Bu Reklamı Kapat
Bu Reklamı Kapat

Oyun Teorisi: Evrimsel Sabit Strateji Nedir? Türler Arası Biyolojik Etkileşimler Nasıl Evrimleşir?

Oyun Teorisi: Evrimsel Sabit Strateji Nedir? Türler Arası Biyolojik Etkileşimler Nasıl Evrimleşir?
15 dakika
6,860
  • Etoloji
  • Oyun Teorisi
Evrim Ağacı Akademi: Oyun Teorisi Yazı Dizisi

Bu yazı, Oyun Teorisi yazı dizisinin 7. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oyun Teorisi - 1: Oyunlar ve Oyunların Modellenmesi" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al

Evrimsel biyolojide çok sık sorulan bir soru vardır: Doğal seçilim en uyumlu olanın hayatta kalmasıysa, o halde neden doğadaki her şey rekabetten ibaret değildir? İşbirliği ve rekabet nasıl evrimleşir? İşte oyun teorisi çerçevesinde işbirliği ile rekabet, evrimsel uyum temelinde karşı karşıya gelirler. Bu makalemizde işleyeceğimiz konu da, fedakarlık ve işbirliği gibi "özgeci" davranışların, dişe diş yaşanan hayatta kalma mücadelesi dahilinde nasıl evrimleştiğidir.

Evrimsel ekologlar organizmalar arasındaki, kaynakları elde etmek için girdikleri etkileşimler sırasında açığa çıkan, karmaşık davranışsal ilişkileri anlamayı amaçlamaktadırlar. Bu etkileşimler genel olarak, düşmanca olmaktan tutun da işbirlikçi olmaya doğru bir çeşitlilik göstermekle beraber aynı zamanda, kötüye kullanmacılık (sömürücülük) ve özgecilik örnekleri de görülmektedir. Etkileşimler maliyetlidir: Çatışma ve işbirliğini kaynak elde etmenin aracı olarak gören her bir organizma için enerji bir yatırımdır. Enerji harcanmasına rağmen kaynak elde edilememişse, etkileşimden kaçınmanın ayrıca bir maliyeti olabilir. Organizmalar için kaynaklar fayda, enerji tüketimi ise bir maliyettir. Etkileşim sonrası elde edilen fayda ile nispi maliyetlerin karşılaştırılması ise organizma tarafından elde edilen net kazanç veya kaybı ifade eder, bu “değer getiri” olarak adlandırılır. Etkileşimin doğası gereği işbirliği ve rekabet gibi farklı etkileşim stratejileri farklı getirilere sahiptir. Evrimsel ekologlar bu stratejileri fenotipler olarak değerlendirirler. En başarılı organizmalar getirilerini ençoklaştırır (maksimize eder) ve onları yeniden üretme becerilerini geliştirir. Kısacası en iyi etkileşim stratejisini benimseyen organizma en yüksek uyum becerisine sahiptir. Etkileşim stratejisi uyum ile doğrudan bağlantılı olduğu sürece optimum strateji her zaman doğal seçilimin ayrıcalığı altında olacaktır. 

Bu Reklamı Kapat

Organizmalar arasında rekabetçi veya özdeş stratejiler olarak gelişen etkileşimler, çok-oyunculu oyunlar şeklinde tarif edilebilir. Biyolojik etkileşimler iki veya daha fazla karar yapıcıyı içerirken, biyologlar etkileşimlerin evrimsel sonuçlarını açıklamak için oyun teorisinden yararlanırlar. Oyun teorisi herhangi bir oyuncunun getirisinin yalnızca kendi stratejisine bağlı olmadığı, bunun yanında diğer oyuncuların stratejilerinin de dahil edildiği çoklu-bireysel etkileşimlerin sonuçlarını inceleyen bir matematik dalıdır. Oyuncular diğer oyuncuların kararlarını kontrol etmezler. Oyun Teorisi’nin çoğu rasyonel karar alıcıların (insanların) etkileşimleri üzerine kuruluyken, evrimsel oyun teorisinde ise getiri uyum ve oyunun birçok kez tekrarlanması sonucu geliştirilen stratejilerin yerini tutar. Getiri matrisindeki stratejilerin uyumluluk tahminleri göstermektedir ki sabit getiri dengesine doğal seleksiyon yolu ile ulaşılabilir, bu durum evrimsel oyun teorisinin önemli özelliklerinden biridir. Ayrıca sabit getiri dengeleri, güçlü bir şekilde desteklenen, bireyci “en uyumlunun hayatta kalması” ilkesine ters düşüyor gibi görünen davranışlar olan “işbirliği” ve “özgecilik” için gösterilmiştir.

Evrimsel oyunlar genellikle oyuncuların olası tüm etkileşimler için elde edecekleri getiri paftasını gösteren bir matris (Şek.1a) şeklinde ifade edilir. Matriste getiriler genellikle oyuncunun sütunda yer alan stratejiler karşısında satırda oynayacağı stratejiye göre belirlenir: Şekil 1a’ da gösterildiği gibi; eğer Player 1 hawk (şahin) stratejisini seçerse ve hawk (şahin) stratejisi ile karşılanırsa matrisin sol üst köşesinde gösterildiği üzere getiri ½ (B-C) olur. Eğer Player 1 hawk (şahin) oynar ve dove (güvercin) ile karşılanırsa matrisin sağ üst köşesinde gösterildiği üzere getiri B olur. Player 1’in dove (güvercin) stratejisi oynayarak elde edeceği getiriler matrisin alt kısmında gösterilmiştir. 

Bu Reklamı Kapat

Şekil 1: Şahin – güvercin stratejilerinin karşılaşması. Kaynak:  2012 Nature Education All rights reserved.
Şekil 1: Şahin – güvercin stratejilerinin karşılaşması. Kaynak: 2012 Nature Education All rights reserved.

Şahin ve güvercin stratejileri için genel getiri matrisi (a) bölümünde gösterilmektedir. Player 2’nin sütunda yer alan stratejileri karşısında player 1’in getirileri satırda yer almaktadır. Matriste yer alan “B” sembolü kaynak elde etmenin faydasını, “C” sembolü ise rekabetçi etkileşimlerin maliyetini göstermektedir. Sol üst köşede yer alan hawk-hawk karşılaşmasında ½ olarak hesaplanan player 1’in getirisi faydadan maliyet çıkarılarak bulunmakta ve her iki oyuncu için de eşit getiri sunmaktadır. Sol alt köşede gösterildiği üzere dove karşısında uygulanmış bir hawk stratejisi faydanın tamamını elde ederken dove getiri elde edemez. Her iki oyuncunun da dove stratejisi uygulaması halinde rekabet sonucu oluşacak maliyetlerden kurtulmuş olunur, faydanın bölüşülmesi ile de her iki taraf için getiri en yüksek seviyeye ulaşır (sağ alt köşe). Grafik (b)’de faydanın getiri değeri (4) ve rekabetin maliyeti (3) olarak gösterilirken, 1000 kişilik nüfus için kullanılan simülasyon (c) ile gösterilmiştir. Karşılıklı olarak en yüksek getiri her iki oyuncunun da dove-dove stratejisi uyguladığı durumda elde edilse de dove stratejisi bir evrimsel sabit strateji değildir. Belli bir toplulukta başlangıçtaki hawk sayısı dove sayısına göre çok düşük olsa bile rekabetin maliyeti faydanın getirisini aşmıyorsa hawk strateji saldırır ve dove stratejisini ele geçirir. Başlangıçta dove stratejinin hawk stratejiyi karşılama olasılığı oldukça düşüktür fakat hawk sayısının artmasıyla bu olasılık da artmaktadır. Herhangi bir karşılaşmadaki nüfus seviyesi sonucu, daha önceki karşılaşmalardan kaynaklanan nüfus telafisine bağlıdır.

Evrimsel Sabit Stratejiler

Bazı toplumlarda, tüm oyuncular aynı strateji fenotipine sahip olabilir. Eğer bir strateji değiştirilemiyor ya da doğal seleksiyon yolu ile bir başka strateji tarafından ele geçirilemiyorsa bu strateji evrimsel sabit stratejidir (ESS). ESS iki şartı yerine getirmelidir: 1) A stratejisine sahip bir oyuncu için A stratejisi oyuncunun diğer tüm stratejilerden daha iyi sonuç vermelidir; 2) A stratejisine karşı evrimleşen yeni bir (A’) stratejisi varken A’nın ESS olabilmesi (A’) karşısında daha iyi bir sonuç vermesine bağlıdır. ESS’i görsel olarak göstermek için; her ikisi de agresif ve pasif stratejilere sahip iki organizma için bir getiri matrisi düşünelim: geleneksel hawk-dove oyunu (Şek. 1a). Hawk agresiftir ve karşılaştıklarında rekabetçi bir etkileşim başlatır, bunun yanında dove pasiftir ve rekabetçi etkileşimleri önler. Hawk bir hawk veya dove ile karşılanabilir, aynı şekilde dove bir dove veya hawk ile karşılanabilir. Her iki oyuncunun da dove strateji uygulaması halinde kaynaklar eşit şekilde bölünecektir. Eğer dove strateji hawk ile karşılanırsa, dove hiçbir getiri elde edemezken hawk kaynakların tamamına sahip olur. Son olarak, eğer bir hawk strateji yine bir hawk strateji ile karşılanırsa agresif etkileşim sonucu ortaya çıkacak maliyet ile birlikte kaynaklar taraflar arasında eşit bölünür. (Dove-dove karşılaşmasından daha az miktarda bir kaynak taraflar arasında eşit bölünür.) Belli bir sayıda dove bir hawk tarafından ele geçirilebilir ve böylece hawk strateji dove stratejinin yerini alır (Şek. 1c). Kaynakların değeri rekabetin maliyetinden büyük olduğu sürece hawk ESS’tir B>C>0. Eğer rekabetin maliyeti getiriden büyük olursa her iki stratejide ESS ”hakim strateji” olmanın koşullarını sağlayamaz. 

İş Birliği

Hawk-dove oyunu rekabetçi stratejilerin evrimsel sabit dengeye ulaşabilir olduğunu gösterdi, peki rekabetçi bir strateji nasıl olur da evrimsel sabit strateji olarak kalmayı sürdürebilir? Bu soru bizi bir diğer klasik oyun teorisi problemi, Mahkum İkilemi’ne (the Prisoners’ Dilemma) götürür. Mahkum İkilemi oyununda aynı suçtan yakalanmış ve suçlu bulunmuş iki mahkum bulunmaktadır ve her iki mahkum da itiraf etme veya sessiz kalma seçeneğine sahiptir. (Şek. 2a)’da yer alan getiri matrisi incelendiğinde görüleceği üzere en yüksek getiri her iki mahkumun da sessiz kalması sonucu elde edilmektedir. Bunun yanında yalnızca bir mahkum için olası en yüksek getiri; mahkumlardan birinin, diğeri sessiz kalırken, itiraf etmesi ve karşı tarafı suçlaması sonucu elde edilir. Her ikisinin de itiraf etmesi halinde tüm taraflar ceza indirimi almaktadır. Örneğin: prisoner 1 (mahkum 1) itiraf eder ve prisoner 2 (mahkum 2) sessiz kalırsa; prisoner 1 ödüllendirilirken prisoner 2 en yüksek cezayı alır. Eğer prisoner 1 her zaman itiraf etmeyi tercih ederse en yüksek cezayı alır. Mahkumlar arasında tek seferlik bir oyun kurguladığımızda her iki taraf için itiraf etmek ve karşı tarafı suçlamak evrimsel sabit stratejidir (Şek. 2b). 

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Şekil 2: Mahkum İkilemi: Mahkum 1 tarafından bakıldığında getiri matrisi (a), her ikisi için de en iyi getiri tarafların sessiz kalması ile sağlanır (her iki taraf için getiri 4). Bunun yanında her iki tarafta işbirliği yapar ve itiraf ederse taraflar ceza indirimi alır (her iki taraf için getiri 2). Suçu itiraf etmesi ve sessiz kalan tarafı ifşa etmesi halinde işbirlikçi mahkum ödüllendirilerek olası en yüksek getiriyi elde eder (itirafçı için getiri 5, sessiz kalanın getirisi 0). İşbirliği stratejisi her zaman hakim strateji olmaktadır (b). Tekrarlanan durumlarda Mahkum İkilemi oyununda her iki mahkumun da çok daha uzun bir süre tutuklanma olasılığı bulunmaktadır. Mahkumlar arasındaki işbirliği bir önceki tutuklanma tarafından etkilenen kısasa kısas stratejisi (tit-for-tat) üzerinden gelişebilir/evrimleşebilir(c). Kısasa kısas stratejisinde, mahkumun ilk tutuklanmada sessiz kalacağı ama daha sonra bir diğer tutuklanma için rakibinin stratejisini kabul edeceği var sayılır. İşbirliği ile karşılaşılma olasılığı yüksekse, işbirliği evrimsel bir sabit stratejiye dönüşür. Kaynak:  2012 Nature Education All rights reserved.
Şekil 2: Mahkum İkilemi: Mahkum 1 tarafından bakıldığında getiri matrisi (a), her ikisi için de en iyi getiri tarafların sessiz kalması ile sağlanır (her iki taraf için getiri 4). Bunun yanında her iki tarafta işbirliği yapar ve itiraf ederse taraflar ceza indirimi alır (her iki taraf için getiri 2). Suçu itiraf etmesi ve sessiz kalan tarafı ifşa etmesi halinde işbirlikçi mahkum ödüllendirilerek olası en yüksek getiriyi elde eder (itirafçı için getiri 5, sessiz kalanın getirisi 0). İşbirliği stratejisi her zaman hakim strateji olmaktadır (b). Tekrarlanan durumlarda Mahkum İkilemi oyununda her iki mahkumun da çok daha uzun bir süre tutuklanma olasılığı bulunmaktadır. Mahkumlar arasındaki işbirliği bir önceki tutuklanma tarafından etkilenen kısasa kısas stratejisi (tit-for-tat) üzerinden gelişebilir/evrimleşebilir(c). Kısasa kısas stratejisinde, mahkumun ilk tutuklanmada sessiz kalacağı ama daha sonra bir diğer tutuklanma için rakibinin stratejisini kabul edeceği var sayılır. İşbirliği ile karşılaşılma olasılığı yüksekse, işbirliği evrimsel bir sabit stratejiye dönüşür. Kaynak: 2012 Nature Education All rights reserved.

Biyolojik etkileşimlerde, bu örnek işbirliğine nasıl öncülük edebilir? Biyolojik etkileşimler için genellikle aynı iki oyuncunun birden fazla sayıda etkileşime geçecekleri varsayılır (tekrarlanan Mahkum İkilemi). Evrimsel zaman ölçeklerinde nüfus düzeyinde oyun tekrar edilecektir (yüzlerce binlerce nesiller boyunca). Her iki oyuncu için en yüksek getirilerin iş birliği sonucunda elde edildiğini hatırlayın. Böylece tekrar eden oyunlarla birlikte işbirliği Axelrod ve Hamilton tarafından tanımlanan basit kısasa kısas stratejisi üzerinden evrimleşebilir. Kısasa kısas stratejisinde 1. oyuncu oyuna işbirliği ile başlar. Oyunun tekrarlanması durumunda 1. oyuncu 2.oyuncunun bir önceki turda kullandığı stratejiyi kullanır. 2. oyuncunun ilk turda işbirliği yapması halinde 1. oyuncu ikinci turda işbirliği yapacaktır. Aynı şekilde 2. oyuncunun birinci turda itiraf etmesi halinde 1. oyuncu da ikinci turda itiraf edecektir. Strateji bilgisayar simülasyonları kullanılarak test edilmiştir ve iki oyuncunun birden fazla sayıda karşılaşma olasılığı yüksek olduğunda işbirliğinin evrimsel sabit strateji olduğu ortaya çıkmıştır (Şek.2c). Böylece işbirliği küçük topluluklarda basit karşılıklılığa dayalı stratejiler üzerinden evrimleşebilir. 

Karmaşık Etkileşimler 

Şimdiye kadarki örneklerde sabit getiri oyunlarında farklı etkileşim stratejilerinin evrimini göstermek için yalnızca iki oyuncu kullanıldı. Biyolojik etkileşimler genelde bundan daha karmaşıktır. Davranışın tüm etkileşimler için sabit olduğu durumlar pür strateji olarak kabul edilirken, dahil olan organizmalarda davranışın koşullu olması ile stratejiler “karma strateji” olarak ifade edilir. Örneğin, bir karma strateji boyut ile ilgili olabilir: büyük oyuncuları uzak tutmak ve daha küçük oyunculara saldırmak. Ayrıca faydanın değeri veya miktarı da stratejileri etkiler. Evrimsel bir bakış açısından düşünürsek, rekabetçi bir davranışın getirisi, rekabetin risk ve maliyetinden büyük olmalıdır. Böylece düşük kaliteli kaynaklar için yoğun mücadele vermenin rasyonel olmadığı görülmektedir. Yüksek kalite veya getirinin fazla olduğu durumlarda ise daha yoğun bir rekabet gerçekleşecektir. 

Birçok hayvan türü kuvvetle bölgeye özgüdür ve bölgeler niteliğe göre farklılık göstermektedir. Eğer büyük bir oyuncu görece daha küçük bir oyuncu ile karşılaşırsa, büyük olan oyuncu genellikle küçük oyuncu karşısında saldırgan hareketlere başlayacaktır. Küçük olan oyuncu genellikle çatışmayı önlemeye çalışacaktır. Büyük oyuncunun küçük oyuncu tarafından öldürülme veya yaralanma olasılığı oldukça düşüktür, bu da saldırgan davranışın oldukça düşük riskli olduğunu göstermektedir. Aynı şekilde küçük oyuncu ciddi zarar görebileceği veya öldürülebileceği büyük oyuncu karşısında çatışmayı önlemelidir. Küçük oyuncular genellikle daha düşük kaliteli bölgeler kurmalarına rağmen yine de üreme fırsatına sahiptirler. En yoğun çatışmalar daha kaliteli bölgeler için savaşan eşit büyüklükteki oyuncular arasında gerçekleşmektedir ve bu çatışmada her iki oyuncuda getirilerini çoğaltamayacak düzeyde hasar alabilir. Çatışmacı karşılaşmaların zararlı maliyetlerinden uzaklaşmak, rakiplerin birbirilerine ciddi zarar vermekten kaçındığı bölgeler ve arkadaşlar için ritüelleşmiş mücadelenin evrimine yol açmıştır. Üstünlük göstergesi olarak daha büyük kıskaçlara sahip olma yarışı veren erkek kemancı yengeçler, kışkırtıcı hareketleri ile siyah sıçan yılanı ve dişiler için mücadeleye girişeceği olası rakiplerine boynuzlarını gösteren ve bağıran erkek kızıl geyik mücadele ritüelinin en yaygın örneklerindendir. İpuçları göstermektedir ki oyunculardan biri fiziksel olarak üstünlük gösterdiği zaman diğer hayvanlar genellikle çatışmadan kaçınırlar. Ancak, eşit güçteki bireyler arasında ya da görünürde zayıf savaşçı agresif davranışını sergilemeye devam ettiğinde çatışma tırmanabilir.

Önceki örneklerimizde, tek tip bir çevre ve ulaşılabilir kaynakların her yerde olduğu varsayımında bulunduk. Doğal çevrede kaynak bolluğu ve kalitesindeki uzaysal ve zamansal değişkenlik biyotik (yaşamsal) etkileşimleri etkiler; dahası organizmalar kaynak kullanımı yoluyla çevreyi de değiştirir. Getiri matrisleri simetrik ya da asimetrik olabilir. Simetrik getiri matrislerinde getiriler her bir oyuncunun etkileşimi ile özdeştir, buna karşılık asimetrik bir getiri matrisinde getiriler her bir oyuncu için farklı olabilir. Oyunculardan birinin sahip olduğu bir bölgeye diğer bir oyuncunun davetsiz misafir olarak gelmesi ile organizmalar arasında yaygın bir asimetrik oyun meydana gelir. Bu oyunda getiri bölgedir. Asimetri, davetsiz misafir bölgeyi ele geçirme mücadelesi verirken, bölgeyi elinde bulunduran diğer oyuncunun bölgeyi elinde tutma çabasıdır. Bölgeye sahip olan oyuncu bölgesini korumak için saldırgan stratejiler üzerinden çatışmayı yükseltirken, davetsiz misafir muhtemelen çatışmayı düşürmek isteyecektir. Çatışan hayvanlar arasında meydana gelen ikinci bir asimetri ise kaynağı ele geçirmek veya elde tutmak için ortaya çıkan ve rekabet gücüne göre farklılık gösteren etkileşimlerdir. Üstün olan tarafın saldırgan bir strateji uygulama olasılığı yüksektir. 

