanız, biraz daha temkinli yaklaşmanızı tavsiye ederiz, çünkü bu sayı, o şişenin renkli sert plastik olduğunu ve içinde BFA da bulunabileceğini gösterir. Ancak dediğimiz gibi, üretim hataları olmadığı sürece teorik ya da pratik olarak suyun içerisine bu kimyasalların karışması mümkün değildir. Üstelik, su şişelerinin neredeyse hiçbirinin 7 numaralı olduğunu göremezsiniz (genelde son derece güvenli olan 1 numaradır).

İddia edildiğinin aksine, PET kimyasalının kendisinin de hiçbir karsinojen etkisi bulunmamaktadır. Hatta bu kimyasal, o kadar iyi çalışılmış ve biyolojik olarak etkisiz olduğu o kadar net bilinmektedir ki, birçok hayvan ve insan çalışmasında kullanılan alet, bu kimyasaldan üretilmektedir ve on yıllardır kullanılmaktadır. Üstelik, PET'in meme kanserine neden olma sebebi olarak ileri sürülen östrojen ya da östrojen-benzeri bir faaliyeti hiçbir araştırmada keşfedilememiştir.

PET'in kimyasal olarak deforme olması için gereken sıcaklıklar 150 santigrat derecenin üzerindedir (250 derece civarında da tamamen erir). Ne arabada bıraktığınız pet şişeler, ne de mikrodalga fırında ısıtacaklarınız bu sıcaklığın yakınına bile erişebilir. Zaten bu sıcaklıklara ulaştıracak olsanız bile, çoktan içindeki su buharlaşacak ve tüketemeyeceğiniz bir hal alacaktır. Dolayısıyla mit, en başından bilimsel olarak çökmektedir, zira bu kimyasalların deformasyonu için gerekli olan sıcaklıklar, suyun buharlaşacağı sıcaklığın çok üzerindedir. 

Johns Hopkins Baltimore Halk Sağlığı Okulu'ndan Dr. Rolf Halden, sularımızdaki mikrobik etkenlerin, karsinojen etkenlerden binlerce kat daha risk taşıdığını ifade etmektedir. Her ne kadar bu bakterilerin kanserle alakası olmasa da, yine de tükettiğimiz suların temizliğinden emin olmamız gerektiğini hatırlatmaktadır. Bu bakteriler, kansere neden olmasalar bile birçok değişik ve ölümcül olabilen hastalığa neden olabilmektedir.

Sonuç

Pratik koşullarda uygulayabileceğiniz her türlü işlem sonrasında (ısıtma, soğutma, titretme, fırlatma, çarpma, vs.), şişelerinizdeki suları güvenle içebilirsiniz. Pet şişelerde korkmanız gereken karsinojenler değil, patojen bakterilerdir. Çok uzun süre yıkamadığınız şişelerde ve bunun içerisindeki suda hastalık yapıcı bakteriler üreyebilir. Ancak bunların kanserle hiçbir alakası bulunmamaktadır. Çok daha fazla bilgi için kaynaklarımızı okuyabilirsiniz.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Ana Görsel Kaynağı: Pixabay
  • M. Kohler. Migration of organic components from polyethylene terephthalate (PET) bottles to water. (2003, Haziran 20). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Swiss Federal Laboratories for Materials Testing and Research
  • IARC. Di(2-Ethylhexyl) Adipate. (1987, Ağustos 10). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Monographics
  • EPA. Drinking Water Contaminants – Standards and Regulations. (2017, Mayıs 22). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: EPA
  • Johns Hopkins University. Researcher Dispels Myth of Dioxins and Plastic Water Bottles. (2004, Haziran 24). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Johns Hopkins University
  • Cancer Research UK. Do plastic bottles or food containers cause cancer?. (2018, Temmuz 31). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Cancer Research UK
  • Plastics Info. FAQs: The Safety of Plastic Beverage Bottles. (2018, Ağustos 10). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Plastics Info
  • J. DeWald. Water Bottles and Cancer. (2009, Aralık 06). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: What Does the Science Say
  • D. Emery. Viral Warning: Don't Drink Bottled Water Left in Car. (2017, Haziran 10). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: ThoughtCo
  • B. M. Christensen. Plastics Cancer Link Email – Freezing Plastic Bottles – Plastics In the Microwave or Car. (2005, Şubat 01). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Hoax Slayer
  • Consumer Fraud Reporting. Email Hoaxes: Your plastic water bottle will give you cancer!. (2018, Ağustos 10). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Consumer Fraud Reporting
  • E. Zimney. Plastic water bottles, hot cars and breast cancer: What you need to know about PET and BPA. (2018, Mart 18). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Everyday Health
  • D. Mikkelson. Microwaving Plastic Releases Cancer-Causing Agents. (2015, Nisan 22). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Snopes
  • B. Dunning. Will Drinking from Plastic Bottles Kill You?. (2007, Ağustos 09). Alındığı Tarih: 10 Ağustos 2018. Alındığı Yer: Skeptoid

Albino İnsan

Işık Hızı...

Yazar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Yazar

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler
  • Anasayfa
  • Gece Modu

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim