Örümcekler Ağlarını Nasıl Yapar?

Örümcekler; kimilerimizin korkulu rüyası, kimilerimizin ise 8 bacaklı küçük dostlarıdır. Korksak da korkmasak da örümcekleri ve yaptıkları ağları büyük bir merakla gözlemleriz ve arkasında yatan bilimsel olguyu öğrenmek isteriz. Öncelikle örümcekleri böcek olarak sınıflandırmaktan vazgeçmek gerekir. Örümcekler ve böcekler eklem bacaklılardır fakat farklı alt sınıflarda yer alırlar. Ayrıca böcekler 6 bacaklı, örümcekler 8 bacaklıdır.

Örümcek ağları bilim insanlarının da uzun süre merak konusu olmuştur. Danimarkalı bilim insanları 10 Şubat 2014’te Nature dergisinde online olarak yayınladıkları makalelerinde örümcek ağında kullanılan ipeğin kimyasını açıkladılar. Makalenin yazarlarından biri olan ve Danimarka'nın Aarhus Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümünden Prof. Daniel Otzen şöyle diyor:

‘’Örümcek, vücudunda depoladığı yoğun kıvamlı bir sıvı sayesinde çelikten bile daha güçlü bir ürün elde ediyor. Bu durum, oldukça şaşırtıcı ve doğanın ne kadar büyüleyici olduğunu kanıtlıyor.’’

Örümcek Ağının Kimyası

Örümceklerin ürettiği sıvı esasen proteinlerden oluşan jel benzeri ipeksi bir sıvıdır ve örümceğin karın bölgesinde bulunan ‘ipek bezi’ olarak adlandırılan bölgede depolanır. Örümcekler ağ yapmak istediklerinde bu sıvıyı karınlarının altındaki küçük deliklerden çıkarırlar ve bu sıvıyı bacaklarının yardımıyla ip haline getirirler.

Daha önce yapılan bir araştırmaya göre, örümceklerin ördüğü ipek ağının kendi içlerinde ürettikleri sıvı ipekten daha asidik olduğu açıklanmıştı. İpek ağının daha asidik olması daha çok proton içerdiği anlamına geliyor. Otzen’e göre bu protonlar, proteinlerin birbirine yapışmasını sağladığından sıvı ipeğin ipek liflerine dönüştürülmesi süreci için gereklidir. Bu olay sıvı ipeğin örümcek ağına dönüşmesini sağlar. Otzen, yeni bulgularla birlikte bilim insanlarının bu materyali sentetik olarak üretmeye yaklaştığına inanıyor ve şöyle diyor:

Örümceklerin ipek liflerini nasıl ürettikleri hakkında ne kadar çok şey öğrenirsek onları pratik olarak taklit edebiliriz. Bu çalışma ile süreci anlamada büyük yol kat ettik.

Örümcek Ağı Çeşitleri

Dairesel Sarmallı Ağ

Örümcekler ağlarını yapmaya arka bacaklarıyla karınlarına bastırarak ipeksi sıvının akmasını sağlayarak başlarlar. Akan sıvı herhangi bir yere yapıştıktan sonra ağlarını örmeye başlarlar. Çoğumuzun aşina olduğu örümcek ağı modeli aşağıdaki gibi dairesel sarmallı olandır (orb web). Örümcekler bu ağı yaparken ilk önce ağlarının dış çevresini hazırlayıp sonra dıştan içe doğru uzanan iplikleri örerler. Daha sonra orta bölümden başlayıp dairesel sarmallar oluşturarak örmeye devam ederler. Bu ağ ile örümcekler bir günde onlarca böcek yakalayabilirler.

Rachel Diaz-Bastin

Karmaşık Ağ

Bazı örümcekler aşağıdaki şekildeki gibi karmaşık ağlar örerler (tangle web). Gördüğünüz gibi ağ karmaşıktır ve belirli bir şekli yoktur. Bu ağı yapan örümceklerin amacı böcekleri ağın ortasına düşürüp dolamaktır.

Rachel Diaz-Bastin

Yün Ağı

Başka bir ağ modeli ise aşağıdaki gibi yüne benzeyen bir ağ modelidir (woolly web). Yünlü ağlar, şekil açısından değil de içeriği açısından özeldir. Bu ağları oluşturan yapışkan ipek, elektrostatik olarak yüklü ipek nanofiberlerden oluşur.

Rachel Diaz-Bastin

Tabakalı Ağ

Bir diğer ağ modeli ise aşağıdaki gibi tabakalı ağlardan oluşur (sheet web). Bu ağlar ölümcül bir hamak gibi davranır; bir böcek bu ipliklerden birine girdiğinde, örümcek pusuya yattığı yerden çıkar ve avını yakalar. Bu ağ normalde kalıcıdır ve düzenli olarak onarılır.

Rachel Diaz-Bastin

Huni Ağı

Son olarak huniye benzeyen bir ağ modelidir (funnel web). Örümcekler huni ağlarını pek çok amaç için kullanır; avından saklanmak için, yumurtalarını saklamak için veya çiftleşme zamanını beklemek için.

Rachel Diaz-Bastin

Bir tabaka huninin dışına kadar uzanır ve örümcek avını yakalamak için yaylı ağın titreşmesini bekler ve sonrası malum...