Oyuncuların yararlı ortakları kabul etme ve işbirlikçi olmayanları cezalandırma olanağına sahip oldukları simetrik ve asimetrik modellerde getiri değişiklikleri mümkündür. Ortaklar arası etkileşimlere bağlı olan getiriyi değiştirme yeteneği, karşılıkçı sabit teorilerin temel bileşenidir. Getirilerin işbirliği veya ihanet temelinde değiştiği bir simetrik getiri matrisi düşünelim (Şek.3a). İki simbiyotik (ortakyaşar) organizmanın kaynak alış verişi ile ilgili bir model sunalım. Örneğin: bir fasulye tohumunun, fasulye bitkisinin kullanabileceği nitrojeni üreten bir bakteri ile birleştiğini düşünelim. Bitki kökündeki özel nodüllerin içinde yaşayan bu bakteriler bitkide bulunan şeker formundaki enerjiyi kullanır. Böylece işbirliği her iki taraf içinde bir yatırıma dönüşür. Getiri matrisinde değişen değer (m) tarafların işbirliği yapması halinde artar. Taraflar arasında ihanet meydana gelirse getiri m’den az olur (taraflardan birisi işbirliğine yanaşırken diğerinin yanaşmaması). Bakteri daha fazla şeker alması halinde bitki için daha fazla nitrojen üretebilecektir. Bitki için daha fazla nitrojen fotosentez yolu ile daha fazla şeker üretimi anlamına gelmektedir. Bu işbirliğinde olumlu bir geri besleme durumu söz konusudur. Taraflar sadakat içerisinde alış veriş yapmaya devam ettiği sürece işbirliği ESS (Evrimsel Sabit Strateji) olarak kalmaya devam edecektir (Şek.3b).  

Bu Reklamı Kapat

Şekil 3: Ödül ve Ceza - Getiri matrislerinde işbirliği ödüllendirilirken, ihanet cezalandırılabilir (a). Diğer organizmalar işbirliği yaparken ihanet eden taraf bir kusur seçecektir. Bir organizmanın ihanet etmesi halinde ise fayda, ihanet etmenin cezası olarak bir sonraki turda değiştirici değer (m) tarafından azaltılacaktır. Buna alternatif olarak (m) iş birliği için bir ödüldür. Her iki organizmanın da dürüst alış veriş yapması ile meydana gelen getirilerdeki değişimler işbirliğinin hızlı evrimi ile sonuçlanır. Kaynak:  2012 Nature Education All rights reserved.
Şekil 3: Ödül ve Ceza - Getiri matrislerinde işbirliği ödüllendirilirken, ihanet cezalandırılabilir (a). Diğer organizmalar işbirliği yaparken ihanet eden taraf bir kusur seçecektir. Bir organizmanın ihanet etmesi halinde ise fayda, ihanet etmenin cezası olarak bir sonraki turda değiştirici değer (m) tarafından azaltılacaktır. Buna alternatif olarak (m) iş birliği için bir ödüldür. Her iki organizmanın da dürüst alış veriş yapması ile meydana gelen getirilerdeki değişimler işbirliğinin hızlı evrimi ile sonuçlanır. Kaynak: 2012 Nature Education All rights reserved.

Özgecilik

Evrimsel oyun teorisinde, sadakatin gerekçe oluşturmasıyla, görünürde doğal seleksiyon ile uyumsuz olan özgeci davranış stratejileri ödüllendirilir. Evrimsel açıdan bakıldığında özgecilik bir oyuncunun, bir diğer oyuncunun uyumluluğunu geliştirmek için kendi uyumluluk oranını düşürmesi sonucu (kısa dönemde) ortaya çıkar. Özgecilik genellikle hayvanlarda tehlikeye karşı uyarı, yemek paylaşımı ve koloni oluşturmaya yönelik sosyal davranışlar şeklinde görülmektedir. Tehlikeye karşı uyarı, yemek paylaşımı gibi davranışların getirisi karşılıklı özgeciliktir, karşı tarafa sağlanan fayda gelecekte kendisine yönelecektir. Uyarı çağrısında bulunan bir kuş yırtıcılar için açık bir hedeftir, bu davranışı ile uyumluluk oranını azaltmış olur. Bunun yanı sıra aynı kuş, gelecekte diğer kuşlardan alacağı uyarı çağrılarından faydalanabilir. Benzer şekilde bir vampir yarasa, bünyesindeki besinleri kusarak beslediği aç yarasalardan besin bulamadığı bir dönemde faydalanabilir. Karşılıklı özgecilik organizmalar arasındaki çoklu etkileşimlere dayanır ve oyun teorisi, daha önce Mahkum İkilemi oyununda da gösterildiği üzere, karşılıklı özgeciliğin evrimi için bir yapı oluşturur. Tekrarlanan Mahkum İkilemi oyunu az sayıdaki mahkum arasında tekrarlanan etkileşimlere dayanırken özgeciliğin daha büyük gruplarda doğrudan veya dolaylı özgeci karşılıklılık için evrimleştiği gösterilmiştir. Dolaylı karşılıklılık farklı taraflar arasında gelişen etkileşimlerde ortaya çıkarken, doğrudan karşılıklılık aynı iki oyuncunun çok sayıda etkileşime girmesi ile ortaya çıkar. Sonuç olarak özgeci davranış oyuncunun geçici olarak uyumluluğunu azaltırken karşılıklı özgecilik oyuncunun yaşam boyu uyumluluğunu arttırır. 

Not: Kapsayıcı uyum başarısı özgeci davranışın evrimi için yaygın bir açıklamadır. Eğer faydanın yayılma olasılığıyla özgeci bireylere olan maliyeti, yararlanan oyuncunun yeniden üretilen faydasından az ise topluluktaki özgecilik değerleri artar (Hamilton kuralı). Dolaylı uyum başarısı aynı değerleri paylaşan, ortak bir atadan gelen organizmalarla daha yakından ilişkilidir. Bunun yanı sıra özgeci genler akraba olmayan oyuncularda da bulunabilmektedir, yani dolaylı uyum başarısı için akrabalık olmazsa olmaz gereksinimlerden biri değildir. 

Sonuç

Oyun teorisinin ilkeleri biyolojik etkileşimin evrimi için kuramsal bir çerçeve sağlar. Oyun teorisi bir nesil içinde ve evrimsel zaman ölçeklerinde tekrar tekrar etkileşime giren organizmalar için geçerlidir. Bazı durumlarda, topluluğun tüm üyeleri tarafından özel bir strateji olarak kabul edilen evrimsel sabit stratejiler ortaya çıkar ve ESS’ler alternatif (mutant) stratejiler tarafından ele geçirilemez veya değiştirilemezler. Oyun teorisinin esnekliği karmaşık karma stratejilerin ve evrimsel stratejilerde ödül ve cezanın test edilmesine olanak sağlamaktadır. En önemlisi, evrimsel sabit stratejilerde işbirliği ve özgeciliğin evrimini gösteren oyun teorisi doğal seçilim yoluyla evrim ile uyumludur.  

Sözlük:

  • Özgecilik: Bir organizmanın kendi uyumluluğunu bir başka organizmanın faydası için düşürmesidir. 
  • Evrimsel Sabit Stratejiler: Topluluktaki tüm oyuncular tarafından benimsenen davranışsal bir stratejinin doğal seçilim yoluyla geliştirilen bir başka strateji tarafından ortadan kaldırılamaması veya değiştirilememesidir. 
  • Oyun Kuramı: Etkileşimlerin maliyet ve getirilerinin her bir oyuncunun benimsediği stratejiye bağlı olduğu bir durumda iki veya daha fazla oyuncu arasındaki etkileşimlerin çıktılarını anlamaya çalışan bir matematik yaklaşımıdır. 
  • Kapsayıcı Uyum Başarısı: Bir genin uyumluluğunun, oyuncunun taşıdığı genin uyumluluğu ve oyuncuların aynı geni taşımakta oldukları ortak kökenden akrabalarının uyumluluğu tarafından ölçülmesidir. 
  • Karşılıkçılık: Farklı türden iki oyuncu arasındaki etkileşimin her iki oyuncuya da getiri sağlamasıdır.
  • Fenotip: Bir oyuncunun fiziksel, psikolojik, davranışsal ve diğer özellikleri. 
Okundu Olarak İşaretle

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Soru & Cevap Platformuna Git
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur! 7
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • Muhteşem! 2
  • Tebrikler! 2
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Grrr... *@$# 1
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  1. Çeviri Kaynağı: Nature | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı Akademi: Oyun Teorisi Yazı Dizisi

Bu yazı, Oyun Teorisi yazı dizisinin 7. yazısıdır. Bu yazı dizisini okumaya, serinin 1. yazısı olan "Oyun Teorisi - 1: Oyunlar ve Oyunların Modellenmesi" başlıklı makalemizden başlamanızı öneririz.

Yazı dizisi içindeki ilerleyişinizi kaydetmek için veya kayıt olun.

EA Akademi Hakkında Bilgi Al
Bu Reklamı Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 24/09/2022 19:06:37 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/427

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Bu Reklamı Kapat
Size Özel (Beta)
İçerikler
Sosyal
Gönderiler
Memeli
Maymun
Virüsler
Zehirli Mantar
Çevre
Okyanus
Koronavirüs
Diş Hekimliği
Yeni Koronavirüs
Koruma
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Doğal Seçilim
Molekül
Evrenin Genişlemesi
Antikor
Modern
Deney
Balık
Eğitim
Elektron
Beyin
Evrim Teorisi
Balina
Bebek Doğumu
Pandemik
Aklımdan Geçen
Komünite Seç
Aklımdan Geçen
Fark Ettim ki...
Bugün Öğrendim ki...
İşe Yarar İpucu
Bilim Haberleri
Hikaye Fikri
Başlık
Kafana takılan neler var?
Bağlantı
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, aklınızdan geçen düşünceleri Evrim Ağacı ailesiyle paylaşabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Bilim kimliğinizi önceleyin.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla aklınızdan geçen her şeyden ziyade, bilim veya yaşamla ilgili olabilecek düşüncelerinizle ilgileniyoruz.
2
Propaganda ve baskı amaçlı kullanmayın.
Herkesin aklından her şey geçebilir; fakat bu platformun amacı, insanların belli ideolojiler için propaganda yapmaları veya başkaları üzerinde baskı kurma amacıyla geliştirilmemiştir. Paylaştığınız fikirlerin değer kattığından emin olun.
3
Gerilim yaratmayın.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Değer katın; hassas konulardan ve öznel yoruma açık alanlardan uzak durun.
Bu komünitenin amacı okurlara hayatla ilgili keyifli farkındalıklar yaşatabilmektir. Din, politika, spor, aktüel konular gibi anlık tepkilere neden olabilecek konulardaki tespitlerden kaçının. Ayrıca aklınızdan geçenlerin Türkiye’deki bilim komünitesine değer katması beklenmektedir.
5
Cevap hakkı doğurmayın.
Bu platformda cevap veya yorum sistemi bulunmamaktadır. Dolayısıyla aklınızdan geçenlerin, tespit edilebilir kişilere cevap hakkı doğurmadığından emin olun.
Gönder
Ekle
Soru Sor
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Paylaş
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nda reklamları 2 şekilde kapatabilirsiniz:

  1. Ücretsiz üye girişi yapmak: Sitedeki reklamların %50 kadarını kapatmak için ücretsiz bir Evrim Ağacı üyeliği açmanız ve sitemizi/uygulamamızı kullanmanız yeterli!

  2. Maddi destekçilerimiz arasına katılmak: Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Önizleme
Görseli Kaydet
Sıfırla
Vazgeç
Ara
Raporla

Raporlama sisteminin amacı, platformu uygunsuz biçimde kullananların önüne geçmektir. Lütfen bir içeriği, sadece düşük kaliteli olduğunu veya soruya cevap olmadığını düşündüğünüz raporlamayınız; bu raporlar kabul edilmeyecektir. Bunun yerine daha kaliteli cevapları kendiniz girmeye çalışın veya diğer kullanıcıları oylama, teşekkür ve en iyi cevap araçları ile daha kaliteli cevaplara teşvik edin. Kalitesiz bulduğunuz içerikleri eleyebileceğiniz, kalitelileri daha ön plana çıkarabileceğiniz yeni araçlar geliştirmekteyiz.

Soru Sor
Aşağıdaki "Soru" kutusunu sadece soru sormak için kullanınız. Bu kutuya soru formatında olmayan hiçbir cümle girmeyiniz. Sorunuzla ilgili ek bilgiler vermek isterseniz, "Açıklama" kısmına girebilirsiniz. Soru kısmının soru cümlesi haricindeki kullanımları sorunuzun silinmesine ve UP kaybetmenize neden olabilir.
Görsel Ekle
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform, aklınıza takılan soruları sorabilmeniz ve diğerlerinin sorularını yanıtlayabilmeniz içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Gerçekten soru sorun, imâdan ve yüklü sorulardan kaçının.
Sorularınızın amacı nesnel olarak gerçeği öğrenmek veya fikir almak olmalıdır. Şahsi kanaatinizle ilgili mesaj vermek için kullanmayın; yüklü soru sormayın.
2
Bilim kimliğinizi kullanın.
Evrim Ağacı bir bilim platformudur. Dolayısıyla sorular ve cevaplar, bilimsel perspektifi yansıtmalıdır. Geçerli bilimsel kaynaklarla doğrulanamayan bilgiler veya reklamlar silinebilir.
3
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
4
Sahtebilimi desteklemek yasaktır.
Sahtebilim kategorisi altında konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz; ancak bilimsel geçerliliği bulunmayan sahtebilim konularını destekleyen sorular veya cevaplar paylaşmayın.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Soru Ara
Aradığınız soruyu bulamadıysanız buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
Alıntı Ekle
Eser Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu komünite, fark edildiğinde ufku genişleten tespitler içindir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Formu olabildiğince eksiksiz doldurun.
Girdiğiniz sözün/alıntının kaynağı ne kadar açıksa o kadar iyi. Açıklama kısmına kitabın sayfa sayısını veya filmin saat/dakika/saniye bilgisini girebilirsiniz.
2
Anonimden kaçının.
Bazı sözler/alıntılar anonim olabilir. Fakat sözün anonimliğini doğrulamaksızın, bilmediğiniz her söze/alıntıya anonim yazmayın. Bu tür girdiler silinebilir.
3
Kaynağı araştırın ve sorgulayın.
Sayısız söz/alıntı, gerçekte o sözü hiçbir zaman söylememiş/yazmamış kişilere, hatalı bir şekilde atfediliyor. Paylaşımınızın site geneline yayılabilmesi için kaliteli kaynaklar kullanın ve kaynaklarınızı sorgulayın.
4
Ofansif ve entelektüel düşünceden uzak sözler yasaktır.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Sözlerinizi tırnak (") içine almayın.
Sistemimiz formatı otomatik olarak ayarlayacaktır.
Gönder
Tavsiye Et
Aşağıdaki kutuya, [ESER ADI] isimli [KİTABI/FİLMİ] neden tavsiye ettiğini girebilirsin. Ne kadar detaylı ve kapsamlı bir analiz yaparsan, bu eseri [OKUMAK/İZLEMEK] isteyenleri o kadar doğru ve fazla bilgilendirmiş olacaksın. Tavsiyenin sadece negatif içerikte olamayacağını, eğer bu sistemi kullanıyorsan tavsiye ettiğin içeriğin pozitif taraflarından bahsetmek zorunda olduğunu lütfen unutma. Yapıcı eleştiri hakkında daha fazla bilgi almak için burayı okuyabilirsin.
Kurallar
Platform Kuralları
Bu platform; okuduğunuz kitaplara, izlediğiniz filmlere/belgesellere veya takip ettiğiniz YouTube kanallarına yönelik tavsiylerinizi ve/veya yapıcı eleştirel fikirlerinizi girebilmeniz içindir. Tavsiye etmek istediğiniz eseri bulamazsanız, buradan yeni bir kayıt oluşturabilirsiniz. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu platformun ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Önceliğimiz pozitif tavsiyelerdir.
Bu platformu, beğenmediğiniz eserleri yermek için değil, beğendiğiniz eserleri başkalarına tanıtmak için kullanmaya öncelik veriniz. Sadece negatif girdileri olduğu tespit edilenler platformdan geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
2
Tavsiyenizin içeriği sadece negatif olamaz.
Tavsiye yazdığınız eserleri olabildiğince objektif bir gözlükle anlatmanız beklenmektedir. Dolayısıyla bir eseri beğenmediyseniz bile, tavsiyenizde eserin pozitif taraflarından da bahsetmeniz gerekmektedir.
3
Negatif eleştiriler yapıcı olmak zorundadır.
Eğer tavsiyenizin ana tonu negatif olacaksa, tüm eleştirileriniz yapıcı nitelikte olmak zorundadır. Yapıcı eleştiri kurallarını buradan öğrenebilirsiniz. Yapıcı bir tarafı olmayan veya tamamen yıkıcı içerikte olan eleştiriler silinebilir ve yazarlar geçici veya kalıcı olarak engellenebilirler.
4
Düzgün ve insanca iletişim kurun.
Gerilim, tersleme, tahrik, taciz, alay, dedikodu, trollük, vurdumduymazlık, duyarsızlık, ırkçılık, bağnazlık, nefret söylemi, azınlıklara saldırı, fanatizm, holiganlık, sloganlar yasaktır.
5
Türkçeyi düzgün kullanın.
Şair olmanızı beklemiyoruz; ancak yazdığınız içeriğin anlaşılır olması ve temel düzeyde yazım ve dil bilgisi kurallarına uyması gerekmektedir.
Eser Ara
Aradığınız eseri bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.
Tür Ekle
Üst Takson Seç
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, yaşamış ve yaşayan bütün türleri filogenetik olarak sınıflandırdığımız ve tanıttığımız Yaşam Ağacı projemize, henüz girilmemiş taksonları girebilmeniz için geliştirdiğimiz bir platformdur. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Takson adlarını doğru yazdığınızdan emin olun.
Taksonların sadece ilk harfleri büyük yazılmalıdır. Latince tür adlarında, cins adının ilk harfi büyük, diğer bütün harfler küçük olmalıdır (Örn: Canis lupus domesticus). Türkçe adlarda da sadece ilk harf büyük yazılmalıdır (Örn: Evcil köpek).
2
Taksonlar arası bağlantıları doğru girin.
Girdiğiniz taksonun üst taksonunu girmeniz zorunludur. Eğer üst takson yoksa, mümkün olduğunca öncelikle üst taksonları girmeye çalışın; sonrasında daha alt taksonları girin.
3
Birden fazla kaynaktan kontrol edin.
Mümkün olduğunca ezbere iş yapmayın, girdiğiniz taksonların isimlerinin birden fazla kaynaktan kontrol edin. Alternatif (sinonim) takson adlarını girmeyi unutmayın.
4
Tekrara düşmeyin.
Aynı taksonu birden fazla defa girmediğinizden emin olun. Otomatik tamamlama sistemimiz size bu konuda yardımcı olacaktır.
5
Mümkünse, takson tanıtım yazısı (Taksonomi yazısı) girin.
Bu araç sadece taksonları sisteme girmek için geliştirilmiştir. Dolayısıyla taksonlara ait minimal bilgiye yer vermektedir. Evrim Ağacı olarak amacımız, taksonlara dair detaylı girdilerle bu projeyi zenginleştirmektir. Girdiğiniz türü daha kapsamlı tanıtmak için Taksonomi yazısı girin.
Gönder
Tür Gözlemi Ekle
Tür Seç
Fotoğraf Ekle
Kurallar
Komünite Kuralları
Bu platform, bizzat gözlediğiniz türlerin fotoğraflarını paylaşabilmeniz için geliştirilmiştir. Yapacağınız paylaşımlar Evrim Ağacı'nın kurallarına tabidir. Ayrıca bu komünitenin ek kurallarına da uymanız gerekmektedir.
1
Net ve anlaşılır görseller yükleyin.
Her zaman bir türü kusursuz netlikte fotoğraflamanız mümkün olmayabilir; ancak buraya yüklediğiniz fotoğraflardaki türlerin özellikle de vücut deseni gibi özelliklerinin rahatlıkla ayırt edilecek kadar net olması gerekmektedir.
2
Özgün olun, telif ihlali yapmayın.
Yüklediğiniz fotoğrafların telif hakları size ait olmalıdır. Başkası tarafından çekilen fotoğrafları yükleyemezsiniz. Wikimedia gibi açık kaynak organizasyonlarda yayınlanan telifsiz fotoğrafları yükleyebilirsiniz.
3
Paylaştığınız fotoğrafların telif hakkını isteyemezsiniz.
Yüklediğiniz fotoğraflar tamamen halka açık bir şekilde, sınırsız ve süresiz kullanım izniyle paylaşılacaktır. Bu fotoğraflar nedeniyle Evrim Ağacı’ndan telif veya ödeme talep etmeniz mümkün olmayacaktır. Kendi fotoğraflarınızı başka yerlerde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
4
Etik kurallarına uyun.
Yüklediğiniz fotoğrafların uygunsuz olmadığından ve başkalarının haklarını ihlâl etmediğinden emin olun.
5
Takson teşhisini doğru yapın.
Yaptığınız gözlemler, spesifik taksonlarla ilişkilendirilmektedir. Takson teşhisini doğru yapmanız beklenmektedir. Taksonu bilemediğinizde, olabildiğince genel bir taksonla ilişkilendirin; örneğin türü bilmiyorsanız cins ile, cinsi bilmiyorsanız aile ile, aileyi bilmiyorsanız takım ile, vs.
Gönder
Tür Ara
Aradığınız türü bulamadıysanız buraya tıklayarak ekleyebilirsiniz.